تقریبا هزاره ۵۰- ۴۰- ق. م: تاریخ آثار فرهنگ موستر در زاگرس ایران- عراق از طریق روش رادیو کربن هزاره ۱۰- ۸- ق. م: برقرارى زمین کارى و دامدارى در کردستان و لرستان هزاره ۶ ق. م: گسترش روستاهاى زمین کارى- دامدارى در بیشتر قسمتهاى سرزمین ایران پایان هزاره چهارم ق. م: پیدایش خط ایلامى هزاره ۳ ق. م: دولتهاى شهرى ایلام. روابط بازرگانى و جنگى ایلام با سومرها و آکادها سدههاى ۲۳- ۲۲ ق. م: نخستین یادآورى درباره لولوبىها و کوتىها. جنگ- هاى آنها با آکادها. آنوبانىنى «پادشاه لولوبى» سده ۲۲ ق. م: بابل زیر تسلط کوتىها ۱۹۰۰- ۱۹۵۰ ق. م: اپارتى، بنیانگذار دودمانهاى سوکالماخهاى ایلامى، پادشاهى آنشان و شوش سده ۱۶ ق. م: چیرگى بابلیها بر کاسیتها. ناتوانى ایلام سدههاى ۱۴- ۱۲ ق. م: تسلط ایلام میانه. کامیابیهاى جنگى و شکوفائى فرهنگ ایلام سالهاى ۱۱۸۵- ۱۱۵۰ ق. م: پادشاهان ایلام شوتروک ناخونت اول و کوتیر ناخونت. چیرگى ایلام بر بابل ۱۱۵۰- ۱۱۲۰ ق. م: حکومت شیلخاک- اینشوسیناک. چیرگى ایلام بر زاگرس و بین النهرین پایان سده ۱۲ ق. م: شکست ایلامیها از پادشاه بابل نبوکد نصر ۱٫ آغاز سقوط طولانى ایلام. سده ۹ ق. م: آغاز دوره تجاوز آشوریها به ایران ۸۴۳ ق. م: یادآورى مانها و پارسویا ۸۳۴ ق. م: نخستین یادآورى مادها پایان سده ۹- اواسط سده ۸ ق. م: چیرگى اورارتها در شمال باخترى ایران ۷۴۴- ق. م: آغاز دوره دوم تجاوز آشوریان به ایران. تشکیل نخستین استان- هاى آشورى در این سرزمین پایان سده ۸- آغاز سده ۷ ق. م: پیدایش پادشاهى هخامنشى، زیر حمایت ایلام. ۶۸۰- ۶۷۰ ق. م: جنگهاى پیروزمندانه مانها با آشوریان. اسکیفها و کیمرتیزها در ایران ۶۷۲- ۶۷۰ ق. م: طغیان در استانهاى خاورى آشور. استقلال ماد. تقریبا ۶۵۰- ۶۴۰ ق. م: لشکرکشى آشوریها به ایلام. ویرانى شوش و مراکز دیگر ایلام تقریبا ۶۴۰- ق. م: کورش اول هخامنشى اطاعت از آشوریها را مىپذیرد. بین ۶۴۰- ۶۲۵ ق. م: مطیع کردن فرا ارت شاه هخامنشى، به وسیله شاه ماد. آغاز چیرگى مادها ۶۲۴/ ۶۲۳- ۵۸۵/ ۵۸۴ ق. م: پادشاه مادکیاکسار. ۶۱۴ ق. م: تصرف آشور به وسیله مادها ۶۱۲ ق. م: تصرف نینوا به وسیله ارتشهاى ماد و بابل ۶۱۲- ۶۰۵ ق. م: سقوط آشور و تقسیم آن بین مادها و پادشاه بابل جدید تقریبا ۶۱۰- ۵۹۰ ق. م: پیوستن سرزمینهاى اورارتها و اسکیفها به قلمرو مادها ۵۹۰- ۵۸۵ ق. م: جنگ ماد و لیدى ۵۸۵/ ۵۸۴- ۵۵۰ ق. م: آستیاژ پادشاه ماد ۵۵۳- ۵۵۰ ق. م: قیام پادشاه پارس، کورش دوم علیه ماد ۵۵۰ ق. م: تشکیل دولت هخامنشى ۵۴۶ ق. م: چیرگى کورش دوم بر لیدى ۵۳۹ ق. م: تصرف بابل به وسیله کورش دوم ۵۲۵ ق. م: تصرف کامبیز مصر را ۵۲۲ ق. م: کودتاى گوماتا و سلطنت او ۵۲۲ ق. م: تصرف تاج و تخت هخامنشى به وسیله داریوش اول ۵۲۲- ۵۲۰ ق. م: قیام در بابل، ماد، ایلام، مارگیان، پارت و مصر علیه هخامنشیان و سرکوبى آنها ۵۱۸- ۵۱۲ ق. م: تجاوز هخامنشیان به متصرفات مقدونیه. مطیع کردن قسمت- هاى شمال باخترى هندوستان به وسیله آنها ۵۱۸ ق. م: آغاز اصلاحات داریوش یکم تقریبا ۵۱۴ ق. م: لشکرکشى داریوش یکم علیه اسکیفهاى شمال دریاى سیاه. ۵۰۰- ۴۹۳ ق. م: قیام علیه هخامنشیان در میلت ۴۹۰ ق. م: آغاز جنگ ایران و یونان ۴۸۰ ق. م: لشکرکشى خشایار شاه به یونان. نبرد ماراتن ۴۴۹ ق. م: مذاکرات صلح میان پارسها و دولتهاى یونانى ۴۰۱ ق. م: شورش کورش صغیر ۳۳۴ ق. م: آغاز لشکرکشى اسکندر مقدونى علیه ایران ۳۳۱ ق. م: نبرد در نزدیکى گاو گاملاخ درهمشکستن ارتش پارس به وسیله اسکندر مقدونى ۳۳۰ ق. م: پایان دولت هخامنشى ۳۳۰- ۳۲۳ ق. م: ایران در قلمرو حکومت اسکندر مقدونى ۳۲۳ ق. م: مرگ اسکندر مقدونى ۳۱۲ ق. م: آغاز دوره سلوکیدها ۳۰۵ ق. م: اعلام پادشاهى سلوکى اول. تشکیل دولت سلوکید ۲۴۷ ق. م: آغاز دوره پارتها. تاریخ احتمالى بنیانگذارى حکومت پارت ۲۰۹- ۲۰۶ ق. م: لشکرکشى از سوى شرق علیه پادشاه سلوکید آنتیوخ ۳ ۱۴۱ ق. م: تصرف بین النهرین به وسیله پارتها ۵۳ ق. م: درهمشکستن ارتش روم زیر فرماندهى کراسوس به وسیله پارتها نزدیک کارا ۱۱۴- ۱۱۷ میلادى: لشکرکشى امپراطور روم تراژان علیه پارتها ۱۹۵: قیام علیه پارتها در ماد و پارس ۲۲۳- ۲۲۹: از میان رفتن حکومت پارت ۲۲۶/ ۲۲۷: تاجگذارى اردشیر ۱ ساسانى در تیسفون ۲۴۱- ۲۷۲: پادشاهى شاپور اول ۲۲۵- ۲۶۰: جنگ ایران و روم؛ اسیر شدن امپراطور روم، والرین ۲۷۶: کشته شدن مانى بنیانگذار مسلک مانوى ۳۰۹- ۳۷۹: پادشاهى شاپور دوم ۳۶۳: صلح میان ایران و روم در نصپین ۳۸۷: تقسیم ارمنستان و گرجستان میان ایران و روم ۳۹۹- ۴۲۰: پادشاهى یزدگرد اول ۴۵۰- ۴۵۱، ۴۸۱- ۴۸۴: قیام مردم ماوراء قفقاز علیه ساسانیان ۴۸۴: شکست ایران در جنگ با افتالیتها، کشته شدن فیروز ۴۸۸- ۴۹۶، ۴۹۸/ ۹- ۵۳۱: پادشاه قباد اول تقریبا ۴۹۰- ۵۲۸/ ۹: فعالیت مزدک، رهبر جنبش مزدکیان ۵۳۱- ۵۷۹: حکومت خسرو اول انوشیروان ۵۴۰- ۵۶۲: جنگ خسرو اول با بیزانتین، هجوم ایرانیان به سوریه و آسیاى صغیر ۵۷۰: تصرف یمن به وسیله ساسانیان ۵۷۱- ۵۷۲: قیام در ارمنستان علیه چیرگى ایرانیان ۵۷۲- ۵۷۹: دومین جنگ خسرو اول با بیزانتین ۵۹۰: قیام اشراف زیر رهبرى بهرام چوبینه علیه هرمز چهارم ۵۹۱: از بین بردن بهرام چوبینه به وسیله خسرو دوم به کمک بیزانتین و واگذارى قسمتى از ارمنستان تا دریاچه وان به روم ۶۰۲: آغاز جنگ خسرو دوم (پرویز) علیه بیزانتین ۶۲۸: لشکرکشى پیروزمندانه امپراطور بیزانتین هراکلیوس به ایران؛ سرنگونى خسرو دوم به وسیله اشراف ایرانى و کشتن او ۶۲۸- ۶۳۲: ستیزهاى داخلى در ایران ۶۳۲- ۶۵۱: پادشاهى یزدگرد سوم، سقوط دولت ساسانى ================= نام کتاب: تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز نویسنده: ا. آ. گرانتوسکى و دیگران / ترجمه: کیخسرو کشاورزى تاریخ وفات مؤلف: قرن ۲۰ م موضوع: تاریخ عمومى زبان: فارسى تعداد جلد: ۱ ناشر: انتشارات پویش کوروش بزرگ
