بهروز بقايي از تولد، زندگي و تجربه سكته مغزي اش ميگويد

هنرآنلاين نوشت: خيابان بهشت، پاييز سال 1388، تماشاخانه سنگلج ميزبان نمايش «هملت با سالاد فصل» است. بهروز بقايي مثل هميشه يکي دو ساعت زودتر از زمان شروع نمايش خود را به سالن ميرساند تا بازهم مثل هميشه فرصت داشته باشد خود را براي اجرا آماده کند، اما قبل از ورود به سالن دچار سکته قلبي و مغزي ميشود. از آن روز نزديک به پنج سال گذشته و با اينکه ميگويد طرحهاي زيادي براي توليد دارد، اما شرايط هرگز برايش فراهم نشده است. با اين حال هنوز که هنوز است کمتر کسي است کارهاي او به ويژه ساختههاي تلويزيوني متفاوتي مانند «نوعي ديگر»، «دنياي شيرين دريا»، «همسران»، «قطار ابدي»و... را فراموش کرده باشد.
به بهانه شصتودومين سالروز بهروز بقايي هنرآنلاين گفتوگويي با او انجام داده است که بخش هايي از آن را ميخوانيد:

*****​

*شما تجربه کار در سه مديوم تئاتر، سينما و تلويزيون را داشته‎ايد و در هر سه آنها به عنوان بازيگر نمره قبولي گرفته‎ايد. با توجه به اينکه فرض محال، محال نيست، اگر در شرايطي قرار بگيرد که سه پيشنهاد مناسب و ايدهآل از سينما، تئاتر و تلويزيون داشته باشيد، اما فقط مجبور باشيد که يکي از آنها را انتخاب کنيد، کدام را انتخاب ميکنيد؟
- من تئاتر را انتخاب ميکنم. چيزي که براي همه ما در تئاتر انتخاب مي‏افتد اين است که در تئاتر خلاقيت و نوآوري به خودتان مربوط است. کسي نقشي در اين موضوع ندارد و پاي تدوين هم در ميان نيست. به علاوه در تمام مدتي که روي يک تئاتر کار مي‏کنيد، فضاي آن با شما آميخته است و حتي هنگام غذاخوردن و راه رفتن نيز شما را تنها نمي‏گذارد. اسباب بداعت در خود هنر نهفته است و شخصي که خلاق باشد در اين مسير از نظر روحي ارضا ميشود. در تئاتر است که شما مي‏توانيد يافته‎ها و برداشت‏هاي خود و زندگيتان را نشان دهيد. شايد به همين دليل است که سينمايي‎ها با من خوب نيستند و من تنها با معدودي از بزرگان سينماي ايران همکاري کرده‎ام. *بسياري شما را به عنوان يکي از چهره‎هاي هنري استان گيلان مي‎شناسند در حاليکه شما در تهران متولد شده‎ايد. بد نيست کمي به عقب برگرديم و درباره نقل مکان شما و خانواده‏تان به گيلان و از زندگي تا دوره جواني در شهرهاي استان گيلان برايمان بگوييد.
- من سال 1332 حوالي ميدان عشرت آياد سابق، ميدان سپاه فعلي در تهران به دنيا آمدم. پدر و مادر من اصالتا گيلاني و هر دو رودباري هستند. پدرم براي ادامه تحصيل و کار در چوب فروشياش به تهران آمد و من نيز پس از تولد تا حدود پنج سالگي در تهران زندگي کردم. پس از آن پدرم ورشکست شد پس از اين اتفاق از آنجا که ديپلم داشت در وزارت راه استخدام شد. مدت يک سال در وزارت راه کار کرد و پس از آن از سوي يک شرکت فرانسوي که مشغول ساخت سد سفيدرود بود، استخدام شد. به همين دليل ما به رودسر نقل مکان کرديم. سپس حدود يک سال ساکن رشت شديم و پس از آن به هرزويل رفتيم. من آنجا در يک مدرسه ايراني فرانسوي که براي کارکنان سازنده سد ساخته بودند يک دوره زبان فرانسوي گذراندم. بعدها براي تحصيل در مقطع دبيرستان به رشت رفتم و در منزل يکي از اقوام ماندم تا اينکه خانواده نيز به رشت نقل مکان کرد. من سيکل اولم را در مدرسه شيخ زاهد گيلاني گذراندم و از آنجا که رشته رياضي مي‎خواندم براي ادامه دوره دبيرستان به مدرسه محمدرضا شاه رشت که ويژه رشته رياضي بود رفتم. پس از ديپلم يک سال در رشته راه و ساختمان خواندم، اما در نهايت انصراف دادم و در دانشگاه هنرهاي دراماتيک ثبت نام کردم. *مروز هم خانوادهها چندان از تحصيل فرزندان شان در رشته هنر دل خوشي ندارند. خانواده شما با اين تغيير رشته مخالفت نکردند؟
- پدرم بيشتر علاقه داشت من ابتدا وضعيت مالي خودم را به جايي برسانم و بعد وارد هنر شوم، اما پس از مکالمه‎اي سه روزه در نهايت به حرف پدر گوش ندادم و در رشته هنر مشغول تحصيل شدم. *در آن سال‎هاي دهه پنجاه که شما در دانشگاه تحصيل مي‎کرديد حال و هواي خاصي در فضاي کشور وجود داشت و کمتر خانواده‎اي بود که به نوعي درگير مسايل سياسي نباشد. حال و هوا و فضاي دانشکده هنرهاي دراماتيک در آن زمان چقدر تحت تاثير اين جريانات بود؟
- نخست اينکه وقتي يک اپيدمي وارد جامعه‎اي مي‎شود يک جا نمي‎ماند و در همه نقاط پخش ميشود. ضمن اينکه من فقط يک نوع نگرش اجتماعي داشتم، اما هيچ وقت به گروه خاصي وابستگي و تعلق نداشتم. *شما در دوران دانشجويي چند تجربه همکاري با استاد رکنالدين خسروي داشتيد. ايشان چه ويژگي خاصي داشتند که دانشجويانش تا اين حد مجذوب او بودند. به طوري که بسياري معتقدند که بودن او در تئاتر ايران ميتوانست تاثيرات مثبت فراواني را براي تئاتر ما به همراه داشته باشد.
- من سال 52 وارد دانشگاه شدم و آقاي خسروي نيز همان زمان از انگليس به ايران آمده بود. حُسن تصادف به من کمک کرد که شاگرد ايشان شوم. به واسطه استاد خسروي پاي من به تئاتر حرفه‎اي باز شد و در همان سال در نمايش «لبخند باشکوه آقاي گيل» نوشته اکبر رادي را با کارگرداني آقاي خسروي بازي کردم. در اين نمايش بازيگران نامداري مانند محمدعلي کشاورز، جميله شيخي، پري صابري، سهراب سليمي، سروش خليلي، منوچهر رادي، آهو خردمند و بسياري ديگر بازي مي‏کردند و من به همراه گروهي ديگر نقش مردم را بازي مي‏کرديم و گرچه حرفي نمي‎زديم، اما در صحنه حضور داشتيم.
اين نمايش باعث شد بيشتر با آقاي خسروي کار کنم و جزو ثابت گروه او شدم. من با ايشان «محاکمه ژاندارک در موآن» و چند نمايش ديگر را کار کردم. همکاري ما تا سال 58 ادامه داشت. پس از آن کمي در همکاري ما فاصله ايجاد شد، من به رشت رفتم و در آنجا با هنرمندان آن شهر همکاري کردم و به عنوان مثال نمايش «مادر» اثر برتولت برشت را در پارک شهر رشت اجرا کرديم. دوباره پس از چند سال که فضاي کشور آرام شده بود همکاري با آقاي خسروي را آغاز کردم. حاصل اين همکاري نوعي آموزش تئاتر بود که بسيار بر من تاثير گذاشت. ما نمايش «دشمن مردم» را براي تلويزيون کار کرديم که اتفاق بسيار خوبي بود. *نکته جالبي که در آن زمان وجود داشت اين بود که با آنکه تلويزيون طعم سريال را به مردم چشانده بود و سريالهايي مثل «دايي جان ناپلئون» يا «مراد برقي» در ميان مردم جايگاه ويژهاي داشت، اما باز تلهتئاتر جايگاه خودش را داشت. شما نيز علاوه بر حضور در تعداد زيادي تئاتر و تله‎تئاتر، ساخت سريالهاي موفقي نيز در کارنامه هنري تان داريد که «دنياي شيرين دريا»، «همسران» و «نوعي ديگر» از درخشان‎ترين آنها محسوب مي‏شود. با توجه به تجربه شما در همه اين مديوم‎ها درباره تفاوت ماهوي سريال با تله‎تئاتر کمي صحبت کنيد.
- همه ما در يک قاعده کلي نمايش کار مي‎کنيم و همه ما يک سري قواعد اساسي را براي نمايش رعايت مي‏کنيم. يکي از امکاناتي که سريال در اختيار ما قرار مي‏دهد گسترده شدن لوکيشن و تعداد حوادث است و اين باعث مي‏شود که دست کارگردان باز باشد. در مقابل تئاتر در صحنه و در تلويزيون محدوديت‎هايي دارد. البته در تلهتئاتر شما ميتوانيد تدوين کنيد و يا مثلا رنگ را تغيير دهيد در حاليکه در تئاتر صحنه‎اي اين تماشاگر است که بايد بسياري از امور را در ذهن خود تفسير کند. تمام قيدها و قوانين تئاتر را بايد براي تله تئاتر رعايت کنيم در حاليکه سريال چنين الزامي ندارد. ممکن است صحنه در تلهتئاتر تغيير کند، اما باز هم تئاتر است و مثل تئاتر لوکيشن کنار دريا، جنگل يا کوه نيست. سريال مي‎تواند خود را با طبيعت، صنعت و هر آنچه در اطراف ما ميگذرد هماهنگ کند به همين دليل ما در سريال تابع قوانين جديدي مي‏شويم که به اندازه تئاتر محدوديت ندارد و به علاوه شما مي‏توانيد در سريال حرکت‎هاي بسياري داشته باشيد. *بر کسي پوشيده نيست که در تلويزيون به توليد تلهتئاتر برعکس سريالسازي توجه کمي ميشود. شما اين موضوع را قبول داريد که تله تئاتر سطح توقع نگرش مخاطب را بالا مي‏برد در حالي که سريال هيچگاه نمي‎تواند چنين کاري انجام دهد؟
- در سريال آسان‎پذيري‎هايي رواج دارد که البته ما آنها را رواج ميدهيم، اما اين آسانپسندي‎ها در تلهتئاتر وجود ندارد. تئاتر تلويزيوني از ذهن تماشاگر براي پرداخت جريانات استفاده کرده و با ذهن تماشاگر کار مي‎کند. به اين روش است که تئاتر و تله تئاتر موجب ارتقا نگرش مخاطب ميشود، امري که بايد اتفاق افتد. *شما سال 88 به خاطر سکته مغزي چند روزي در کما بوديد و مدت زيادي طول کشيد تا بتوانيد دوباره سرپا بشويد. اين حادثه چقدر نگاه شما را به زندگي، هنر و دنيا تغيير داد؟ و اين تغيير نگرش به چه شکل بود؟
- وقتي از بيهوشي درآمدم، داشتم اين دستگاه‎ها را از بدنم مي‏کندم که بروم، اما احساس ميکردم اگر اين کار را بکنم به جايي نميرسم. هر چند کندن دستگاه‏ها باعث شد احساس کنم که در حال مرگ بودم. مرگي که از سمت آن بويي بسيار خوش مي‏آمد و اصلا ترسناک نبود. آنجا گويي چيزي بسيار فراتر از آنچه ما در اين جهان ميبينيم در جريان بود و چنين چيزي بسيار بر نگرش من تاثير گذاشت.