خاتم سازي در واقع آراستن سطح اشياء چوبي بصورتي شبيه به موزائيک با مثلثهاي کوچک است و اين مثلثها هر چه ظريف تر و طرحها و اشکالي که با اين مثلث ها بوجود مي آيد هر چه منظم تر باشد خاتم مرغوبتر است. البته مرغوبيت مواد اوليه بکار رفته در خاتم نيز باعث بالا بردن ارزش آن مي گردد.هنر خاتمسازي يکي از مهمترين هنرهاي دستي شيراز است .اين صنعت ارزش هنري فوق العاده زيادي دارد .سابقه خاتمسازي درايران از زمانهاي خيلي قديم بوده است .به طورکلي ابتدا بايد ديد خاتم چيست و خاتمساز يا خاتمکار چه کسي است.خاتم ترکيبي است از چند ضلعيهاي منظم با تعداد اضلاع متفاوت که با استفاده از مواد اوليه گوناگون در رنگهاي مختلف تشکيل ميشود. پنج ،شش ف هشت يا ده ضلعي است.خاتم از هنرهاي دستي دقيق و پرکار است که توليد و ساخت آن احتياج به دقت و حوصله زياد دارد .چند ضلعيهايي که درخاتمسازي به کار ميآيددر لغتنامه دهخدا خاتمساز چنين معني شده است: «آنکه پارههاي استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتمسازي عمل خاتمساز را گويند.»در دايره المعارف فارسي درباره خاتمکاري و خاتمسازي آمده است:«هنر آراستن سطح اشياء به صورتي شبيه موزائيک ،با مثلثهاي کوچک. طرحهاي گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسي بوده است .اين اشکال هندسي را با قراردادن مثلثهاي کوچک در کنار هم نقشبندي ميکنند.مثلثها را از انواع چوب ،فلز و استخوان ميسازند. هرچه مثلثها ريزتر وظريفتر باشند، خاتم مرغوبتر است .در يک طرح خاتم ،براي ساختن کوچکترين واحد هندسي، حداقل سه مثلث و براي بزرگترين آن ،حداکثر چهارصد مثلث به کار ميرود سفالگري مهمترين مواد اوليه در کار سفالگري : گل، ماسه و مواد سوختني است. گل رس به خاطر داشتن اکسيد آهن و آهک داراي خاصيت شکل گيري و چسبندگي است و ميتوان با آن ظرفهاي غير قابل نفوذ ساخت. براي تهيه سفال ابتدا گل را از معدن به محل کارگاه نموده و سپس مقداري معين آب و ماسه به آن مي افزايند. پس از اينکه گل و ماسه و آب کاملاً با هم مخلوط شد و آماده گرديد، گل به قطعاتي با اندازه هاي مورد نياز تقسيم مي شود و هر قسمت را بطور جداگانه روي چرخ سفالگري گذاشته و شروع به چرخکاري مي نمايند.سُفالگري ساختن ظروف با گل است و به ظرف ساخته شده از اين طريق سفال ميگويند. از مشهورترين سفالينهها ميتوان به کوزه و پياله سفالين در شيرازاشاره کرد. قبل از رواج شيشه سفالينهها رايجترين مظروفات بشر بودند. مرغوبترين خاک در صنعت سفالگري خاک رس ميباشد که بدليل وجود مقادير بالاي آهن در آن، به رنگ سرخ است. سفالگري از نخستين صنايع بشر ميباشد.خاستگاه آن را گر چه به درستي آشکار نيست ولي از روي يافتههاي کهن سرزمين باستاني سومر ميدانندوالبته به تازگي کشف تمدن جيرفت ترديدهايي در مورد اين نظريه ايجاد کرده است/تمدن معروف به کنار صندل که طبق اخرين کاوشها قدمت ان به شش هزار سال پيش ميدانندولوحي که در جيرفت کشف شد براي مطالعه به آمريکا وفرانسه فرستاده شد که توسط استادان شيکاگو و پاريس رمزگشايي شد که نتايج نشان داد اين منطقه 300 سال از خط نوشتاري تمدن شوش قديمي تر است.با گذشت زمان و گسترش زندگي، سفالگري هم تکامل يافت. انسانهاي آفريننده با دستهايشان بر ظرفهاي گلي نقش و نگارهايي کشيدند و آنها را با رنگهاي گوناگون آراستند. هم اينک در اکثر نقاط ايران از جمله در : مند گناباد، لالجين همدان، ميبد يزد، شهرضاي اصفهان، زنوز آذربايجان، کلپورگان سيستان و بلوچستان، جويبار مازندران و سياهکل گيلان ظروف سفالين تهيه ميشود.توليد وسايل و محصولات سفال و سراميک در هر يک از نقاط نامبرده با اختلافي اندک در نوع مواد اوليه، رنگ و طرح تهيه ميشود و به همين دليل محصولات هر ناحيه به خوبي قابل تشخيص از فرآوردههاي ساير نقاط است. شيشه گري شيشه جسمي است شفاف، شکننده و ترکيبي از سيلکيکاتهاي قليايي که اين اجسام را در کوره ذوب مي نمايند و به وسيله دست يا به کمک قالب هاي مخصوص به آنها شکل مي دهند. اشيايي که از مناطق مختلف کشور نظير شوش، ري، ساوه و نيشابور از زير خاک به دست آمده نشان دهنده ساخت اينگونه ظروف در اکثر نقاط کشور در گذشته هاي دور مي باشد. ظروف شيشه اي در اوايل دوره اسلامي بيشتر شامل بطري، قوري، گلدان و فنجان بوده است که براي مصارف خانگي بکار مي رفته است. برخي اشياء باقي مانده متعلق به قرون هشتم و نهم ميلادي است که بدون تزئين مي باشد. همچنين تعدادي دکمه شيشه اي که طي يکي از حفريات ناحيه حسنلو بدست آمده متعلق به عهد هخامنشي است که بروجرد و رونق شيشه گري در آن عصر گواهي مي دهد. قلمزني آنچه امروز بعنوان قلمزني شناخته مي شود و مصنوعات فراواني اعم از مس و برنج بوسيله آن تزئين مي گردد در ايران داراي سابقه اي بسيار طولاني است. از آثار فلزي دوره هخامنش نمونه هاي بسياري بدست نيامده تا دورنماي رواج اين هنر در آن دوران را مشاهده کنيم ولي مجموعه ظرفها و بشقابهاي نقره و طلاي عصر ساساني که بدست استادان ايراني قلم خورده است و سلاطين اين سلسله را در بزم يا رزم و شکار نشان مي دهد و در موزه “ارميتاژ” شهر لنينگراد نگاهداري ميشود رواج صنعت قلمزني را در آن عصر تاييد مي کند. در دوران اسلامي تاريخ ايران صنعت قلمزني رواج فوق العاده داشته است و شاهد بر اين مطلب مجموعه ابريقهاي برنزي و آثار زيباي فلزي از نوع بخوردان و ظرفهاي آبخوري است که به شکل حيوانات و پرندگان ساخته شده و بيشتر آنها در خراسان و همدان و ري و سمرقند بدست آمده است.قلمزني از تزيين و کندن نقوش بر روي اشياي فلزي به ويژه مس، طلا، نقره، برنج و يا به عبارت ديگر ايجاد خطوط و نقوش به وسيله قلم با ضربه چکش و بر روي اجسام فلزي. قلمزني يکي از رشتههاي هنرهاي سنتي ايران است که در دسته بندي، در رده هنرهاي صناعي و در گروه فلزکاري قرار دارد.امروزه براي قلمزني نخست داخل يا زير ظرف يا سيني مورد نظر را که معمولاً از جنس نقره يا طلا است از محلول قير و گچ پر ميکنند تا سروصداي قلم کمتر به گوش برسد و همچنين مانع از سوراخ شدن ظرف در حين کار شود. سپس نقش مورد نظر را روي ظرف رسم کرده و قلم مناسب را انتخاب کرده و روي سطح ظرف قرار ميدهند و با چکش بر انتهاي قلم ميکوبند تا شيارها و نقشها با تغيير شدت ضربه روي ظرف ايجاد شوند.قلمهاي اين هنر متنوع هستند و نامهاي خاص خود را دارند مانند قلم سايه و قلم نيمبر.پس از ايجاد نقشها، قير را جدا ميکنند و روي شيارها گرده زغال ميريزند و روي ظرف را با روغن جلاي سياه ميپوشانند. به اين ترتيب نقشهاي قلمزده شده به شکل خطهايي تيره و مشخص ديده ميشود.نمونهاي از هنر قلم زني استان مرکزي که يک بادياب (باديه، جام بزرگ پايهدار) مسي بود در ورودي سازمان مالکيتهاي معنوي wipo در سوئيس قرار دارد