با دستیابی محققان ایرانی به تکنیک پیشرفته تشخیص ژنتیکی جنسیت جنین قبل از انتقال و تولد نخستین نوزاد تعیین جنسیت شده در ایران، امکان انتخاب جنسیت جنینیهای انتقالی به روش ivf-pgd فراهم و گامی تازه در توسعه تکنیکهای تشخیص ژنتیکی بیماریهای پیش از انتقال جنین در کشور برداشته شد. دکتر ملک منصور اقصی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و متخصص زنان و زایمان و عضو تیم ivf بیمارستان مهر تهران که با موفقیت از این تکنیک بهره گرفتهاند با اعلام این مطلب به خبرنگار پژوهشی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گفت: نخستین نوزاد تعیین جنسیت شده با روش ivf-pgd یک سال پیش متولد شده که با وجود این که تجارب ۱۰ ساله استفاده از این تکنیک در خارج کشور، ایمنی کامل آن را اثبات کرده است ولی با توجه به پیچیدگی و حساسیت بالای این روش، حدود یک سال صبر کردیم تا از سلامت کامل نوزاد مطمئن شویم که خوشبختانه این اطمینان حاصل شد. وی خاطرنشان کرد: علاوه بر این نوزاد یک ساله که پسر است، دو نوزاد دختر و پسر دیگر هم به این روش متولد شدهاند و هفت مادر باردار نیز که از این تکنیک استفاده کردهاند در انتظار تولد فرزندانشان هستند. دکتر اقصی با اشاره به این که هیچ یک از مادرانی که از تکنیک تعیین جنسیت با روش ivf-pgd استفاده کردهاند، مشکل ناباروری نداشتهاند درباره علت استفاده از چنین روشی اظهار داشت: این تکنیک که از حدود ۱۰ سال پیش در برخی کشورهای پیشرفته استفاده میشود، عمدتا با هدف انتخاب جنسیت فرزندان زوجهایی که در معرض بیماریهای ژنتیکی وابسته به جنس – نظیر هموفیلی که در پسران بروز میکند – به کار میرود و تعیین جنسیت جنین به صرف تمایل زوجها به داشتن نوزاد پسر یا دختر در بسیاری از کشورها معمول نیست و با مخالفتهایی مواجه است. وی خاطر نشان کرد: البته درنقطه مقابل، کسانی هم با انتخاب جنسیت جنین حسب علاقه زوجین در شرایط خاص موافقند و معتقدند در شرایطی که برخی زوجها به دلیل علاقه به داشتن دختر یا پسر، بارها صاحب فرزند میشوند ولی موفق به داشتن فرزند با جنسیت دلخواه نمیشوند، استفاده از چنین شیوهای میتواند در جلوگیری از افزایش جمعیت به این دلیل، موثر باشد. دکتر اقصی درباره نحوه تعیین جنسیت جنینی به شیوه pgd به ایسنا گفت: در این روش به دلیل نیاز به بررسی جنین ناچاریم علیرغم بارور بودن زوجین از روش ivf در آنها استفاده کنیم؛ به این ترتیب که جنین هشت سلولی از لقاح آزمایشگاهی حاصل شده و سپس، پیش از انتقال آن به رحم یکی از سلولها را جدا کرده و توسط یک متخصص ژنتیک که در این زمینه مهارت دارد، بررسی و تشخیص جنسیت میکنیم و سپس جنین مناسب را به رحم مادر انتقال میدهیم. وی در عین حال خاطرنشان کرد که این روش به هیچ وجه ساده نبوده و در هر یک از مراحل متعدد انجام آن، ممکن است مشکلات مختلفی بروز کند که مانع از حصول نتیجه میشود لذا این تصور که با دستیابی به تکنیک تشخیص جنسیت به روش pgd زوجها میتوانند به سهولت جنسیت نوزاد خود را انتخاب کنند درست نیست. این متخصص زنان و زایمان در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا با جدا کردن یک سلول از جنینی که تنها هشت سلول دارد، احتمال صدمه دیدن به آن وجود نخواهد داشت به ایسنا گفت: مطالعات ۱۰ ساله نشان داده که جدا کردن یک سلول لطمهای به جنین نمیزند چون کل سلولهای جنینی، یک شکل و تمایز نیافته هستند؛ با این حال دقت و حساسیت این کار بسیار بالاست و جای هیچ خطایی وجود ندارد چون ما تنها مجاز به جدا کردن یک سلول هستیم و حتی اگر سلول جدا شده دچارمشکل شود به هیچ عنوان نمیتوانیم سلول دیگری را از جنین جدا کنیم. وی خاطر نشان کرد: البته ممکن است هنگام جدا کردن همان یک سلول نیز کل جنین خراب شود و همین ظرافت و حساسیت است که دستیابی به جنین تکنیکی را با اهمیت کرده و راه را برای کارهای پیشرفتهتر به ویژه در زمینه تشخیص ژنتیکی بیماریهای مختلف پیش از انتقال جنین – همچنان که در بسیار کشورها مرسوم است – هموار میکند. دکتر اقصی در ادامه با بیان این که دستیابی به روش تعیین جنسیت جنین قبل از انتقال به رحم، حاصل تلاشی گروهی بوده است، اظهار داشت: تیم فعال در این زمینه شامل سه متخصص زنان – دکتر ملک منصور اقصی، دکتر مهرا کتابی و دکتر شهرزاد انصاری – یک متخصص جنین شناسی – لیلا باجلان – و یک متخصص ژنتیک – دکتر سعید رضا غفاری – بوده است. این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه درباره جنبههای اخلاقی کاربرد این روش به ایسنا گفت: این مساله هم مثل موضوعاتی چون تحقیقات سلولهای بنیادی جنینی از مقولات مورد مناقشه در دنیا است که در برخی کشورها آزاد و در برخی دیگر ممنوع است. مخالفان تعیین جنسیت آنرا مقدمه ایجاد نوعی تبعیض جنسی در جامعه میدانند و در مقابل موافقان، انتخاب فرزند را از حقوق طبیعی والدین دانسته، مضافا این که آن را در تنظیم خانواده کمک کننده میدانند. به اعتقاد من باید در هر جامعه بر حسب شرایط و خواست عمومی به این قضیه نگاه کرد همان طور که نمیتوان در مورد کاربرد سلولهای بنیادی حکم واحدی برای تمام دنیا صادر کرد. وی در ادامه در پاسخ به این سوال که استفاده از این روش که مبتنی بر ivf است، تا چه حد مشکلات ناشی از آن از جمله افزایش احتمال دو یا چندقلوزایی را نیز در پی خواهد داشت،تصریح کرد: از آنجا که در مرکز ما مثل مراکز معتبر دنیا، در ivf بیش از دو جنین منتقل نمیشود و اساسا احتمال این که در بین جنینهای انگشتشمار گرفته شده، دو یا چند جنین با جنسیت دلخواه داشته باشیم، بسیار اندک است، لذا احتمال دوقلوزایی در این روش بسیار اندک است. دکتر اقصی در پایان با اشاره به این که اهمیت دستیابی به این روش که بخشی از تکنیکهای روز pgd است، در همگامی علمی ما در این حوزه با پیشرفتهای صورت گرفته دنیاست، اظهار داشت: اهمیت این روش صرفا در انتخاب جنسیت نوزاد از سوی والدین که البته از لحاظ پیشگیری از تولد نوزادان مبتلا به بیماریهای وابسته به جنس مهم است نیست بلکه فراتر از آن میتواند گامی در جهت دستیابی به تکنیک های پیشرفتهتر تشخیص ژنتیکی بیماریهای کروموزومی قبل از انتقال جنین باشد.
