دليل فاصله طراحي صحنه ايران با جهان کمبود امکانات است

گفت و گو با پروين صفري
دليل فاصله طراحي صحنه ايران با جهان کمبود امکانات است
بانی فیلم آنلاین:

بانی فیلم - گروه سينماي ايران-عظيمه کنعاني: اولين نشست تخصصي انجمن طراحان صحنه و لباس خانه سينما بهمن در اين خانه برگزار شد. در اين گردهمايي ابتدا فيلم «به نام رز» به انتخاب ايرج رامين فر به نمايش در آمد و پس از آن، نشست وي و ديگر فعالان عرصه طراحي صحنه و لباس با حضور برخي هنرمندان ديگر و دانشجوهاي سينما برگزار شد. در اين نشست رامين فر به تشريح ويژگي هاي فيلم از نگاه طراحي صحنه ها و لباس ها پرداخت. پروين صفري رييس انجمن طراحان صحنه و لباس، در گفت و گو با «باني فيلم» به سوالاتي درباره اين نشست پاسخ داد:


خواستيم دانش طراحان صحنه و لباس را به روز کنيم
خانم صفري هدف از برگزاري اين نشست چيست و آيا قرار است ادامه داشته باشد؟
- اين اولين نشست تخصصي صنف طراحان صحنه و لباس است. ما بعد از انتخابات جديد شوراي مرکزي تصميم گرفتيم براي ارتقاء سطح کيفي طراحي در فيلم ها دانش اعضاي خود را به روز کنيم. ابتدا فکر کرديم ماهي يک بار چنين برنامه اي برگزار شود و بعد به اين نتيجه رسيديم که شايد اين امر به طور مرتب ميسر شدني نباشد، اما تأکيد داريم که هر چند وقت يک بار حتما به اين شکل دور هم جمع شويم. روال کار به اين صورت خواهد بود که هر بار يک طراح به انتخاب خودش يک فيلم خارجي را نمايش مي دهد. فيلمي که از نظر طراحي صحنه و لباس، ويژگي هاي خاصي داشته باشد و بتوان در مورد آن صحبت کرد. در اين جلسه آقاي ايرج رامين فر فيلم «به نام رز» را انتخاب کرده و ايشان بعد از نمايش فيلم تحليل خود را درباره صحنه و لباس آن ارائه خواهد داد. بعد از آن هم جلسه پرسش و پاسخ برقرار خواهد شد.
به طور کلي هنر طراحي صحنه و لباس در سينماي ايران با چه مشکلاتي مواجه است؟
- بخشي از مشکلات به معذوريت ها برمي گردد و بخشي ديگر به امکانات و تکنولوژي ما. تاکيد دارم ما طراحان فوق العاده مستعد و خلاقي داريم که اگر از امکاناتي برخوردار باشند، مي توانند همپاي طراحان خارجي قدم بردارند. يعني از نظر توانايي فکري و دانش و آگاهي تفاوتي وجود ندارد.
بين طراحي صحنه و لباس سينماي ايران و سينماي جهان فاصله زيادي وجود دارد؟
- آنچه باعث فاصله مي شود امکانات مالي براي اجراي طرح هاست. طراحي صحنه و لباس دو حرفه مجزا و تخصصي است که هر کدام شاخه هاي مختلفي دارد. براي آثار تاريخي خساست به خرج مي دهند و در مورد فيلم هاي روز هم بخشي از تهيه کننده ها تصور مي کنند که اصلا به طراحي نياز ندارد. اين يک تفکر اشتباه است که مي پندارند تنها براي فيلم هايي با پروداکشن سنگين بايد از قبل محيط را به طراح نشان دهند. يک طراحي خوب در صحنه مي تواند حتي ضعف هاي موجود در کارگرداني را بپوشاند.
طراح صحنه و لباس داراي گسترده ترين سطح ارتباط در يک فيلم است
بهزاد آدينه يکي ديگر اعضاي اصلي انجمن طراحان صحنه و لباس است که به سوالات ما پاسخ داد:
چطور شد که به فکر برگزاري چنين برنامه اي افتاديد؟
- برنامه ريزي براي برگزاري چنين برنامه اي از دو سال قبل شروع شده بود. ما قرار بود يک سري مباحث عملي-کارگاهي و تئوري را شروع کنيم که به خاطر بسته شدن خانه سينما به تعويق افتاد. براي شروع نشست هايي برگزار کرده ايم براي تحليل طراحي صحنه فيلم هاي مهم تاريخ سينما. در سينماي ايران همچنان نگاه ها و تحليل ها به طراحي صحنه يک نگاه سنتي است که از قديم هم وجود داشت. اين يک نگاه مشکل دار از طرف تهيه کنندگان است. آنان همچنان نمي دانند تعريف طراحي صحنه چيست و همچنان به حدود وظايف طراح آشنايي ندارند. جايگاه طراح صحنه و دپارتمان او با ديگران مثل مدير فيلمبرداري، تهيه کننده، بازيگر و ... هنوز مشخص نيست. همه اينها روي همه جمع شده تا ما بخواهيم يک تغيير نگرش درون خود سينما و بعد در يک جامعه بزرگ دانشگاهي به وجود بياوريم و آن را از يک ديدگاه سنتي که وجود دارد دور کنيم و به همان سطحي برسانيم که سينماي اروپا دهه هاي قبل به آن رسيده بود. اولين قدم ، برگزاري جلسات نقد و بررسي بود و بعد ورک شاپ هايي درباره تئوري هاي طراحي صحنه. اين برنامه ها را مرحله بندي کرديم. دوستان با سابقه اي مثل آقاي رامين فر و خانم خزاعي و ديگران به نوبت اين برنامه ها را مديريت خواهند کرد به اين نحو که يک فيلم انتخاب مي کنند، به نمايش مي گذارند و بعد در مورد آن نکات فني و تخصصي را عنوان مي کنند.
فکر مي کنيد چنين حرکت هايي نتيجه بخش باشد؟
- اميدوارم اين قدم هايي که داريم بر مي داريم مثبت باشد و براي سينماي ايران، داراي تاثير. چون سينماي ايران همچنان به لحاظ تکنيکي مشکل دارد. يعني نسبت به تکنيک ها يا هراس از اجرا وجود دارد يا مشکل عدم آگاهي و دانش کافي. انجمن طراحان به عنوان مرکزيتي از طراحان خانه سينما دارد تلاش مي کند يک جهت علمي و هنري به تعريف آن رشته بدهد.
طراحي صحنه و لباس سينماي ايران از معيارهاي استاندارد جهاني دور است؟
- ما هنوز نمي توانيم در سينماي ايران درباره طراحي فيلمي نظر قطعي بدهيم چون عناصر مهم ديگري که روي اين شغل تاثير مي گذارند، نسبت به اين شغل ناآگاه هستند و از اين جهت دست طراح را مي بندند و تاثير مي گذارند روي ديدگاه هاي يک طراح. ما به سختي مي توانيم طراحي صحنه يک شخص در ايران را مقايسه کنيم با طراحي همان فرد در اروپا يا امريکا. در آنجا همه چيز به شکل استانداردي تعريف شده است. ما در سينماي ايران نه تنها در مورد طراحي صحنه بلکه در مورد کارگرداني، فيلمبرداري، تهيه کنندگي و ... تعريفي حرفه اي نداريم. براي همين فکر مي کنم اين ها قدم هايي است که مي تواند اين رشته را به ديگران بشناساند و فاصله را کمتر کند.
و اين قدم با فيلم «به نام رز» شروع شد.
- بله. ما براي شروع از فيلم هاي خارجي شروع کرديم، چون اين آثار کمتر با محدوديت هايي که ما داريم درگير هستند و بهتر مي شود کار طراح صحنه و لباس شان را تحليل کرد. در ايران عناصر ناآگاه زيادي وجود دارند که کار را ممکن است به بيراهه بکشانند.
بين طراحي و اجراي ايده هاي صحنه هماهنگي درستي برقرار است؟
- متاسفانه خير و من سر همين مسئله از پروژه اي که اخيرا با آن همکاري داشتم، جدا شدم. ديدگاه سنتي در سينماي ايران يعني هنوز تهيه کنندگاني در سينما وجود دارند که فکر مي کنند از وظايف طراح، اجرا هم هست، در حاليکه اينطور نيست. کار طراح، صرفا طراحي و نظارت بر اجراست. طراح يک نيروي اجرايي نيست و ما عناصري به نام عناصر سازنده دکور داريم. مجريان ساخت دکور و دوزندگان لباس و ... همگي از عوامل کار به حساب مي آيند که وظايف جداگانه مشخص و متمايز از طراح دارند. کار طراح کاري فکري و هنري است و نه ساخت و ساز. در سينماي واقعي عناصر اصلي کار اول فيلمنامه است، بعد کارگردان، بعد طراح صحنه و در مرتبه بعدي مدير فيلمبرداري. اين افراد آن چيزي را که بايد اتفاق بيفتد شکل مي دهند. پس جزو گروه فکري کار به حساب مي آيد. طراح صحنه شايد تنها دپارتماني است که با کل گروه در ارتباط است؛ به لحاظ هنري با کارگردان در ارتباط است ، به لحاظ بودجه اي با تهيه کننده و مدير توليد. همچنين از نظر نورپردازي و عناصر ديگر با مدير فيلمبرداري در ارتباط است. از نظر آشنايي با فضاهاي صحنه نيز با بازيگر. طراح صحنه تنها دپارتماني است که از اين حجم گستردگي برخوردار است.
داوري جشنواره سي و دوم را درباره طراحي صحنه و لباس چطور ارزيابي مي کنيد؟
جشنواره هايي مثل جشنواره ايران که هنوز هر رشته سينمايش تعريف دقيق خود را ندارد و حدود وظايفش مشخص نيست، نمي تواند داوري ايده آلي براي هر کدام از شاخه ها داشته باشد. بايد اساسا ساختار داوري جشنواره عوض شود. مثل جشن سينماي ايران که برگزاري آن را خانه سينما بر عهده مي گيرد. در جشنواره هاي مختلف براي داوري برخوردهاي احساسي صورت مي گيرد.