چگونه مى ‏توان هميشه به ياد خدا بود؟

خداوند متعال در قرآن كريم مى‏ فرمايد: «فَاذْكُرُونِى أَذْكُرْكُمْ»؛ [1]«مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم».

و در سوره‏ ى احزاب مى‏فرمايد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً»؛[2] «اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد به ياد خدا باشيد، ذكر بگوئيد و فراوان خدا را ياد كنيد».

به ياد خدا بودن گاهى لفظى است، گاهى قلبى است و برخى اوقات عملى است.

توضيح: انسان گاهى با زبانش مى ‏گويد: «يالله» يا با زبانش پناه به خدا مى ‏برد و مى ‏گويد: «أعوذ بالله» اين‏ها ذكرهاى زبانى است مانند: «سبحان الله»، «الحمد لله»، «الله اكبر» ...

مرحله ‏ى بالاترش، ذكر قلبى است كه انسان در درون و دل، نيز به ياد خدا باشيد، لقلقه‏ ى زبان نباشد، اگر قرآن مى ‏خواند، مطلب را، هم بفهمد و هم به دلش منتقل كند و در حقيقت از درون به ياد خدا باشد و دل را آئينه‏ ى تجلى حضرت حق قرار دهد.

مرحله‏ ى بالاتر، ذكر عملى است يعنى انسان ياد خدا را در زندگى عملى خودش پياده بكند، بدين معنا كه هر كار و برنامه اى را كه مى ‏خواهد در زندگى ‏اش عمل كند با معيار خدا بسنجد، اگر خدا اين برنامه را دوست دارد، عمل كند اگر دوست ندارد عمل نكند.

بنابراين ذكر گاهى در مرحله‏ ى لفظ است گاهى قلبى است و گاهى اوقات عملى، و چه بهتر كه هر سه با هم باشد.

راهكارهاى به ياد خدا بودن:

1. توجه به آيات الهى:

يكى از راه‏هايى كه انسان، مى ‏تواند به ياد خدا باشد توجه به آيات الهى است، در سوره ‏ى بقره مى ‏فرمايد: «خدا آياتش را براى مردم بيان مى ‏كند، شايد مردم متذكر شوند.» «لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ».[3]

جالب اين است كه در قرآن كريم واژه‏ ى «لعّل» براى «زمينه‏ سازى» به كار مى‏ رود به عبارت ديگر «اقتضاى چيزى را بوجود آوردن» يعنى خداوند مى ‏فرمايد: ما آيات خودمان را براى مردم بيان كرديم، تا زمينه‏ اى باشد براى بيدار شدن آنها، و براى اينكه، «متذكر» شوند و به ياد خدا بيفتند.

زمينه بيدارى انسان و به ياد خدا افتادن «تفكر» است تفكر در آيات الهى و مثالهايى كه در قرآن آمده مثال‏هاى زيبايى كه در قرآن آمده مثال‏هاى زيادى در قرآن زده شده و اين مثال‏ها در خور تفكر و تعمق و به ياد خدا افتادن است.

2. يادآورى نعمت‏ها:

اين كه انسان نعمت‏هاى خدا را يادآورى كند. از اين رو در سوره ‏ى احزاب مى ‏فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد، نعمت‏هاى خدا بر خودتان را به ياد آوريد، و فراموش نكنيد»[4]

3. تلاوت قرآن:

يكى از منابعى كه انسان را به ياد خدا مى ‏اندازد و بيدار مى ‏كند و از غفلت دور مى ‏كند، خود قرآن كريم است. [5] از اين روست كه در روايات حكايت شده و بسيارى از بزرگان نيز توصيه كرده ‏اند، كه انسان صبح‏ها حداقل چند آيه‏ ى قرآن تلاوت نمايد. و آن آياتى هم كه مى ‏فرمايد: وقتى قرآن مى‏ خوانيد يا در موارد ديگر «أعوذ بالله من الشيطان الرجيم» بگوييد در همين راستاست كه ياد خدا احياء شود.

4. توجه به هشدارهاى قرآن:

در سوره‏ ى قصص، آيه‏ ى 46 يادآور مى ‏شود كه توجه به هشدارهاى رهبران الهى و پيامبران، باعث بيدارى و زنده شدن ياد خدا مى‏ شود و غفلت را مى ‏زدايد.

5. خردورزى و تفكر:

قرآن كريم در آيات متعددى انسان‏ها را به تفكر و تعقل دعوت مى ‏كند[6] و در آيه‏ ى 7 سوره ‏ى آل عمران و 26 سوره‏ ى بقره‏ مطرح شده كه اگر انسان تعقل و تفكر كند، خود خردورزى انسان را به طرف خدا رهنمون مى ‏شود و به ياد خدا مى‏ اندازد و غفلت‏ها را برطرف مى ‏سازد، يعنى بيشتر غفلت‏ها به خاطر اين است كه انسان از فكر و عقل خودش استفاده‏ ى كافى نمى ‏كند.

6. آيينه ‏ى مشكلات:

انسان وقتى مشكلاتى برايش پيش مى ‏آيد، اين مشكلات را وسيله ‏ى توجه به خدا قرار بدهد، در همين راستا در سوره‏ ى اعراف در مورد قوم فرعون مى ‏فرمايد: «ما فرعونيان را به خشكسالى و نقص در ثمرات گرفتارشان كرديم» يا به تعبيرى ميوه ‏ها و محصولات آنها را دچار آفت كرديم «لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ».[7] تا شايد آنها متذكر شوند، بيدار شوند و به ياد خدا بيفتند.

7. نماز:

در سوره‏ى طه مى‏ فرمايد: «أَقِمِ الصَّلَاهَ لِذِكْرِى».[8] نماز بخوانيد تا به ياد من باشيد، اگر انسان در شبانه روز حداقل 5 بار درون استخرى رود جسم او پاك مى‏شود، همانطور نيز اگر با آب حيات نماز جانش را شستشو دهد زنگارهاى غفلت از او زدوده مى ‏شود و به ياد حق مى ‏افتد و از گناهان دور مى ‏شود.

ذكر مداومى كه در نماز هست، در كمتر عبادتى وجود دارد، و در آيه‏ى معروف «إِنَّ الصَّلَاهَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ»؛[9] روى ذكر بودن نماز تاكيد خاص شده است.

[1] . بقره/ 152.

[2] . احزاب/ 41.

[3] . بقره/ 221.

[4] . احزاب/ 9. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَهَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ».

[5] . يكى از نام‏هاى قرآن نيز «ذكر» مى ‏باشد «نحن نزلنا الذكر و اناله لحافظون».

[6] . عبارت «افلا تعقلون»؛ آيا انديشه نمى‏ كنيد 13 بار در قرآن تكرار شده است.

[7] . اعراف/ 130.

[8] . طه/ 14.

[9] . عنكبوت/ 45