کودکان را در دنياي مجازي رها نکنيد توصيه مهم روانشناسان و جامعهشناسان به والدين: آمارها چه ميگويند؟ با بررسي آمارهاي رشد اينترنت در دنيا و مقايسه ايران با ساير كشورها، مشخص ميشود كه ما نسبت به كشورهاي توسعه يافته در ميزان استفاده از اينترنت عقبتر هستيم و شايد به همين علت باشد كه به مباحثي از جمله امنيت كودكان در اينترنت در كشور ما به صورت جدي پرداخته نميشود اما تجربه كشورهاي توسعه يافته نشان ميدهد بايد به صورتي ساختار يافته و مبتني بر تحقيقات و بررسيهاي دقيق، براي اين موضوع برنامهريزي كرد. در حقيقت لازم است سازمانها و مراكز دولتي كه به نوعي با كودكان و امنيت آنها درگير هستند به اين موضوعات بپردازند ... به طور مثال در آمريكا، پليس فدرال به صورت جدي و متمركز برنامههايي در اين زمينه دارد و علاوه بر اطلاعرساني، فعاليتهاي عملياتي ديگري نيز در برنامه خود گنجانده است. استفاده از تجربه كشورهاي ديگر ميتواند نقطه شروع مناسبي باشد اما نبايد فراموش كنيم كه كشور ما از لحاظ فرهنگي و همچنين پايبندي به اصول ديني و مذهبي تفاوتهاي اساسي با بسياري كشورها دارد و اين تفاوتها به طور آشكاري در نحوه تربيت و نگهداري از كودكان تجلي ميكند بنابراين بسيار سادهانگارانه خواهد بود اگر فكر كنيم با به كار بستن همان دستورالعملها و رهنمودها به نتايج مثبتي خواهيم رسيد. لازم است قبل ازاينكه به صورت جدي با چالشهاي استفاده از اينترنت توسط كودكانمان مواجه شويم، با توجه به فرهنگ و تربيت ايراني و اسلامي خودمان در اين زمينه چاره انديشي كنيم. شايد اكنون كمي هم دير باشد.
مزايا و معايب اينترنت مطالب اينترنت و وب توسط هيچ كس سانسور و تعديل نميشوند و اين راه را براي ريسكها باز ميكند. هرکس در دنيا (شرکتها، دولتها، افراد، وسازمانها) ميتوانند مطالبي روي اينترنت منتشر کنند. يک سرويسدهنده اينترنت شما را به اين سايتها متصل ميکند اما نميتواند کنترل کند که محتواي آنها چيست. بعضي اطلاعات ممكن است براي بچهها ونوجوانان مناسب نباشند و از آنجايي كه افراد در اينترنت ميتوانند هويت خود را فاش نكنند، خطرات بالقوه بيشتر خواهد شد اما آيا اين به اين معنا است كه نبايد به فرزندتان اجازه دهيد از اينترنت استفاده كند؟ البته كه خير. قبل از پرداختن به خطرهاي استفاده از اينترنت توسط كودكان، كمي از مزاياي آن صحبت ميكنيم. سرويسهاي بسياري از طريق اينترنت به صورت آنلاين قابل دسترسي هستند. اطلاعات مرجع مانند دايره المعارفها، اخبار، اطلاعات هواشناسي و ... به سادگي در دسترس هستند. کاربران ميتوانند تعاملاتي مثل عمليات بانکي، رزرو تورهاي مسافرتي و خريد را به صورت آنلاين انجام دهند. همچنين ميتوان اطلاعاتي در مورد مدارس مختلف جستجو كرد يا حتي مطالب بهداشتي و پزشکي را مطالعه کرد. ميليونها نفر از طريق پست الکترونيک با خانواده، دوستان و همکاران خود در سراسر دنيا ارتباط برقرار ميکنند. بعضي از مردم از محيطهاي چت براي ارتباط با افراد ديگري که با هم علايق مشترک دارند، استفاده ميکنند. حتي ميتوان از اينترنت براي ديدن فيلم و شنيدن آهنگ استفاده کرد. به عنوان يك وسيله علمي و تفريحي كاربران ميتوانند در مورد هر موضوعي اطلاعات به دست آورند، يك دوره آموزشي ثبت نام كنند، يا با هر كس كه بخواهند بازيهاي كامپيوتري انجام دهند. بچهها در دنياي اينترنت ميتوانند تجربههاي مثبتي داشته باشند اما مثل هر كار ديگري از جمله مدرسه رفتن، آشپزي، دوچرخه سواري و مسافرت مخاطراتي نيز وجود دارد. دنياي اينترنت مانند ساير بخشهاي جامعه از افراد مختلفي تشكيل شده است. بيشتر آنها نجيب و مودب هستند اما بعضي هم ممكن است گستاخ، بيادب يا حتي بدجنس و اهل سوءاستفاده باشند. بچهها ميتوانند فايدههاي زيادي از اينترنت ببرند اما مانند هر محيط ديگري ممکن است مورد سوء استفاده و آزار قرار گيرند. اعتماد، كنجكاوي و اشتياق به كاوش در اين دنياي جديد و ارتباطاتي كه فراهم كرده است موجب شده بچهها احتياج به نظارت و رهنمودهايي داشته باشند تا بدانند چگونه در دنياي اطلاعات تجربههاي شاد، سالم و پرباري داشته باشند.
كنترل و كاهش خطرها توسط والدين گرچه كنترل و كاهش خطرها و تهديدها و حفاظت کودکان در اينترنت كار سادهاي نيست اما زياد هم دور از ذهن والدين هوشيار نيست. حضور فرزندان در جامعه براي والدين نگرانيهايي به همراه دارد و والدين در قالب هشدارهايي مانند «با غريبهها صحبت نكن»، «از مدرسه مستقيم به خانه برگرد»، «اطلاعات شخصي خود را به هيچ كس نگو»، «بايد دوستان تو را بشناسيم» فرزندان خود را راهنمايي ميكنند. در واقع والدين اين جملات را ميگويند چون خطراتي را كه در كمين فرزندانشان است، ميشناسند و خودشان از نزديك با آن درگير بودهاند. در مورد دنياي اينترنت هم مانند هر محيط ديگري خطراتي براي بچهها وجود دارد اما اغلب چون فرزندان در اين زمينه دانش بيشتري دارند، والدين نگراناند چگونه به آنها ياد بدهند مراقب خود باشند. البته زياد هم سخت نيست چون اين خطرها را هم ميتوان با همان هشدارهاي قديمي تا حدي مديريت كرد. فقط بايد آنها را به زبان دنياي فناوري اطلاعات و ارتباطات ترجمه کرد. اگر دليلي براي نگراني درباره فعاليتهاي آنلاين فرزندان خود داريد، با آنها صحبت كنيد. همچنين به دنبال راهنمايي و مشاوره معلمها، كتابدارها و ساير كاربران اينترنت و سرويسهاي آنلاين باشيد. داشتن ارتباطات باز با فرزندانتان، استفاده از منابع كامپيوتري و به روز بودن خودتان به شما كمك ميكند از همه منافع اين سيستمها استفاده كنيد و در مورد هر مشكل بالقوهاي كه ممكن است براي فرزندتان رخ دهد هوشيار باشيد. اگر فرزندتان با شما در مورد پيام، فرد يا وبسايتي صحبت كرد كه نا مناسب بود، او را سرزنش نكنيد اما به او كمك كنيد در آينده با مشكلي مواجه نشود. به خاطر داشته باشيد، عكس العمل شما نسبت به اين موضوع در اينکه فرزندتان دفعه بعد كه با مشكلي مواجه شد به شما اعتماد كند و موضوع را با شما در ميان بگذارد و طرز برخورد او با مشکلات، تعيين کننده است. همچنين ميتوانيد از بعضي ابزارهاي تكنولوژيك براي كنترل فرزندتان در استفاده از اينترنت استفاده كنيد كه در بخش بعد به آنها ميپردازيم. گرچه ابزارهاي تكنولوژيك محافظ كودكان، ارزشمند هستند اما راه حل همه مشكلات نيستند. جدا از اينكه آيا شما ميخواهيد از چنين ابزارها و نرمافزارهايي استفاده كنيد يا خير، بهترين راه براي اطمينان از اينكه فرزندتان تجربههاي مثبتي از آنلاين بودن داشته باشد، اين است كه هميشه كارهايش را از نزديك زير نظر داشته باشيد. يكي از راههاي انجام اين كار اين است كه وقتي فرزندتان آنلاين است، اوقاتي را با او سپري كنيد. بگذاريد به شما نشان دهد چه ميكند و از او بخواهيد به شما ياد بدهد چگونه از اينترنت و سرويسهاي آنلاين استفاده ميكند. اگر والدين نسبت به استفاده آنلاين فرزندانشان از كامپيوتر احساس مسووليت داشته باشند، خطرهاي بالقوه در اين زمينه به ميزان قابل توجهي كاهش مييابد. هيچگاه به پيامهايي که وسوسهانگيز، زشت و ناپسند يا تهديدکننده هستند يا موجب ميشوند احساس ترس، ناراحتي يا سردرگمي کنيد، پاسخ ندهيد. به فرزندانتان بگوييد در صورت مشاهده چنين پيامهايي حتما شما را در جريان بگذارند.
به اين توصيهها توجه کنيد: • هيچوقت اطلاعات شناسايي (مثل آدرس خانه، نام مدرسه يا شماره تلفن) را در يك پيام عمومي مثل چت يا گروه خبري افشا نكنيد و قبل از اينكه اين اطلاعات را از طريق پست الکترونيک ارسال كنيد، طرف مقابل خود را بشناسيد و به او اطمينان داشته باشيد. قبل از اعلام هرگونه اطلاعات شخصي مثل سن، اطلاعات مالي يا وضعيت تاهل خوب فکر کنيد. عکسهاي فرزندانتان را در گروههاي خبري يا وبسايتهايي که عمومي هستند، ارسال نکنيد. • به دنبال شناخت اينترنت و يا هر سرويس ديگري که فرزندتان استفاده ميکند، باشيد. اگر نميدانيد چگونه log on کنيد از فرزندتان بخواهيد به شما نشان دهد. از فرزندتان بخواهيد به شما نشان دهد وقتي آنلاين است، چه کارهايي ميکند و با تمام فعاليتهاي آنلاين آشنا شويد. ببينيد آيا فرزندتان يک آدرس پست الکترونيک دارد يا خير. اگر اينطور است نام کاربري و رمز عبورش را بدانيد و جاهايي مثل مدرسه يا کتابخانه که از آنجا به پست الکترونيک خود دسترسي دارد را شناسايي کنيد. • هيچگاه به فرزندتان اجازه ندهيد يک ملاقات حضوري با کسي که اولين بار در اينترنت با او آشنا شده، بدون اجازه افراد خانواده ترتيب دهد. اگر ملاقاتي ترتيب داده ميشود در يک محل عمومي باشد و مطمئن شويد که ميتوانيد همراه او برويد. • هيچگاه به پيامهايي که وسوسهانگيز، زشت و ناپسند يا تهديدکننده هستند يا موجب ميشوند احساس ترس، ناراحتي يا سردرگمي کنيد، پاسخ ندهيد. به فرزندانتان بگوييد در صورت مشاهده چنين پيامهايي حتما شما را در جريان بگذارند. اگر خودتان پياميدريافت کرديد که ناراحتکننده، داراي مطالب جنسي يا تهديد کننده بود، يک کپي از پيام را براي سرويسدهنده اينترنت خود ارسال کنيد و از او کمک بخواهيد. به فرزندانتان بياموزيد که روي هر لينکي در پست الکترونيک افراد ناشناس کليک نکنند. چنين لينکهايي ممکن است به سايتهاي نامناسب مربوط شوند يا يک ويروس کامپيوتري باشند. • به خاطر داشته باشيد افرادي که آنلاين هستند، ممکن است آنکه ادعا ميکنند، نباشند. از آنجايي که شما نميتوانيد افراد را ببينيد يا صدايشان رابشنويد، خيلي ساده است که افراد خودشان را درست معرفي نکنند. • به خاطر داشته باشيد هر آنچه به صورت آنلاين ميخوانيد، ممکن است درست نباشد. در خصوص پيشنهاد شرکت در يک ملاقات، اجازه دادن به افراد براي آمدن به منزلتان، ارسال پول يا اطلاعات کارت اعتباري دقت کنيد. • براي استفاده از کامپيوتر توسط فرزندتان قوانيني معقول تنظيم کنيد. با فرزندتان در مورد مواد آن صحبت کنيد. به خاطر داشته باشيد اجراي اين قوانين توسط فرزندتان را نظارت کنيد، به خصوص وقتي زمان زيادي پاي کامپيوتر وقت ميگذارد. • استفاده بيش از حد فرزندانتان از سرويسهاي آنلاين و اينترنت به خصوص نيمه شب، ميتواند نشانگر يک مشکل بالقوه باشد. به خاطر داشته باشيد کامپيوتر و سرويسهاي آنلاين نبايد به عنوان وسيله اي براي سرگرم کردن و آرام نشاندن بچهها استفاده شود. • برنامهها و نرمافزارهاي فيلتر کردن، بلاک کردن و درجه بندي را بررسي کنيد تا ببينيد آيا براي خانواده شما مناسب هستند يا خير. • کار با اينترنت بايد يک فعاليت خانوادگي باشد. دقت کنيد کامپيوتر را به جاي اتاق خواب فرزندتان در اتاق نشيمن بگذاريد. دوستان آنلاين فرزندتان را بشناسيد، همانطور که ساير دوستان او را ميشناسد. • البته برنامهريزي براي كنترل و كاهش خطرهاي استفاده از اينترنت نميتواند به صورت يك دستورالعمل ثابت براي همه خانوادهها ارايه شود. عوامل مختلفي مانند تفاوتهاي فرهنگي و تربيتي، تاثيرات ديني و مذهبي، سن و جنسيت فرزندان، سطح دانش و مهارت كار با كامپيوتر و محلهاي دسترسي و زمان دسترسي به اينترنت در انتخاب و اجراي دستورالعملها نقش دارند. • عاقلانهترين كار اين است كه والدين با شناختي كه از خانواده و فرزندان خود دارند، نسبت به كنترل و كاهش خطرات بالقوه اقدام کنند. هميشه لازم است در بازههاي زماني مناسب مروري بر روشهاي اتخاذ شده صورت گيرد و با بررسي اثرات آن نسبت به بهبود روشها اقدام شود
