رودآب آسمان آباد اين رودخانه فصلي که 50 كيلومتر طول دارد، در دهستان هاي آسمان آباد و چرداول شهرستان ايلام جريان دارد و از چشمه سارها و آبخيزهاي پيرامون روستاي آسمان آباد در 35 كيلومتري شمال باختري ايلام سرچشمه مي گيردو آسمان آباد از دره ميان كوه هاي قلاجر و كته پيفک (kotehpifak) به سوي جنوب خاوري روان شده و پس از سيراب کردن روستاهاي دهستان آسمان آباد به دره جنوبي كوه پيران وارد مي شود. اين رود در ادامه مسير خود و پس از عبور از روستاهاي سلطان قلي، آسمان آباد، كاني گولان، دره گرم، محمد قلي، گدمه (Gadameh) وارد دهستان چرداول شده و در روستاي چشمه كبود با رودخانه چنارچ مخلوط مي شود و با هم رودخانه چرداول را تشكيل مي دهند. اين رود از ريزابه هاي رودخانه چرداول ايجاد شده و مسير کلي آن خاوري است. حوزه*ي آب آسمان آباد که شيب آن يک درصد است، خليج فارس و درياي عمان است. -------------------------------- رودآب آفتاب رودخانه فصلي آب آفتاب که 45 كيلومتر طول دارد در دهستان ميش خاصي شهرستان ايلام جريان داشته و از ريزابه هاي متعددي كه از دامنه كوه هاي مانشت، قلارنگ (Qelarang) و چمن گير از رشته كبيركوه ايجاد مي شود. رودخانه آب آفتاب پس از عبور از دهستان ميش خاصي و منطقه گل گل گچان (Gol gol-e-Gacan) در 17 كيلومتري جنوب ايلام به رودخانه كنچان چم مي ريزد. اين رود از ريزابه هاي رود كنچان چم بوده و حوزه آن خليج فارس و درياي عمان است. شيب متوسط آب آفتاب 8/2 درصد و مسير كلي آن باختري است. ---------------------------- رودآب چيكا رودخانه فصلي آب چيکا به طول 50 كيلومتر در دهستان آسمان آباد شهرستان ايلام جريان دارد و از چشمه سارهاي باختري روستاي گواره (Govare) در 45 كيلومتري شمال باختري ايلام سرچشمه گرفته و از دره هاي شمالي خاوري كوه قلاجه (Qalajeh) به سوي مناطق گوهر و منصوري روان مي شود. اين رود در مسير خود روستاهاي كركول (korkul)، لاته چيا، بوريم و چشمه لنيه را سيراب كرده و در منطقه منصوري چشمه سارهاي متعددي را كه در دامنه كوه ملينجه (Malinjah) قرار دارند پذيرا شده و به سوي منطقه چالاب سرخ روان مي شود. آب چيکا پس از مشروب کردن روستاهاي شيخ جبرييل، چكان پايين، انجير در ميان، كلگل (kalgal) و كلک جعفر در 31 كيلومتري شمال خاوري ايلام با رودلو آب درهم آميخته و رودخانه چنارچ را تشكيل مي دهند. اين رود از ريزابه هاي رود چنارچ بوده و حوزه آن خليج فارس و درياي عمان است. شيب متوسط رود 8/0 درصد و مسير كلي آن جنوب خاوري است. رود شيروان رودخانه دايمي شيروان که 25 كيلومتر طول دارد در دهستان شيروان شهرستان ايلام جريان داشته و از ريزابه هاي رودخانه سيمره تشکيل شده است. سرچشمه اين رود در دامنه كوه هاي قلارنگ (Qelarang) و چمن گير (camangir) در 20 كيلومتري جنوب خاوري ايلام و ريزشگاه آن در روستاي سركان (sarkan) در 39 كيلومتري جنوب خاوري ايلام قرار دارد. حوزه رودخانه شيروان خليج فارس و درياي عمان است، شيب متوسط آن 2 درصد و مسير كلي آن خاوري مي باشد. رود آب زنگاون ايلام رودخانه آب زنگاون که 45 كيلومتر طول و 4/1 درصد شيب دارد از دامنه شمالي كوه بانكول در 13 كيلومتري شمال ايلام سرچشمه گرفته و پس از مشروب ساختن روستاهاي تارزان بالا و پايين از كنار روستاي كلي گذشته و سپس تعدادي از روستاها را مشروب مي کند. با عبور از روستاي خزينه تغيير مسير داده و به سوي شمال خاوري از ميان دره تنگي مي گذرد. در طول اين مسير روستاي پنابر را پشت سر گذاشته و در شمال روستاي گلاورين به رودخانه چرداول مي ريزد. رودتنگ گراو ايلام رودخانه تنگ گراو که 25 كيلومتر طول دارد از دامنه كوه هاي شلم و مانشت در 7 كيلومتري جنوب خاوري ايلام سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره هاي ميان كوه هاي لچان در شمال و شلم در جنوب به شهر ايلام وارد مي شود. اطن رودخانه پس از درآميختن با چندين ريزابه كوچک و بزرگ فصلي به دره شمالي كوه سورگاه وارد شده و آبشارهاي متعددي را تشكيل مي دهد. پس از عبور از دامنه شمالي كوه سامور در دو كيلومتري جنوب باختري روستاي ناندوزه به رودخانه چوار مي ريزد. رودچنارچ ايلام رودخانه چنارچ که 20 كيلومتر طول دارد، از به هم پيوستن رودخانه هاي آب چيكا و دوآب در يک كيلومتري جنوب خاوري روستاي كلک جعفر تشكيل شده و پس از عبور از دره هاي ميان كوه بانهراز در خاور و كوه هاي خورمه و سپاه پير در باختر و ادغام با دو ريزابه نسبتا كوچک در روستاي چشمه كبود با رودخانه آب آسمان نيز مخلوط شده و رودخانه چرداول را تشكيل مي دهد. رودچوار ايلام رودخانه چوار که 25 کيلومتر طول دارد از دامنه باختري كوه گاوه راه در فاصله 7 کيلومتري شمال باختري ايلام سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از روستاهاي بهمن آباد و چوار با رودخانه مورت مخلوط شده و به دره شمالي كوه تواشير خاني وارد مي شود. در اين مسير ضمن مخلوط شدن با يک ريزابه كوچک به طرف روستاي باندوزه روان مي شود و در 2 كيلومتري جنوب باختري روستاي مزبور با چم آب مخلوط شده و پس از طي 2 كيلومتر به رودخانه خوش مي ريزد. رودخوش ايلام رودخانه خوش از تلاقي كلال رود و گيلان كورگه در 25 كيلومتري باختر ايلام تشكيل شده و در دامنه خاوري كوه كاچ با رودخانه چوار مخلوط مي شود. اين رودخانه پس از سيراب کردن روستاي چشمه سار، كوه سه كورند را از دامنه جنوبي دور مي زند و ضمن آميختن با چندين ريزابه متعدد در 54 كيلومتري جنوب باختري ايلام از مرز ايران و عراق خارج شده و در دشت عراق پراكنده مي شود. طول اين رودخانه تا مرز ايران و عراق حدود 50 كيلومتر است. كوه شلم ايلام كوه شلم در 5 كيلومتري جنوب خاوري ايلام واقع شده و 2174 متر ارتفاع دارد. اين كوه که سرچشمه اصلي رودخانه كنجان چم مي باشد، از جنوب خاوري به كوه سركب متصل شده است. ------------------- كوه قلاجه ايلام كوه قلاجه که 2050 متر از سطح دريا ارتفاع دارد، در 41 كيلومتري شمال باختري ايلام واقع شده است. جهت اين کوه شمال باختري - جنوب خاوري بوده و از سوي جنوب خاوري به كوه كله چمن متصل مي شود. اين كوهستان دهستان آسمان آباد را در دامنه هاي جنوبي خود جاي داده و توسط جاده كرمانشاه - ايلام قطع مي شود. رودخانه آب چيكا از دامنه هاي شمالي و رودخانه آب آسمان آباد از دامنه هاي جنوبي کوه قلاجه که بخش وسيعي از آن به وسيله جنگل هاي بلوط پوشيده شده، سرچشمه گرفته اند. -------------------- كوه قلارنگ ايلام كوه قلارنگ که در فاصله 11 كيلومتري شمال ايلام واقع شده و 2473 متر ارتفاع دارد، سرچشمه رودهاي آب آفتاب و آب زنگوران مي باشد. اين كوه از باختر به كوه مانشت و از جنوب خاوري به كوه چمن گير متصل است و جزو رشته كوه كبير به شمار مي رود. رودسده ايلام رودخانه سده در ناحيه چوار شهرستان ايلام واقع شده و حوزه آن خليج فارس و درياي عمان است. طول اين رودخانه تا مرز ايران و عراق 25 كيلومتر بوده و از كوه گچ هاي بولي در 51 كيلومتري شمال باختري ايلام سرچشمه مي گيرد. --------------------------- رودكنجان چم ايلام کنجان چم از دامنه كوه هاي شلم و سركب و ملد شاه در 7 كيلومتري جنوب شهر ايلام سرچشمه مي گيرد و در منطقه گل گل گچان با* آب آفتاب مخلوط شده و پس از عبور از دره تنگ و باريكي وارد شهرستان مهران مي شود. در اين شهرستان نخست از كنار روستاي اميرآباد گذشته و سپس به سوي روستاي كنجان چم روان مي شود. در اين روستا با رود سياه آب مخلوط مي شود و كمي پايين تر نخست با رودخانه چشمه ملک و سپس با رودخانه گلدار خوش در هم آميخته و به سوي روستاي كنجان چم پايين جريان مي يابد. پس از عبور از دامنه خاوري كوه زالوآب به طرف مرز ايران و عراق سرازير شده و در نقطه اي به فاصله 9 كيلومتري شمال خاوري مهران به وارد ناحيه مرزي مي شود و تا 4 كيلومتري مهران به صورت يک رودخانه مرزي جريان مي يابد. رودخانه مذکور در اين نقطه از مرز خارج شده و به نام سيراو وارد خاک عراق مي شود. طول اين رودخانه تا مرز ايران و عراق حدود 90 كيلومتر است. ---------------------- رودخانه كاني شيخه ايلام شعبه اصلي رودخانه کاني شيخه كه حدود 70 كيلومتر طول دارد، از كوه هاي باختري بخش چوار سرچشمه مي گيرد. شاخه ديگري نيز به طول 20 كيلومتر از ارتفاعات چقا امان سرچشمه گرفته و به شعبه اصلي مي پيوندد. رودخانه كاني شيخ که از اتصال اين دو شعبه و ريزابه هاي ديگر تشکيل شده است پس از عبور از دامنه كوه هاي كاني شيخ از مرز ايران خارج مي شود. آبشار چم آو ايلام در فاصله 18 كيلومتري مسير ايلام - صالح آباد و درحد فاصل روستاي چم آو و منطقه عمومي ماربره، آبشار بلند و پرآبي به نام چم آو از ميان تخته سنگ ها به پايين سرازير شده است. آب اين آبشار كه از كوه هاي ايلام سرچشمه مي گيرد، پس از طي مسافتي كوتاه به رودخانه گدار خوش مي ريزد. --------------------- آبشار سرطاف ايلام آبشار سرطاف يکي از جلوه هاي زيباي طبيعت در شهرستان ايلام است که همواره بازديدکنندگان بسياري را از دور و نزديک به کنار خود مي خواند و اوقات مفرحي را براي آنان در نزد خود فراهم مي کند. --------------------------- كوه سركب ايلام كوه سركب در ناحيه ميشخاص و در فاصله 8 كيلومتري جنوب خاوري ايلام واقع شده است. ارتفاع اين کوه 2120 متر بوده و جزو رشته كبيركوه از كوهستان زاگرس به شمار مي رود. رودخانه آب آفتاب از اين كوهستان زيبا سرچشمه گرفته و در استان ايلام جريان دارد. ------------------------ كو شره زول ايلام كوه شره زول در ناحيه چوار و در 23 كيلومتري شمال باختري شهرستان ايلام واقع شده است. ارتفاع اين كوه حدود 2050 متر بوده و به صورت رشته نسبتا طويلي به طول 41 کيلومتر و پهناي متوسط 5 كيلومتر از شمال باختري به جنوب خاوري امتداد يافته است. دهستان چوار در جنوب و دهستان هاي سهراب و مركزي در دامنه هاي شمالي اين كوه جاي گرفته اند. بخش شمال باختري شره زول که سرچشمه رودخانه هايي چون گمگير، كلال رود، كزاب و مورت مي باشد، پوشيده از جنگل هاي بلوط است. كوه مانشيت ايلام كوه مانشيت در 6 كيلومتري شمال خاوري ايلام واقع شده است و ارتفاع آن 2629 متر است. از اين كوه رودخانه هاي مورت و آسازنگان سرچشمه مي گيرند. اين كوه از شمال باختري به كوه بانكول و از جنوب باختري به كوه گاوه راه متصل است و دامنه هاي خاوري و باختري آن را جنگل هاي بلوط پوشانيده است. كوه ملينجه ايلام كوه ملينجه در ناحيه چرداول و در 34 كيلومتري شمال خاوري ايلام قرار گرفته است. ارتفاع اين کوه 2193 متر بوده و سرچشمه رودخانه آب چيكا مي باشد. -------------------- كوه بهار آب ايلام كوه بهار آب در ناحيه چرداول و در 34 كيلومتري شمال خاوري شهرستان ايلام واقع شده است. اين كوه که ارتفاع آن 1970 متر است جزو كوهستان زاگرس به شمار مي رود. كوه بانهراز ايلام كوه بانهراز در ناحيه چرداول در 28 كيلومتري شمال خاوري شهرستان ايلام واقع شده و ارتفاع آن از سطح دريا 1820 متر است. اين كوه از جنوب خاوري به كوه بهار متصل مي شود و دامنه باختري آن نيز به دره رودخانه چنارچ منتهي مي گردد. غارتايه گه ايلام اين غار در 2 كيلومتري جنوب باختري روستاي وري در ميان دره اي كه به رودخانه جنوب روستا منتهي مي شود، *قرار گرفته و تا مركز بخش ملكشاهي 15 كيلومتر فاصله دارد. درازاي دهانه غار 25 متر و پهناي (تالار) آن 120 متر و بلندي سقف آن تا كف غار 33 متر مي باشد. كف غار از شن و سنگ پوشيده شده و استالاكتيت (چكنده) و استالاگميت (چكيده) كه از رخسارهاي برجسته غارهاي آهكي هستند، در كف و سقف آن مشاهده مي شود. در فاصله ده متري ورودي غار استخر آبي قرار دارد كه محل جمع شدن سيلاب هاي زمستاني است كه معمولا به داخل غار سرازير مي شود. اين غار به دوران دوم زمين شناسي مربوط است. ورودي اين غار از تالاري بزرگ شروع مي شود و انتهاي آن كم كم باريك شده و به قسمت هاي نامعلومي كه هنوز شناسايي نشده اند، ختم مي شود. خفاش هاي زيادي نيز در اين غار زندگي مي كنند. غارهاي ملك و كبوترلان ايلام اين غارها در ارتفاعات كبير كوه به فاصله چهار كيلومتر از هم ديگر در مجاورت روستاي آكره بيد زرين آباد قرار دارند. درازاي غار ملك 300 متر و درازاي غار كبوترلان حدود 400 متر است. ارتفاع غارها بين 5 تا 30 متر و دهانه آن چاه مانند مي باشد. در نتيجه حفاري هاي غير مجاز *از غار ملك، استخوان هاي انسان و كوزه هاي سفالي پيدا شده است. هر دو غار ستون هاي استالاكتيت و استالاگميت هاي زيبايي دارند.
