اثر باستاني كوه خواجه سيستان نگيني درخشان در تاريكي كوير

سرزمين سيستان با تاريخ چندين هزار ساله خود به عنوان نگيني درخشان در تاريكي كوير مطرح است اما چرخ آثار باستاني و توسعه گردشگري اين منطقه به علتهاي مختلف لنگ مي‌زند.
فراواني آثار باستاني و تاريخي سيستان به اندازه‌اي است كه بسياري از دانشمندان و كارشناسان ايراني و خارجي از آن به عنوان "سرزمين آفتاب" ياد كرده و سيستان را بهشت باستانشناسان معرفي كرده‌اند.
اكنون سوال اين است كه آيا سيستان با سابقه‌اي درخشان در تاريخ و تمدن ايران توانسته تاكنون از توانمندي خود براي رونق اقتصادي و توسعه گردشگري استفاده كند يا اينكه تنها از اين همه توانمندي و قابليت تاريخي نگهداري شده است.
"كوه خواجه" و بسياري از مجموعه‌هاي تاريخي آن از جمله كاخ و معبد كوه خواجه(قلعه رستم، قلعه كافران، قلعه سام)، قلعه كوك كهزاد، قلعه چهل دختر، قلعه سرسنگ، زيارتگاه خواجه غلتان، ساختمان پيرگندم بريان و خانه شيطان، ساختمانهاي آرامگاهي قديمي و قبور دوران اسلامي از جمله آثار تاريخي و كهن سيستان است.
كوه خواجه با توجه به قدمت تاريخي آن جايگاه ويژه‌اي در ميان آثار باستاني ايران دارد اما اينكه اين اثر تاريخي چقدر در توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي سيستان نقش داشته و چقدر توانسته‌ايم از اين بناي كهن براي معرفي ارزشهاي معنوي و فرهنگي خود به جهانيان بهره‌گيري كنيم جاي سووال دارد.
در دل درياچه هامون كوه صخره‌اي و منفرد از جنس بازالت سياهرنگ وجود دارد بطوري كه "هرتسفلد" محقق و باستانشناس آلماني آن را به ميزي بزرگ كه در دشت وسيعي نهاده شده، تشبيه كرده است.
اين كوه در فاصله ‪ ۳۰‬كيلومتري جنوب غربي شهر زابل واقع شده است.
كوه خواجه در دوره ميترايي و در دوره‌هاي زردتشتي به سبب وجود آتشكده، مركزي عبادي بوده و در دوره‌هاي بعدي نيز همچنان احترام خود را حفظ كرده است.
اين كوه نزد سه دين زرتشت، مسيحيت و اسلام مقدس است و به همين علت در ميان ايرانيان باستان از جايگاه و ارزش والايي برخوردار بوده است.
سازندگان دژكوه هرگز در صدد برداشت سنگ و استفاده از مصالح اين كوه در ساخت و سازهاي خود نبوده و بيشتر از خشت استفاده كرده‌اند.
به عقيده بسياري از كارشناسان كوه خواجه يك هنر يوناني، بودايي بوده كه معماري بودايي آسياي مركزي و شرق دور را در يكديگر درآميخته است.
شش لايه متوالي سكونت و استقرار از عصر هخامنشي تا دوره اسلامي در كوه خواجه نشانگر تمدن بسيار غني اين منطقه است.
در وسط كوه خواجه قلعه‌اي مشتمل بر يك قصر و يك معبد كه آن را بناي سلطنتي مي‌دانند، در گرداگرد يك حياط وسيع بنا شده است.
در ضلع غربي و شرقي حياط، ايوانهاي سقفدار وسيع و در ضلع شمالي حياط ديگري واقع شده كه مشتمل بر يك دهليز و گالري وسيع با پلكاني كه به صفحه فوقاني منتهي ميشود و معبد، در آن قرار دارد متصل مي‌شود.
پشت پلكان شمالي، دالان درازي وجود دارد كه نقاشي‌هاي ديواري زيادي در آن ديده مي‌شود كه شكوه خاصي به آن بخشيده است.
نقوش به دست آمده از كوه خواجه شامل تصاوير دو سوار كه يكي "اروس" با بال و سوار بر اسب و ديگري كه قرينه اولي است، بر پلنگي سوار است.
همچنين علاوه بر اين نگاره‌ها، تصوير افرادي در حالت‌هاي مختلف از جمله نواختن آلات موسيقي، رقص، بندبازي و ... وجود دارد.
علاوه بر اينها در كوه خواجه نقوش برجسته گلي نيز به دست آمده كه از آن جمله به نقش برجسته دو مرد كه حلقه دايره‌اي شكل روبان داري را بطور مشترك به دست گرفته‌اند، اشاره كرد.
اين مجموعه هرچند تداوم پاره‌ايي از عناصر معماري دوره هخامنشي به ويژه تخت جمشيد را با خود به همراه دارد اما شيوه‌هاي خاص بكار گرفته در آن منحصربفرد است بطوري كه معماران محلي هرگز نخواسته‌اند از يادمانهاي پيشينيان الگوبرداري كنند.
كوه خواجه در دوره ساساني كمتر مشابهي در ديگر نقاط كشور داشته و تنها آتشكده تخت سليمان از برخي جهات با دوره ساساني كوه خواجه به ويژه آتشكده آن قابل مقايسه است.
ديرينه‌شناسان همچنين حياط مركزي و فضاهاي جنبي (قلعه سام) كوه خواجه را با كاخ فيروزآباد فارس كه ابعاد مشابهي دارند و نيز كاخ قصرشيرين در اواخر دوره ساساني همانند دانسته‌اند.
به گزارش ايرنا، نبود فضاي اقامتي و رفاهي در حاشيه كوه خواجه براي اسكان گردشگران اين منطقه و فقدان مراكز پذيرايي و تجارتي و نبود امكانات اوليه بهداشتي در كنار اين اثر تاريخي باعث مهجور ماندن و ناشناخته شدن كوه خواجه شده است.
وجود تاريكي مطلق در محيط اطراف كوه خواجه در شب و نبود اطمينان از امنيت شبانه براي عبور و مرور در اطراف اين اثر از جمله ديگر مهمترين مشكلات پيش روي مشتاقان گردشگران است.
سه اثر تاريخي سيستان شامل شهر سوخته، كوه‌خواجه و مجموعه تاريخي بمپور براي ثبت در فهرست آثار تاريخي به يونسكو پيشنهاد شده‌اند.
آثار تاريخي سيستان و بلوچستان شامل ‪ ۹۲۰‬تپه و محوطه تاريخي، ‪ ۶۵۰‬بنا و تعدادي غار و درخت طبيعي است


نقاط دیدنی و تاریخی

* <جلوه های زیبا و دیدنی استان، از دریای عمان تا دریاچه هامون در فصول مختلف، تنوعی دل انگیز را همراه دارد. یادگارهای تاریخی، سرسبزی ها و سربلندی های درختان خرما و قامت بلند و صبور تفتان، هر چند در گذشته به جهت بی مهری های مختلف نتوانسته اند جایگاه واقعی خود را بدست آورند. اینک پذیرای علاقه مندانی خواهد بود تا طبیعت بکر و شرایط منحصر به فردش را دریافته و از تنوع آن کسب فیض و لذت نمایند.
در شهرستان زاهدان، تفریح گاه و تفرج گاه پارک ملت و براسان، مجتمع فرهنگی تفریحی باغ خانواده، موزه مردم شناسی با جلوه های بسیار زیبا از فرهنگ منطقه، کتابخانه مرحوم استاد کامبوزیا، بازارچه سرپوش،
ساختمان های قدیمی پست، دادگستری، گمرک و پست شهرمیرجاوه و ...
در شهرستان زابل، کوه خواجه به ارتفاع تقریبی 900 متر، مانند جزیره ای در وسط دریاچه هامون به همراه آتشکده و کاخ عظیم نمایانی که به دوران اشکانی و ساسانی نسبت می دهند، دهانه غلامان که بقایای شهر معتبر دوران تاریخی هخامنشی می باشد، شهر سوخته با مجموعه ای از تپه های باستانی، که در حدود 3200 تا 2000 سال قبل از میلاد، بزرگترین شهر و مرکز تمدن در دنیای شرق بوده و سفال های مکشوفه، دوره تمدن آن را به عهده برنز می رساند. قلعه سام، قلعه مچی، آسیابهای بادی، قلعه رستم، زاهدان کهنه، مناره قاسم آباد، آتشکده کرکویه، دریاچه هامون، پارک چاه نیمه و ...
>در شهرستان خاش، قلعه حیدرآباد ، قله معروف تفتان " تنها آتشفشان نیمه فعال کشور " و حوضچه های فصلی در مصفا ارتفاعات مجاور تفتان با عنوان " سردریا "، مناره مسجد جامع، درخت کهنسال ده پابید " با قدمت 1200 سال" ، قبرستان هفتاد ملا و ...
>در شهرستان ایرانشهر، قلعه ناصری ( دوره قاجاریه )، قلعه بمپور با قدمتی از دوره ساسانی، قلعه دامن، قلعه پیشین
( دوره اسلامی )، قلعه چهل دختر، قلعه سرباز ( دوره اسلامی )، قلعه اسپیددژ واقع در مسیر بزمان- دلگان که گفته می شود اشرف افغان در این محل به قتل رسیده است، دره رودخانه سرباز و ...
در شهرستان سراوان ، تپه مهتاب خزانه کوهک ( 5000 سال قبل از میلاد ) تپه کلاتک آسپیچ، تپه روباهک ،تپه میل مارد، تپه سد میرعمر، قلعه سیب (سب)، سنگ نگاره های کوه مهرگان، دره نگاران ، کشتگان و ...
در شهرستان چابهار، سواحل زیبای دریای عمان، بنادر پزم، گواتر، کنارک، اسکله شهید بهشتی، گل افشان که از عجایب چابهار بوده و مانند آتشفشان گل می افشاند، جنگل های حراء که جنگل های شناور بوده و با مد دریا زیر آب رفته و با جزر آب نمایان می شوند، مقبره سید غلام رسول متعلق به دوره تیموری، قلعه تیس ( پرتغالی ها ). مسجد تیس، درخت مکر زن ( انجیر معابد )و...
* در شهرستان نیک شهر، محوطه های باستانی ( پیش از تاریخ ) قلعه قدیمی نیک شهر، قلعه چهل دختران، قلعه قدیمی قصر قند و ... بخشی از جاذبه های سطح استان می باشند.

 

پاسخ : اثر باستاني كوه خواجه سيستان نگيني درخشان در تاريكي كوير

اینم چندتا عکس اون بالای کوه که بری ماشینا قد یه مورچه میشه