گفتگو با عباس کیارستمی

كارگردان ايراني، عباس كيارستمي معتقد است ايران تاكنون هيچ‌گاه در موقعيتي به اين تاريكي نبوده است.
عباس كيارستمي كه دو فيلم آخرش را در خارج از ايران ساخته، و يك‌بار هم برنده جايزه نخل طلاي كن شده است، مي‌گويد: «عدم قطعيت سياسي، خلاقيت هنري را نابود مي‌كند.»


به گزارش کافه سینما به نقل از هالیوود ریپورتر، هر سه ماه يك‌بار، عباس كيارستمي، كارگردان ايراني در تهران كارگاه‌هاي فيلمسازي برقرار مي‌كند. برنامه‌اي كه باعث مي‌شود فيلمساز با كشور مادري‌اش ارتباطش را حفظ كند و همچنين با نسل جواني كه آرزو دارند روزي جايگاهي همچون كيارستمي داشته باشند. كيارستمي مي‌گويد: «تجربه دلپذيري است.» تا روزي كه سر كلاس رفت و متوجه شد كه هيچ‌كدام از هنرجويانش كار جديدي براي بحث كردن درباره آن ندارند. فيلمساز 72 ساله در ديدارش از كشور هنگ‌كنگ براي برگزاري كارگاه‌هاي فيلمسازي پيشرفته هواداران سينما، به روزنامه‌نگار هاليوود ريپورتر گفت:«من به آنها هشدار دادم كه ديگر هيچ‌گاه سر كلاس‌شان نخواهم رفت چون از دست‌شان ناراحت هستم. اما وقتي از كلاس خارج شدم مدير آموزشگاه از من خواست كه باز هم تلاش كنم و شرايط را درك كنم.»
كيارستمي مي‌گويد كه همه چيز در ايران امروز در وضعيت نامشخص و نگران‌كننده‌اي است. او كه با وجود تبحر در زبان انگليسي، از طريق مترجم حرف مي‌زند، توضيح مي‌دهد كه با اين وضعيت پيچيده اقتصادي كه مردم در تلاش براي نجات زندگي خودشان هستند، برخي از هنرجويانش حتي توانايي پرداخت شهريه‌شان را هم ندارند. اين عدم قطعيت اقتصادي روي همه ايران سايه انداخته در حالي كه كشور خودش را براي انتخابات رياست جمهوري خردادماه آماده مي‌كند. كيارستمي بدون اشاره به هيچ شخص يا اتفاق سياسي خاصي مي‌گويد: «اوضاع در ايران هيچ‌گاه تا اين حد تاريك و سياه نبوده است. ما الان يك علامت سوال بزرگ پيش رويمان داريم. يك معجزه بايد برايمان اتفاق بيفتد تا ملت ايران نجات پيدا كنند.» كيارستمي اظهار اميدواري كرد كه انتخابات پيش رو همان معجزه‌اي باشد كه وي انتظارش را دارد. او مي‌گويد: «اگر اين را نگويم آدم بدبيني بنظر خواهم رسيد.» برخلاف بسياري از همدوره‌اي‌هايش، مانند مخملباف يا بهمن قبادي، كيارستمي هنوز هم از بيان اظهارات سياسي خوددداري مي‌كند. تنها زماني كه به يك ماجراي سياسي اشاره كرد، سر جلسه مطبوعاتي فيلم «كپي برابر اصل» در جشنواره كن بود كه اعلام كرد هنر در ايران با دستگيري همكارش جعفر پناهي كه مشغول ساخت فيلمي درباره انتخابات سال 2008 بود،‌ مورد حمله قرار گرفته است. كيارستمي هميشه تاكيد مي‌كند كه به سوالات سياسي پاسخ نخواهد داد: «من سياستمدار نيستم.» او همچنين حاضر نشد درباره فيلم‌هاي اخير همكارانش، اصغر فرهادی و محمد رسول‌اف اظهار نظر کند. او گفت: «فیلم «پرده بسته» پناهی را که در جشنواره برلین نمایش داده شد ندیده است و چون نمی‌تواند در این‌باره صریح اظهار نظر کند، به خودش قول داده است از تماشای این فیلم‌ها خودداری کند.»
با این حال او یادآوری کرد که معتقد است مشکلات شخصی که گاهی می‌توانند ایجاد کننده بیماری‌های اجتماعی باشند برایش جذابیت بیشتری دارد و فیلم «گزارش» او که نشان دهنده دینامیک موجود از چنین وضعیتی در یک زوج ازدواج کرده است، از همین شرایط است.
او گفت: «وقتي شما نتوانيد مشكلات داخلي خودتان را حل كنيد، آنها را به خيابان‌ها مي‌آوريد. من عمیقا اعتقاد دارم که روابط درون خانوادگی و مشکلات موجود از چنین وضعیت‌هايي، مشکلات اجتماعی هستند. چون وقتي اعضاي خانواده، چه زن و چه شوهر، هر روز صبح براي كارهايشان از خانه خارج مي‌شوند جزيي از اين اجتماع مي‌گردند.»
وی گفت در دو فیلم اخیرش بیشتر به چنین موقعیت‌هایی تمرکز کرده و در پاسخ به این که تجربه کار کردن در ایتالیا و ژاپن برای آزاد بودن از فشارهای فرهنگی که ممکن است در کشورش بر او وارد شود بود یا خیر، گفت چالش اصلی برای او دیدگاه‌های جدید و احساساتی است که با بازیگران دیگر و تفاسیر جدید از فیلم‌هایش به وجود می‌آید: «دوست دارم تجربه‌هاي جديدي بكنم. من نمي‌توانم آنها را با كلمات ستايش كنم يا حتي احساساتم را به ايشان نشان دهم. شبيه يك كابوس است. انگار شما در يك رويا باشيد و ارتباط‌تان با جهان بيرون قطع شده باشد.»
کیارستمی که خودش عکاس هم هست و در هنگ کنگ نمایشگاهی از عکاسی‌هایش را در یک گالری محلی قرار است راه بیندازد و از اعضای کارگروه آرت بیسل هنگ گنگ است، درباره استفاده از تابلوی نقاشی در فیلم «مثل یک عاشق» گفت: «نقاشی توجیه موقعیت خود من است و این که ریشه‌های من نمی‌تواند محدود کننده اشتیاق من باشد و آدم می‌تواند در اطراف خودش دنبال راه‌های دیگری برای بیان خودش بگردد.»
کیارستمی گفت امید زیادی ندارد که بتواند در آینده نزدیک در کشورش فیلم بسازد و افزود سینمای ایران اکنون با معیارهایی ارزش گذاری می‌شود که او با آنها احساس راحتی نمی‌کند.
او مي‌گويد:«در اين زمانه هنر با سياست پيوند خيلي نزديكي دارد. بيشتر از آنكه ضروري باشد.همين باعث مي‌شود كه قضاوت خيلي سخت شود.»
او گفت: «اما همه می‌دانند این یک واقعیت است که بعضی از فیلم ها صرفا به خاطر ویژگی اجتماعی یا سیاسی شان تحسین می‌شوند و این کار ارایه شده در فیلم نیست که مورد تشویق قرار می‌گیرد و یا فیلمی فقط به دلیل موقعیت و جایگاه کارگردان آن تحسین می‌شود و خیلی سخت است که بتوان این موقعیت‌ها را از هم تشخيص داد.»
کیارستمی در نقد شرایط فرهنگی خارجی‌ها نسبت به ایران، زمانی که به او یادآوری شد که باید برای ارایه سخنرانی در کلاس پیشرفته شرکت کند، اضافه كرد: و بگذارید آخرین حرفم را بزنم. یک روانپزشک ایرانی-آمریکایی که با زنان ایرانی مصاحبه کرده بود و کتابی درباره تجربیاتش از زنان ایرانی نوشته بود، و یک نسخه از آن را برای ناشری در آمریکا ارسال کرده بود، با مخالفت ناشر برای انتشار آن روبه رو شد زیرا او می‌گفت این کتابی که مورد نظر من باشد، نیست. چون این کتاب خوب نمی‌فروشد.
کیارستمی افزود: ناشر گفت می‌خواهم کتابی منتشر کنم که نشان دهنده گرفتاری زنان ایرانی باشد، نه موقعیت مثبت آنها. متاسفانه، این حقیقت است: این چیزی است که همه ما از آن رنج می‌بریم و به نظر می‌رسد هنوز کافی نیست.
کافه سینما به نقل از هالیوود ریپورتر