عنوان سومری «سوکل مخ»(SUKKAL.MAH) در اکدی «Sukkalmahhu» متشکل از دو بخش «سوکل»(SUKKAL) یعنی پیامبر و فرمانروا و «مخ»(MAH) به معنی بزرگ است. عنوان «سوکل»(sukkal)، عنوانی بوده که فرمانروایان منصوب شده از سوی شاهان «اور سوم» در شوش به کار میبردهاند که در ضمن اندک تشابهی نیز با واژهی ایلامی «sun***,suk***,sunki» = «شاه» دارد. این دوره در تاریخ ایلام، یکی از مستندترین دورههای تاریخی است. افزون بر نوشتههای سنگ بناها، هدایا و نسخههای بازنویسی شدهی این دوره در دورهی ایلامی میانه، سدها نبشتهی حقوقی و اقتصادی به زبانهای سومری و اکدی نیز از این دوره بر جای مانده که به یاری آنها، هم میتوان از شیوهی فرمانروایی «سوکل مخ»ها آگاهی پیدا کرد و هم، روزنهای به درون جامعهی ایلامیان آن زمان باز کرد. در نبشتههای حقوقی، پس از طرح دعوا و نتیجه، دو سوی دعوا میبایستی به جان خدایان و سپس به جان سوکل مخ و سپس سوکل ایلام و سیمشکی (اغلب برادر کهتر سوکل مخ) و سوکل شوش (اغلب پسر یا نوهی سوکل مخ) سوگند یاد میکردند. با مرگ سوکل مخ، سوکل ایلام و سیمشکی، جای وی را گرفت. سوکل شوش به سوکلی ایلام و سیمشکی میرسید و سوکل جدیدی (معمولا پسر سوکل مخ جدید ) بر شوش گمارده میشد. زمان تقریبی برخی از سوکل مخ را میتوان با توجه به نوشتههای میان دو رودی تعیین کرد : 1. «شیروکتوه» یا «شیروکدوه»(Shirtukt / duh) همزمان با «شمشی ادد» یا «شمشی ادو» (Shamsi-Adad / Addu) 2. «سیوه - پلر - هوپک»(Huppak - Siwe - Palar) و «کودوزولوش» اول همزمان با «حمورابی» پادشاه بابل (1792 تا 1750 پ.م.) 3. «کوک نشور»(Kuk - Nashur) با سال اول پادشاهی «امی صدوق»(Ammisaduqa) 1646 پیش از میلاد سر سلسلهی سوکل مخها «اپرتی»(Eparti) یا «ابرت»(Ebarat)، نام داشته است که تشابه اسمی بسیار با ششمین فرمانروای سیمشکیها دارد. به یقین نمیتوان گفت که آیا این دو، یک شخص بودهاند یا نه، اما احتمال یکی بودن آن دو ضعیف است. در نبشتهای از اپرتی به عنوان پادشاه انشان و شوش، از «شیلهه»(Shilhaha) سوکل مخ، پدر سرزمین (؟) انشان و شوش، «ازاد» یا «تهوشو»(Add / ttahushu) سوکل و «مگیترات»(Magitrate) فرمانروای مردم شوش نام برده شده است. در نبشتههای سالهای بعدی شاهان سوکل مخ و همچنین در دورههای ایلامی میانه، خود را پسر خواهر (Rohushak) شیلهه خواندهاند. به نظر میرسد که شیلهه توانسته است بار دیگر قدرت ایلامیان را بر شوش پس از تاخت و تاز «گونگونوم» تثبیت کند (اندکی پیش از 1900 پ.م.) همچنین، به احتمال انتقال قدرت از سیمشکیان به سوکل مخها بدون پدید آمدن تغییراتی شدید بوده باشد. همزمان با روی کار آمدن سوکل مخها در ایلام، در میان فرمانروایان به دو شخص به نامهای «ورد - سین»(Warad-sin) 1834 تا 1823 پیش از میلاد، و «ریم - سین»(Rim - Sin) از 1822 تا 1763 پیش از میلاد از لارسا بر میخوریم که از نوادگان شخصی به نام پسر (Kudur-Mahuk) و «شیمتی - شیلهک»(Shimti - Shilhak) بودهاند. حتی اگر نظر شادروان کامرون که این خاندان را ایلامی میداند نپذیریم، نمیتوانیم منکر نفوذ ایلامیان این دوره بر میان دو رود در میان فرمانروایان قبیلهای شویم. با ارتقای «سیوه - پلر - هوپک» و «کودوزولوش»، قدرت ایلام گسترش یافت. بر اساس نوشتههای شهر «ماری»(Mari) (تل الحریری امروزی، در سوریه و نزدیک مرز عراق و بر کنارهی رود فرات)، «سیوه - پلر - هوپک»(که به صورت «Seplarpak» نوشته شده) شاه انشان و سوکل ایلام، «اشنونا»(بر کنارهی رود دیاله) را به تصرف درآورد. در حالی که نواحی «گوتیوم»(Gutium) - در کوههای زاگرس و بر کنارهی رود زاب کوچک - را نیز در تصرف داشت. در زمان «کودوزولوش» اول، دارندهی مهری که به احتمال از شهر مرزی «ملگیوم»(Malgium) - به احتمال بر کنارهی رود دیاله - خود را غلام «کودوزولوش» - نوشته شده به صورت «Kudusulush» - میخواند، در این زمان ایلامیان با در اختیار داشتن رودهای دیاله و زاب کوچک، پس از مرگ «شمشی ادد»(پادشاه آشور) سرزمینهای شمالی میان دو رود و کنارههای دجله را به تصرف خود درآوردند و به رودهای «بالیخ» و «خابور» رسیدند. در بابل، حمورابی قدرت بسیار یافت و در سال سی ام ( 1764 پ.م.) نیروهای متحد ایلام، «اشنون»(Eshnunna) و «سوبرتو»(Subartu) و «ملگیوم» را شکست داد و پس از آن دیگر شهرهای میان دو رود را به تصرف خود درآورد. جانشین وی، «سمسو - ایلون»(Samau-Iluna) - 1749 تا 1712 پ.م - نیز مدعی باز پس راندن ایلامیان و گوتیان به مرزهایشان شده است. پس از نیمهی نخست سدهی هیجدهم پیش از میلاد، مدارک میان دو رودی مربوط به فعالیتهای سیاسی سوکل مخها به گونهای چشمگیر کاهش یافته است. بر اساس نوشتههای یافت شده در شوش و برخی مدارک میان دو رودی همزمان، میتوان گفت که فرمانروایی سوکل مخها، تا اوایل سدهی پانزدهم پیش از میلاد به درازا کشیده است و از این رو طولانیترین سلسله در ایلام بوده است.
