علت انقطاع نبوت تبلیغی

چرا چنین است؟ چرا امت‏ محمد و ملت اسلام از هدایت و ارشاد چنین پیامبرانی محروم مانده‏اند؟
فرضا این مطلب را پذیرفتیم که اسلام به واسطه کمال و کلیت و تمامیت و جامعیتش به نبوت تشریعی پایان داده است، پایان یافتن نبوت تبلیغی را با چه حساب و فلسفه‏ای می‏توان توجیه کرد؟
حقیقت این است که وظیفه اصلی نبوت و هدایت وحی، همان وظیفه اول‏ است، اما تبلیغ و تعلیم و دعوت، یک وظیفه نیمه بشری و نیمه الهی است. وحی و نبوت، یعنی اتصال مرموز با ریشه‏ وجود و سپس ماموریت برای ارشاد خلق، مظهری است از مظاهر " هدایت " که بر سراسر هستی حکمفرماست:
« ربنا الذی اعطی کل شی‏ء خلقه ثم هدی »(طه/50).
« الذی خلق فسوی و الذی قدر فهدی »(اعلی/2-3).

موجودات با پیمودن پله‏های هستی به تناسب درجه کمالی که به آن می‏رسند، از هدایت خاص آن درجه بهره‏مند می‏گردند، یعنی خصوصیت و شکل هدایت‏ بر حسب مراحل مختلف هستی متفاوت است. دانشمندان اثبات کرده‏اند که‏ حیوانات هر اندازه از نظر ساختمان و تجهیزات طبیعی ضعیفتر و ناتوان ترند از لحاظ نیروی مرموز هدایت غریزه که نوعی حمایت و سرپرستی مستقیم‏ طبیعت است قوی ترند، و هر اندازه که از لحاظ تجهیزات طبیعی و نیروهای‏ حسی و خیالی و وهمی و عقلی مجهزتر می‏گردند و بر پله‏های وجود بالا می‏روند، از هدایت غریزی آنها کاسته می‏شود، درست مانند کودکی که در مراحل اول‏ کودکی تحت حمایت و سرپرستی مستقیم و همه جانبه پدر و مادر است و هر اندازه که رشد می‏کند از تحت حمایت مستقیم والدین خارج و به خود واگذاشته می‏شود.

بالا رفتن جانداران بر پله‏های هستی و مجهز شدن به‏ تجهیزات عضوی و حسی و خیالی و وهمی و هوشی و عقلی بر امکانات و استقلال‏ آنها می‏افزاید و به همان نسبت از هدایت غریزی آنها می‏کاهد.
می‏گویند حشرات از همه حیوانات از لحاظ غریزه مجهزترند، در صورتی که از لحاظ مراحل تکامل در درجه پایین قرار گرفته‏اند و انسان که بر بالاترین پله‏ نردبان تکامل قرار گرفته است از لحاظ غریزه از همه ناتوانتر است.

وحی، عالی ترین و راقی ترین مظاهر و مراتب هدایت است. وحی، رهنمونیهایی دارد که از دسترس حس و خیال و عقل و علم و فلسفه بیرون‏ است و چیزی از اینها جانشین آن نمی‏شود. ولی وحیی که چنین خاصیتی دارد وحی تشریعی است نه تبلیغی وحی. تبلیغی برعکس است.
تا زمانی بشر نیازمند به وحی تبلیغی است که درجه عقل و علم و تمدن به‏ پایه‏ای نرسیده است که خود بتواند عهده‏دار دعوت و تعلیم و تبلیغ و تفسیر و اجتهاد در امر دین خود بشود. ظهور علم و عقل، و به عبارت دیگر، رشد و بلوغ انسانیت، خود به خود به وحی تبلیغی خاتمه می‏دهد و علما جانشین‏ چنان انبیاء می‏گردند.