هيس! جشنواره شروع شد

هيس! جشنواره شروع شد

جام جم آنلاين: يك:‌ جشنواره فجر، جشنواره فجر است. حواشي‌اش كم باشد، ‌نامش همان است، زياد باشد كاركردش همان. فرقي ندارد. حالا هي مثل مربيان فوتبال سال به سال دبيرش تغيير كند، ديگر اهميتي ندارد.

​

هر چند واژه خوش‌تراش «استانداردسازي» را مي‌شود از لابه‌لاي بيشتر گفت‌وگوي دبير جوان جشنواره شنيد، اما اهالي سينما و حالا مخاطبان پيگير اين هنر هم مي‌دانند تناقض عجيبي ميان خود جشنواره و اين واژه وجود دارد. جشنواره سي‌و‌يكم هم از اين تناقض مستثنا نيست و همين كه عمر دبير يك جشنواره سينمايي از چهار سال به يك‌سال رسيده خود گواه اين نكته است. هر چند چهار سال هم براي دبيري يك جشنواره سينمايي كمي خنده‌دار است، اما بايد عادت كنيم مشخصات جشنواره فجر را نمي‌توانيم با هيچ جشنواره ديگري در دنيا مقايسه كنيم. ايرادات جشنواره‌اي كه اين روزها وارد چهارمين دهه خود شده همان‌هاست كه دهه‌هاي آغازينش هم داشت؛ نمونه‌اش تعداد فيلم‌هاي بخش مسابقه. نگاه كنيد به فهرست فيلم‌هاي بخش مسابقه در تمام جشنواره‌هاي سينمايي جهان و تعدادش را با بخش مسابقه سينماي ايران در تمام دوره‌هاي برگزاري‌اش مقايسه كنيد. استانداردسازي را شايد بتوان در نوع برگزاري جشنواره فجر جستجو كرد كه بي‌انصافي است همين را دست‌مريزاد نگوييم. همين كه اين جشنواره پس از سه دهه توانسته است پيش از آغاز، برنامه نمايش فيلم‌هايش را منتشر كند، قدم روبه جلويي است كه جاي اميدواري دارد.
دو: ‌نگاهي به آمار كتابخواني هم نيندازيم. وضع نشر كتاب را هم كه رصد نكنيم. فقط كافي است چند ساعتي را در راسته كتابفروشان انقلاب پرسه بزنيم تا بفهميم ديگر نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران را نبايد مهم‌ترين رويداد فرهنگي كشور بدانيم. ‌هيجان و شور و شوق جشنواره فيلم فجر با تمام كيفيت نداشته يا داشته‌اش، با تمام ايرادها و كمبودهايش آن را به مهم‌ترين رويداد فرهنگي سال تبديل كرده است، ويتريني براي سينماي ايران. آغازي براي پيش‌بيني گيشه‌ها و ظهور چهره‌هاي جوان در سينما و ... . اين ويژگي‌ها خيلي در قيد و بند انتخاب دبير،‌ تنوع جغرافيايي فيلم‌ها و سياست‌هاي كلان جشنواره نيست. تمام شدن پيش فروش بليت‌هاي جشنواره براي چندمين سال متوالي نشان‌دهنده همين موضوع است كه جشنواره براي مخاطبان اصلي‌اش هنوز هم جشنواره است. درست مثل هواداران فوتبال اين سرزمين. تيمشان ببازد يا ببرد، ‌فرقي ندارد. آنها هوادارند! بي‌هيچ ارزشگذاري از طرح اين مقايسه بايد قبول كنيم اين سينما هم متعلق به هواداران و مخاطبانش است، شور و شوق همه سال‌ها را هنوز هم مي‌توان در صف‌ سينماهاي مردمي ديد. بحث‌هاي آنها در صف جشنواره هنوز همان‌هايي است كه همه اين دهه‌ها بوده است. آنها بدون هر فيلتري كه خبرها و رسانه‌ها و مسئولان و حاشيه‌ها مي‌سازند به بيان دغدغه‌هايشان از سينما مي‌پردازند. براي آنها فيلم تازه كارگردان مورد علاقه يا همكاري بازيگر دوست داشتني‌شان با فيلمساز دوست نداشتني جذابيت دارد. جشنواره از صف‌هاي تماشاگران مردمي آغاز مي‌شود و همانجا هم تمام مي‌شود. همين است كه جشنواره فجر، هنوز هم جشنواره فجر است، فارغ از اين‌كه چقدر به استانداردهاي يك جشنواره سينمايي نزديك باشد.

مسابقه سينماي ايران (سوداي سيمرغ)​

جذاب‌ترين بخش جشنواره فجر طبيعي است كه بخش مسابقه سينماي ايران است. براي همين است كه چشم‌چشم كردن ميان نام‌هاي تازه و آشنا در فيلم‌هاي اين بخش و حدس زدن درباره فيلم‌هاي تازه آنها از بخش‌هاي دوست داشتني گپ‌هايي است كه دوستداران هنر هفتم دارند. اما اگر بخواهيم اين دوره از جشنواره را با سال‌هاي گذشته مقايسه كنيم، اولين نكته در اين بخش نبود چهرهاي صاحب نام در اين دوره از جشنواره است كه شور و هيجان جشنواره را كمي كاهش مي‌دهد و البته طرف ديگر اين قضيه كه مثبت است به حضور چهره‌هاي تازه‌اي مربوط است كه شايد بتواند منتقدان سينما و پيگيران آن را شگفت‌زده كند. اين كشف‌ها گاهي آنقدر دلچسب است كه مي‌تواند نبود نام‌هاي بزرگ در جشنواره را خيلي زود به فراموشي بسپارد. سال‌هاي گذشته هم از اين دست فيلم‌ها بودند. «نفس عميق» پرويز شهبازي يكي از نمونه‌هاي دم دست است كه اتفاقا امسال پس از چند سال در اين بخش هم فيلمي از اين كارگردان حضور دارد.
داريوش مهرجويي و عليرضا داوودنژاد را كه ناديده بگيريم، جشنواره پر است از همين كشف‌ها. مازيار ميري كه دو سال پيش با سعادت‌آباد يكي از خوب‌هاي جشنواره فجر بود امسال هم با «حوض نقاشي» حضور دارد و مي‌تواند يكي از وسوسه‌هاي جشنواره باشد. بهرام توكلي كمي كارش را سخت كرده است. فيلمساز جوان و خوش‌آتيه با سه فيلم خوبش انتظارها را بالا برده است و منتقدان منتظرند ببينند فيلم تازه او يعني «آسمان زرد كم‌عمق» چه از آب درآمده است. بهنام بهزادي كه با فيلم آرام «تنها دوبار زندگي مي‌كنيم» در جشنواره بيست‌و‌هشتم توانسته بود نامش را به عنوان سينماگري خوشفكر مطرح كند، امسال با فيلم «قاعده تصادف» كنجكاوي منتقدان را برانگيخته است. مسعود ده‌نمكي هم حالا چند سالي است نمك جشنواره است و حضورش در جشنواره آنقدر جالب است كه تماشاگران را راهي سالن سينما كند. حضور چهره‌هاي جواني چون بهروز شعيبي، هادي مقدم دوست، فرزاد اژدري و... مي‌تواند يكي از نقاط ارزنده جشنواره فجر سي‌و‌يكم باشد.

داورها، ستاره‌هاي جشنواره ​

پس از چند سال كش‌و‌قوس درباره تركيب هيات داوران، حالا مسئولان جشنواره به اين نكته تاكيد مي‌كنند كه بالاخره تركيب امسال، يك تركيب كاملا سينمايي است، هر چند اين كار از حساسيت داوري‌ها كم نمي‌كند. داوري‌هاي جشنواره فيلم فجر چند سالي است از خود فيلم‌ها تماشايي‌تر شده و همين است كه داوران هم به نوعي به ستاره‌هاي جشنواره تبديل شده‌اند.
امسال بخش سينماي ايران را رسول صدرعاملي، مهدي فخيم‌زاده، بهروز افخمي، سيد داوود ميرباقري، سيد ضياءالدين دري، جمال شورجه و مصطفي شايسته داوري مي‌كنند. مي‌شد اين تركيب را براحتي حدس زد و البته چندان تفاوتي با سال گذشته ندارد.
داوري بخش سينما حقيقت يعني فيلم‌هاي مستند را محمدرضا اصلاني، رضا پورحسين، مهرداد اسكويي، حبيب احمدزاده و مرتضي شعباني قضاوت مي‌كنند و بالاخره داوري بخش نگاه نو، يعني بخش فيلم اولي‌ها هم به عهده حسين زندباف، ابراهيم فياض، مسعود فراستي، مينو فرشچي، فريدون حسن‌پور، ماني حقيقي و محمدرضا عرب است.

بزرگداشت‌ها​

همچون سال‌هاي گذشته، جشنواره فيلم فجر امسال هم محل بزرگداشت چند چهره سينمايي است. سي‌و‌يكمين دوره جشنواره قرار است از جمشيد مشايخي، پرويز شيخ طادي، مهري شيرازي، جهانگير الماسي و نادر طالب‌زاده قدرداني كند، هر چند پرويز شيخ طادي همان ابتداي كار اعلام كرد ترجيح مي‌دهد اين كار از سوي جشنواره صورت نگيرد و محمدرضا عباسيان، دبير جشنواره با احترام به اين تصميم، نام او را از فهرست بزرگداشت‌هاي امسال حذف كرد. شيخ طادي سال گذشته با فيلم «روزهاي زندگي» توانسته بود چند سيمرغ جشنواره را از آن خود كند.

چه روياهايي مي‌آيند ​

يكي از بخش‌هاي پرخبر و هيجان‌انگيز جشنواره فجر نمايش فيلم‌هاي روز دنياست. بخشي كه از همان دوره‌هاي اول اين جشنواره سي ساله مورد توجه بوده است. همان سال‌هاي ابتدايي وقتي جشنواره فيلمي از آندره تاركوفسكي به زبان اصلي و بدون زيرنويس نمايش مي‌داد، صف‌هاي سينما ديدني‌تر از فيلم كارگردان روس بود. اما اين اتفاق حالا از نوع ديگري در جشنواره مي‌افتد. هم فيلم‌ها زيرنويس دارد و هم البته كيفيت پخش آنها قابل مقايسه با گذشته‌ها نيست.
فيلم‌هايي كه مي‌توان به صورت سه‌بعدي ديد اغلب انيميشن هستند (مي‌توان گفت تمامشان). نام اين فيلم‌ها به نوشته سايت جشنواره از اين قرار است: عصر يخبندان 4، نارنيا 3، ميراث ترون، هري پاتر 7، چگونه اژدهاي خود را تعليم دهيم، ماداگاسكار 3، شجاع، پاندا كونگ‌فوكا 2، ماشين‌ها 2، باران با كوفته قلقلي، خوش‌قدم 2، هنر پرواز (مستند)، دنياي اقيانوس (مستند)، شمشيرهاي پرنده، افسانه نگهبان، روياي قبل از كريسمس، آستريكس و ابليكس، خانه هيولا، نمو و جوجه كوچولو.
اما فيلم‌هاي ديگري هم در جشنواره روي پرده مي‌رود كه هر چند از تكنولوژي سه‌بعدي برخوردار نيست اما فيلم‌هايي‌ است كه ارزش فراواني براي ديدن دارد. شايد يكي از مهم‌ترين‌هايش آخرين ساخته ميشائيل هانكه، كارگردان اتريشي است كه يكي از نامزدهاي اصلي اسكار امسال است. «عشق» فيلم تازه اين كارگردان در جشنواره فيلم فجر روي پرده مي‌رود و ديدن اين اثر روي پرده لذتي دوچندان دارد. سينماي لهستان با نمايش هفت فيلم از فيلمسازان اين كشور در سي‌و‌يكمين جشنواره بين‌المللي فيلم فجر مرور مي‌‌شود كه در اين ميان دو فيلم از آندره وايدا، كارگردان سرشناس لهستاني ميان فيلم‌ها ديده مي‌شود.
جت لي هم روي پرده جشنواره سي‌و‌يكم مي‌رود تا تنوع فيلم‌هاي خارجي به نمايش درآمده آنقدر باشد كه مخاطبان را مجاب كند به ديدنشان بروند.

آنونس به بهرام عظيمي رسيد​

بهرام عظيمي، چهره‌اي دوست داشتني است. حتي اگر اولين فيلم بلند انيميشن ايران را كه او پس از سال‌ها مرارت ساخت و به نمايش گذاشت را هم نديده باشيد به گواه همان شخصيت‌هاي دوست داشتني انيميشن‌هاي ترافيك مي‌توانيم به دوست داشتني بودن بهرام عظيمي پي ببريم. امسال او سازنده آنونس جشنواره است، آنونسي كه حالا پس از مدت‌ها دارد جدي گرفته مي‌شود و اين يكي ديگر از تغييراتي است كه پس از سه دهه دارد جا مي‌افتد. بايد انتظار طنازي‌هاي اين كارگردان را در آنونس هم جستجو كرد. يزدان عشيري، مدير روابط عمومي سي‌ويكمين جشنواره بين‌المللي فيلم فجر گفته است با توجه به اهميت آنونس جشنواره كه معرف هويت معنايي و محتوايي و به نوعي شناسنامه جشنواره است، تصميم گرفته شد ساخت آنونس جشنواره بين‌المللي فيلم فجر به يكي از كارگردانان انيميشن برجسته كشور سپرده شود.

سينماهاي جشنواره كدامند؟​

هر چند اين روزها نام سينماها به دليل دعواهاي متوليان اكران خط‌كشي شده است، اما در ايام جشنواره اين داستان كمي به فراموشي سپرده شده است و حداقل خود سينماها چند روزي دعواهايشان را به عقب انداخته‌اند.
در جريان برگزاري سي‌و‌يكمين جشنواره بين‌المللي فيلم فجر، سينماي صحرا به صنوف مختلف سينما، سينما آفريقا به تهيه‌كنندگان سينما و سينما بهمن يك و دو و سينما قلهك به سازمان‌ها و ارگان‌ها اختصاص يافته است.
در ضمن مركز همايش‌هاي برج ميلاد نيز همانند سال گذشته ويژه اهالي رسانه و سينماگران، فيلم‌هاي جشنواره را به نمايش مي‌گذارد.
سينماها و پرديس‌هاي راگا، ملت، تماشا، فرهنگ، تماشا، شكوفه، فلسطين، جوان، آفريقا، صحرا، ايوان شمس و آزادي نيز فيلم‌هاي سي‌و‌يكمين جشنواره بين‌المللي فيلم فجر را براي علاقه‌مندان سينما و عموم مردم نمايش مي‌دهد.
در شهرهاي ديگر هم وضع به همين منوال است. استان فارس با سينماهاي ايران، سعدي، حافظ، استان خراسان رضوي با سه سالن هويزه 1 و 2 و 3، استان قم با سينما توس1و 2، استان همدان با سينما قدس و مجتمع شهيد آويني، استان كرمان براي اولين بار در رفسنجان با سينما گلستان 1 و 2، استان كردستان با 2 سالن پرديس بهمن، استان قزوين با سينما مهتاب، استان كرمانشاه، سينما آزادي، استان اصفهان با سينما ساحل، سپاهان و خانواده و استان گيلان با سينما سپيده رود و رشت 1 و 2 ديگر ميزبانان جشنواره فيلم فجر هستند.

ميثم اسماعيلي ‌/‌ جام‌جم​

یادداشت شفاهیجشنواره، نقطه پايان اختلافات
داريوش مهرجويي / کارگردان​

جشنواره فجر به امسال و پارسال منحصر نيست، قدمتي طولاني دارد و مهم‌ترين اتفاق سينمايي سال است. با هر شرايطي و در هر فضايي كه زمان برگزاري اين جشنواره فرامي‌رسد، سينماي ايران به سمت تحرك و پويايي مي‌رود.

امسال همه سينماگران و اهالي سينما، سال سخت و پرمناقشه‌اي را گذراندند، اما به نظر من اگر قرار باشد نقطه پاياني براي همه اختلاف‌ها و درگيري‌ها در نظر بگيريم ،هيچ مناسبتي بهتر از جشنواره فيلم فجر نيست. اين جشنواره مي‌تواند فرصت مناسبي براي كنارگذاشتن اختلاف‌ها و ايجاد فضايي مثبت و آرام در جامعه سينمايي باشد. به جاي درگير شدن بر سر اختلاف‌ها و بحث‌هاي قديمي، بهتر است همه ما خود را براي برگزاري هر چه بهتر جشنواره آماده كنيم و اين فرصت را براي كنارگذاشتن اختلاف‌ها و كينه‌ها غنيمت بدانيم. مطمئن باشيد امسال هم مثل هر سال، چند فيلم خوب و توجه‌برانگيز خواهيم داشت. جشنواره فجر در هيچ دوره‌اي خالي از فيلم خوب نبوده و امسال هم كم يا بيش با همين وضع روبه‌رو خواهيم بود. حالا ممكن است تعداد فيلم‌ها و چهره‌هاي مطرح در دوره‌اي زيادتر باشد و در دوره‌اي كمتر، اما اصل و ريشه جشنواره فيلم فجر يكي است و امكان ندارد از ريشه خشك شود يا هيچ تاثير مثبتي روي سينماي ما نگذارد. اين ماييم كه بايد خوشبين باشيم و از متوقف ماندن روي اختلاف‌ها و نقاط منفي پرهيز كنيم.