ممکلت ما جامعه استواری است زیرا کیارستمی از این سرزمین مهاجرت نکرد

عباس کیارستمی، کامران عدل، نصراله کسراییان و علی قلم‌سیاه شامگاه دوشنبه ۲۷ آذرماه ۱۳۹۱ در مراسمی که به بهانه تجلیل از پیشگامان عکاسی برگزار شد، میهمان انجمن عکاسان ایران در تالار شهناز خانه هنرمندان ایران بودند.
به گزارش سینما پرس به نقل از کمیته‌ی اطلاع رسانی انجمن عکاسان ایران، آغازگر برنامه پخش فیلمی با موضوع «چهار سال با هیات موسسان انجمن عکاسان ایران» بود، بعد از آن اکبر عالمی که خود از اعضای هیات موسس این انجمن است روی سن آمد تا درباره آنچه تاکنون گذشته و همچنین موقعیت فعلی انجمن سخن بگوید. او از ابراهیم خان عکاسباشی، آنتوان سروگین، هادی شفائیه و از کسانی که در عرصه عکاسی به جوانان این مملکت سلیقه دیدن و قاب کردن دنیای اطراف را در قاب مستطیل یاد داده و میدهند سخن گفت.

عالمی از دورانی یاد کرد که ابزار عکاسی دوربین های آنالوگ بود و حالا در هنر عکاسی یک تصویر سخن فراوان می گوید. وی گفت: برای فیلمی حتا چند دقیقه‌ای باید خواهش کنیم که بیایید و ساعاتی را برای دیدن فیلم ما اختصاص دهید، ولی عکس فرصت بی اعتنایی را از مخاطب می گیرد، از این رو به آن شکار لحظه و حبس زمان گفته اند.

این منتقد سینما درباره تاثیر عکاسی در دیگر هنرها یادآور شد: اگر عکاسی نبود سینما نبود و اگر سینما نبود تلویزیون نبود و ما به این جا نمی رسیدیم. اگر عکاسان جوانی که امروز باعث تحسین و شگفتی همه هنرشناسان شده اند یک بار دیگر با خود مکث کنند متوجه می شوند که هیچ پدیده ای بدون سابقه اتفاق نمی افتد.

عالمی اندیشه در عکاسی را مهم دانست و متذکر شد: خردی که تمام ایرانیان با آن آثار خود را خلق میکنند بسیار نقش ارزنده ای بازی می کند و بدا به حال کسی که بگوید من دانشجوی عکاسی هستم مرا به تئاتر و نقاشی چه کار؛ بین هنرها نمی توان دیوار کشید.

وی از تحولات عکاسی در مکاتب هنری دنیا سخن گفت و تصریح کرد: خون دل های زیادی خورده شد تا این هنر به اینجا رسید. امروز برای من روزی است که سر احترام به ساحت استادانی به زمین میسایم که اسم این روز را روز تجلیل از آن ها گذاشته اند به نظرم هیچ کلمه ای گویای این حرکت نیست.

عالمی عنوان کرد: امروز روزی است که من به سهم خودم با گیس های سفیدم در برابر کسانی که امروز از آنها تجلیل می شود زانو میزنم؛ زیرا سایه آنها بر سر فرزندان این مملکت گسترده شد و دانشکده های عکاسی تاسیس شد. قدر داشته های مان را در یک جامعه استوار بدانیم. ممکن است دربرار هزار تنگنا ضجه کنم، اما می گویم ممکلت ما جامعه استواری است؛ زیرا کیارستمی از این سرزمین مهاجرت نکرد، خیلی های دیگر هم با آنکه می توانستند در اینجا ماندند. امیدوارم بستری برای آنها که رفتند ولی دلشان این جا است فراهم آید.

وی عصر جدید را عصری دانست که انسان ها میان میدانی محاصره شده و اطرافشان تصاویر است؛ این تصاویر روی ذهن ما آگاهانه و ناخودآگاه تاثیر می گذارد و با اشاره به تاسیس دانشکده های عکاسی کشور گفت که به یکایک جوانانی که به او چیز آموخته اند می نازد و جای قدم های آنها را بوسه می زند.

عالمی در ادامه به خاطره ای اشاره کرد و گفت: عکسی را سال ها پیش در خارج دیدم که نام ایران را از دور رویش پیدا بود، عکس پسربچه ای با پوست قهوه ای و چشمانی که مثل زمرد می درخشید و موهای مشکی وزوزی داشت. رفتم جلو دیدم که مو نیست، سر پسر بچه پر از مگس هایی بود که روی چرک آبه ها نشسته بودند، متاثر شدم، عکاس جوان من کفش تو را میبوسم ولی عکسات را جایی ببر که کاری برایت کنند نه آنجا.

عالمی: امروز آثار بهمن جلالی را بخشی از حافظه تصویری فرهنگ معاصر می دانیم

ادامه این مراسم به تجلیل از پنج معلم فقید عکاسی اختصاص داشت، معلمانی که امروز میان ما نیستند؛ بهمن جلالی، کاوه گلستان، نیکول فریدنی، یحیی ذکاء و قاسم فارسی.

بهمن جلالی عکاسی است که سال 88 از میان ما رفت، نام او با دو جنبه علمی و عملی آمیخته است؛ وی با مجموعه کارهایی که پنج دهه انجام داد گستره ای از موضوعات مختلف را فراهم آورد، از این روست که امروز ما او را بخشی از حافظه تصویری فرهنگ معاصر میدانیم. جنبه دیگر جلالی نقشی است که او در شکل گیری ساختار آموزشی رشته عکاسی ایجاد کرد. او بیش از 50 نمایشگاه از اواخر دهه چهل برپا کرد و کتاب «روزهای خون روزهای آتش» از آثار نوشتاری او در حوزه عکاسی است. دراین مراسم از جلالی تجلیل شد، قرار بود همسر او جایزه را بگیرد اما نتوانسته بود به مراسم بیاید.

عکس های نیکول فریدنی اعتراضی بود در برابر تخریب های که تاب نیاورد

نیکول فریدنی یکی دیگر از عکاسان پیشگام بود که از وی تجلیل شد. هنرمندی که پنج سال است میان ما نیست. او نخستین عکاس ایرانی است که رابطه نزدیک میان عکاسی و جاذبه های طبیعی و میراث فرهنگی ایجاد کرد. بخش عمده کارهای او به عکاسی از طبیعت اختصاص داشت. نیکول در طی 50 سال عکاسی، تصویرهایی ماندگار از طبیعتی که در حال زوال و تخریب بود ثبت کرد؛ زیبایی هایی که امروز رنگ باخته اند. عکسهای او اعتراضی بود در برابر تخریب های که تاب نیاورد.

منیر سلطانی همسر نیکول فریدنی به روی سن آمد و لوح انجمن را دریافت کرد، عالمی بعد از دادن لوح به او گفت: خانم سلطانی بستری از زایش و آفرینش را برای نیکول فراهم کرد.

کاوه گلستان هنرمند دیگری است که مورد تجلیل قرار گرفت. نام کاوه گلستان با عکاسی مستند اجتماعی در ایران گره خورده است، عکس های او از رویدادهای انقلاب و جنگ عکس های ماندگاری هستند، علاوه بر آن پیش از انقلاب عکس های او از شهر نو و معلولان گواهی بر این است که او در زمان خود به اندازه یک نسل از عکاسان خود جلوتر بود. او همیشه می گفت: «باید دقیقتر نگاه کرد نافذ و تیز»

کاوه نیز یکی از عکس های جنگ شد

کاوه گلستان از عکاسانی بود که با مجله تایمز، خبرگزاری آسوشتید پرس و بی بی سی همکاری داست. 13 فروردین 82 وقتی که به مناطق جنگی برای عکاسی اعزام شده بود روی مین رفت. لوح کاوه گلستان را دوست نزدیکش محمد فرنود دریافت کرد و از روزهایی گفت که او به همراه گلستان اولین جایزه شان را از دست هادی شفاییه گرفته بودند و چند جوان ناراحت شدند؛ کاوه جایزهاش را به آنها داد گفت که اگر فکر میکنید که با این لوح عکاس میشوید من این را به شما میدهم.
وی ادامه داد: کاوه اعتقاد داشت که عکاس جنگی باید خطر کند، اما باید خودش زنده بماند تا عکسهایش را منتشر کند؛ اما خودش به این اصل پایبند نبود. او جانش را فدای نظم و تعهد روزانهاش کرد. بعد از حادثه وقتی او را به بیمارستان بردند تنهایی برای خداحافظی رفتم، یاد جمله شاندیز افتادم که میگفت که ما هر روز داریم از شهدا عکس میگیریم روزی هم کسی پیدا میشود از جنازه ما عکس بگیرد. در پایان کاوه نیز یکی از عکس های جنگ شد.

محمد فرنود جایزه کاوه گلستان را به کاوه رفعتی که هفت سال است جشنواره ای را با کمترین امکانات برگزار می کند تقدیم کرد.

یحیی ذکاء که 12 سالی از مرگ او می گذرد، یکی دیگر از پیشکسوتانی بود که در این شب از او به عنوان پژوهشگر عکاسی تجلیل شد. او یکی از محققان و ایرانشناسان ایران است که بیش از هر محققی به عکس و تصویر در کتاب «تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام» توجه نشان داده است. بهروز ذکاء برادر این پژوهشگر جایزهاش را از عالمی دریافت کرد.

فارسی علم و دانش عکاسی را با علم و دانش ورزش تلفیق کرد

زنده‌یاد قاسم فارسی نیز که نخستین عکاس ورزشی ایران است از دیگر تجلیل شدگان این مراسم بود. او عکاسی است که تاریخ تصویری ورزش ایران را در 5 دهه ثبت کرد. منوچهر زندی دبیر کل سابق انجمن نویسندگان و عکاسان ورزشی جایزه او را گرفت و گفت: فارسی علم و دانش عکاسی را با علم و دانش ورزش تلفیق کرد و صحه بر این گذاشت باید عکاسی ورزشی تخصصی شود. اگر ما نتوانستیم به عنوان روزنامه نگاران کاری در ورزش جهانی کنیم، اما عکاسانی چون فارسی، صمدیان و فرنودعکس هایشان را جهان دید.

احمد مسجدجامعی عضو شورای شهر نیز به این مراسم آمده بود تا درباره جایگاه تصویر در فرهنگ شهری سخن بگوید. او گفت که هنر عکاسی در ایران سابقه طولانی دارد اما بر این سابقه طولانی در چهار پنج دهه رویکرد جدیدی حاکم شده است.

عضو شورای شهر تهران درباره شروع عکاسی از دربار و الدوله ها سخن گفت که کمکم جایش را میان زندگی روزمره مردم باز کرد. او یادآور شد: عکاسی که به عنوان نماد ترویجی سیاست بود به تدریج بیانگر دردهای اجتماعی هم می شود. عکاسی دوره ما دیگر روایت بناهای رفیع نیست. در سال 1300 عکاسی روایت ماشین و خیابان های آسفالت شده است در دوره قاجاریه روایت ساختمان های باشکوه و دربار است و اگر عکسی نمایش داده می شود روایت بالا به پایین است و از تهرانی نمایش داده می شود که ارتفاع کاخ نمایان است. وی گفت که در این سال ها عکاسی در کنار روایت رسمی، راوی مشکلات مردم هم شده است.


احمد مسجدجامعی: عکس منهای آدمیزاد شکل نمی گیرد

مسجدجامعی ضمن بیان اینکه یکی از چشم گیرترین عکاسی های کشور، عکاسی از بافت های فرسوده است، اشاره کرد: شما در این عکس ها عنصر زیستن را در کنار هم می بینید؛ عکس منهای آدمیزاد شکل نمی گیرد، آدم ها و خیابان ها و آهن ها نسبتی با هم برقرار می کنند، در این نسبت معنا ظاهر می شود و این در فضاهایی است که عکاس امروز بدان نزدیک می شود، در این نگاه گاهی یک عکس شعر و یک اتفاق است. این شکوفایی با تکنولوژی ای جدید فراگیر شده و از نگاه های رسمی فراتر رفته که اینرا تبریک می گویم.

ادامه این برنامه، تجلیل از عکاسانی بودند که در عرصه عکاسی تاثیر گذار و منشا حرکات مفید و تعین کننده بودند.

مریم زندی از اعضای انجمن به نمایندگی از انجمن عکاسان به روی سن آمد تا لوح و نشان این عکاسان را تقدیم کند.

در معرفی عکاسان تاثیرگذار ملاک معرفی، ترتیب سنی بود که با نمایش فیلم‌هایی از آنها همراه می‌شد. افشین شاهرودی فرازهایی از معرفی آنها را ارایه می‌کرد.

هادی شفائیه که از او به عنوان پایه گذار عکاسی آکادمیک در ایران یاد می شود، اولین عکاسی بود که از او تجلیل شد. کرامت منظوری به نمایندگی از شفائیه لوح و نشان انجمن را دریافت کرد.

فخرالدین فخرالدینی که بیش از نیم قرن است که از شخصیتهای فرهنگی ایران عکاسی میکند و از پیشگامان پرتره نگاری در ایران است عکاس دیگری بود که از او تجلیل شد.

مسعود معصومی که از پایه گذاران تلفیق عکاسی صنعتی و تبلغیاتی با دید هنری است نیز عکاس دیگری بود که از او تجلیل شد، او که در صومع هسرا زندگی می کند، لوحاش را اصغر دانشپور دریافت کرد.

عالمی بعد از دادن لوح از علی شهابی و رضا نوربختیار دیگر عکاسان پیشکسوت یاد کرد و گفت: یادمان رفت از احمد عالی حرف بزنیم که تاج سر این مجلس است و نتوانست در این مراسم حضور یابد.


کیارستمی: عکاسی منظره ابتدا علاقه من نبود، علاقه من وقت گذراندن در طبیعت بود

بعد از آن نوبت به تجلیل از عباس کیارستمی رسید، قبل از تقدیر از او فیلمی از عکس های او از راه ها پخش شد که او در فیلم گفت: عکاسی منظره ابتدا علاقه من نبود، علاقه من وقت گذراندن در طبیعت بود، گاهی تحمل تماشای منظره ای در یک نور خارق العاده به تنهایی دشوار بود این شد که یک دوربین ساده عکاسی شد وسیله ای برای ثبت آن تا سوغاتی باشد برای دوستانی که در آنجا حضور ندارند.

وی همچنین گفت که جاده یا راه از اوایل عکاسی سوژه اش شد، اما چرایش را نمی داند، یک روز عکس هایی که گرفته بود را نگاه می کرد متوجه شد بیش از هزار فریم عکس از جاده و راه دارد.

این کارگردان سینما گفت: در فیلم هایم هم راه ها و کوره راه ها حضور مستمر دارند. از تکاپوهای زیاد برای گذاران زندگی یا در جستجوی لقمه ای نان در روی زمین، راه را طراحی کرده اند، بی دلیل نبوده که راه سوژه ادبیات هم بوده است. در شعر امروز، در هایکوهای ژاپنی بسیار درباره راه و جاده سخن گفته اند؛ برای سهراب جاده یعنی غربت سفر و کمی میل به خواب. مثل نور ماه تابیده بر کوره راهی که قصد عبور ندارد. کوره راهی می پیمایم به سختی بی مقصد. در هر گذر چندین رهگذر به آرامی با شتاب از سویی به سویی. مردد ایستاده ام بر سر دوراهی، تنها راهی که می شناسم راه بازگشت است. می دانستم سرانجام روزی از این راه خواهم گذشت، نمی دانستم اما که دیروز امروز خواهد بود.

کامران عدل که کارهای او پلی میان عکاسی نوین و کلاسیک ایران است، دیگر عکاسی بود که در این مراسم از او تجلیل شد. کامران عدل وقتی خواست لوحش را دریافت کند، گفت: ما این جا آمدیم، اما روند برنامه غم انگیز بود، اگر بزرگداشت و یادگار است خوب بود که باید کمی هم امید به آینده باشد و مراسم شادتری می بود. یک عکاس وقتی عکس گرفت، کارش را تمام کرده و از آن گذشته و باید به فکر آینده باشد، به عکاسان می گویم که نایستند ادامه دهند، گذشته آن است که تمام شده است.

حسین پرتوی عکاسی که عکس معروف و موثر او دیدار همافرها با امام(ره) است دیگر عکاسی بود که از او تجلیل شد؛ او در بستر بیماری است، سیاوش پرتوی فرزند او به روی سن آمد و لوح پدرش را گرفت.

نصرالله کسراییان نیز که از او به عنوان پیشگام عکاسی قوم نگاری در ایران نام می برند از دیگر کسانی بود که از سوی انجمن عکاسان ایران در این مراسم از او تجلیل کردند.

از علی قلم سیاه نیز یکی از فعال ترین عکاسان عرصه طبعیت نیز در این مراسم قدرشناسی کردند.

سعید صادقی دیگر عکاسی که به خاطر عکس های جنگی اش معروف است نیز در این مراسم تقدیر شد که محمدحسین حیدری مدیر عامل انجمن دفاع مقدس لوح او را گرفت و در سخنانی گفت: نه تنها صادقی خیلی های دیگر در حوزه دفاع مقدس عکاسی کرده اند، اگر این عکاسان در خارج بودند اسطوره بودند. در این حوزه بزرگان زیادی داریم که امیدوارم قبل از این که دیر شود قدر خود را بیشتر بدانیم.

آلفرد یعقوب زاده که یکی از چهره های فتوژورنالیسم ایران است و با دوربین خود جنگ های زیادی در دنیا را پوشش داده است و به این دلیل بارها زخمی شده نیز در این مراسم قدر دانسته شد.

در پایان مراسم سیدمحمد بهشتی، رییس سابق سازمان میراث فرهنگی، در این مراسم درباره فرهنگ تصویری معاصر و بومی شدن سخن گفت و یادآور شد: با فن آوریهای سال های اخیر تقریبا همه عکاس هستند. از جناب سعدی در گلستان و کتابهای درسی جمله ای را به خاطر داریم؛ دو چیز سیطره عقل است دم فرو بستن به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشی. این به همه مربوط است به ویژه عکاسان. غیر از این دیدن به وقت ندیدن، شنیدن به وقت نشنیدن و این شامل هر چیزی است. سعدی چون اهل ایجاز بوده فقط یکی را گفته است.

محمد بهشتی: گاهی عکاس به ما کمک می کند تا نبینیم

او تعرفی از عکاسی ارایه داد و گفت: در خلاصه ترین تعریف عکاسان کسانی هستند که به ما کمک می کنند نبینیم تا ببینیم و بیشتر قسمت اول اهمیت دارد. کیارستمی در کلیپ اشاره کردند که تنهایی در طبیعت را دوست داشتند، ولی لحظاتی پیدا می شد که تنهایی لذت نداشت. این لحظات فراوان نیست. یک عکاس کمک می کند که ما خیلی چیزهایی را که مانع دیده شدن خیلی از چیزهای دیگر می شود که باید دید را نبینیم.

وی تاکید کرد امروز خطابش به عکاسان نیست، بلکه به دوربین به دستان است و ادامه داد: گاهی عکاس به ما کمک می کند تا نبینیم، زمان هایی طولانی که دیدنی نیستند برای ما که اهل تامل نیستیم؛ این زمان ها برایمان علی السویه است و عکاس کمک می کند که آن لحظه ای که دیدنی هست را ببینیم و جایی که نباید را نبینیم. کسی که نباید ببینیم را نبیینم تا کسی را که باید بینیم بینیم. کار عکاس ها خیلی سخت است؛ زیرا اول خودشان باید ببینند و ریاضت بکشند که عکاسی باشند که نبینند تا چیزی که باید دیده شود، پرده از جلوی روی خود بردارد و آشکار شود. اگر خود اهل دیدن نباشد طبعا به ما خیلی کمک نمی‌‌کند نبینیم یا ببینیم. عکاس ها ممکن است فکر کنند که عکس یک فنآوری است که اگر یکسری فرمول بلد باشیم می توانیم عکس های خوبی بیندازیم.

بهشتی بر این باور است که عکاسان باید وقت زیادی را در تربیت چشمشان صرف کنند؛ او ادامه داد: امروز تعداد عکاسان جدی بسیار زیاد شده است و اگر مرتکب خطا شوند کار آنها از طوفان کاترینا کم خطرتر نخواهد بود و تاکید کرد: اول باید خودمان چشممان را تربیت کنیم تا بتوانیم به مخاطب خود کمک کنیم که ببینند.

افشین شاهرودی یکی از اعضای انجمن که اجرای این مراسم را برعهده داشت در پایان مراسم گفت: برنامه ده روز با عکاسان که از سوی انجمن عکاسان برگزار شده بدون هیچ اسپانسری برپا شد و همه‌ی هزینه های این برنامه صرفا با همراهی اعضای انجمن تهیه شده است.