شاتر (Shutter) و ديافراگم (Diaphragm) چيست؟ Shutter: کلمه Shutter از نظر معنا به معني “مسدود کننده” و کلمه Diaphragm به معني “ميان پرده” است. بسياري مي پندارند که شاتر و ديافراگم يکي هستند اما چنين نيست و مثال ساده آن ، چشم ها هستند. مردمک چشم نقش ديافراگم و پلک هاي شما نقش شاتر را بازي مي کنند ؛ با اين تفاوت که در دوربين عکاسي از بيرون به داخل به ترتيب عدسي ، ديافراگم و شاتر قرار دارند اما در چشم ها ابتدا شاتر سپس عدسي و نهايتاً ديافراگم قرار دارد ، زيرا چشم ها دوربين عکاسي نيستند و يک فيلمبردار حرفه اي مي باشند. اما عملکرد دو دريچه شاتر و ديافراگم را دقيقاً از روي چشم شبيه سازي کرده اند. در لنزهايي که تکنولوژي پيچيده اي به کار رفته است ، گاهي ديافراگم در لابلاي عدسي ها قرار مي گيرد اما به طور کلي شاتر در درون دوربين و ديافراگم و عدسي ها در درون لنز قرار دارند. ابتدا به مکان قرار گيري اين بخش ها در دوربين توجه کنيد: بخش IS يا همان Image Stabilizer (پايدار کننده تصوير) که موتور لرزه گير مي باشد در همه لـنز ها به کار نمي رود زيرا معمولاً يک سوم قيمت لنزي که داراي اين موتور است مربوط به آن مي باشد. اصولاً لنز هاي با طول بلند که احتمال لرزش دست به دليل سنگيني آن ها بيشتر است داراي چنين موتوري هستند. همانطور که گفته شد ، در اين لنز به دليل به کار رفتن انواع مختلف عدسي ها با کاربري هاي مختلف و تکنولوژي هاي مدرن ، ديافراگم در لابلاي آن ها قرار مي گيرد. شاتر با کمي فاصله در جلوي سنسور قرار مي گيرد و جلوي آن را بسته است و هنگامي که دکمه عکاسي را مي فشاريد شاتر باز مي شود و تصوير روي سنسور مي افتد و مجدداً شاتر بسته مي شود. در حقيقت دکمه عکاسي همان دکمه شاتر است. اکنون که مکان قرارگيري اين قطعات را فهميديم بهتر است به جزئيات و عملکرد و اساساً نقش آن ها بپردازيم. Shutter وظيفه رساندن و نرساندن نور به سنسور را بر عهده دارد. يعني وقتي شما کادر مورد نظر خود را انتخاب کرديد اکنون با فشردن دکمه عکاسي به شاتر دستور باز شدن مي دهيد تا نور موضوع عکاسي پس از عبور از عدسي ها به سنسور رسيده و ثبت شود ؛ آنگاه شاتر بسته مي شود که تاريک خانه ايجاد شده تا ساير نورهاي محيط سبب به اصطلاح سوختن عکس نشوند. سرعت باز و بسته شدن اين دريچه در دست عکاس است. اگر طوري تنظيم کند که اين دريچه با سرعت بسيار بالايي باز و بسته شود عکس به اصطلاح Freeze مي شود. يعني اگر موضوع عکاسي متحرک باشد سرعت باز و بسته شدن شاتر اينقدر بالاست که اين تحرک در تصوير ثبت نمي شود. براي مثال به تصوير زير نگاه کنيد که برخورد يک قطره شير در فنجان شير را نشان مي دهد اما سرعت شاتر اينقدر بالاست (???/? ثانيه) که قطره در هوا Freeze شده اند: و اکنون به تصوير زير بنگريد. شاتر به مدت ?? ثانيه باز بوده است که اين زمان زيادي مي باشد و ده حرکت ثانيه شمار را ثبت کرده است. به نوعي مي توان گفت ده ثانيه ، هر حرکتي رخ دهد ثبت مي شود و به همين دليل اين عکس توسط سه پايه گرفته شده است زيرا که بدون آن ، لرزش هاي دست نيز ثبت ميشد و به محوي و مات شدن تصوير مي انجاميد: در تنظيمات اغلب دوربين ها ، سرعت شاتر تا ????/? (يک چهار هزارم) ثانيه افزايش و تا ?? ثانيه کاهش مي يابد. يعني ماکسيموم سرعت باز و بسته شدن شاتر مي تواند ????/? ثانيه و بيشترين زماني که مي تواند باز بماند (مينيموم سرعت شاتر) تقريباً ?? ثانيه است اما پس از ?? ثانيه گزينه اي به نام Bulb که با حرف B نمايش داده مي شود فعال مي شود. شما با قرار دادن سرعت شاتر روي B مي توانيد ساعت ها آن را باز نگهداريد و حرکات را ثبت کنيد. مثلاً براي تصوير زير ، شاتر ?? ساعت باز بوده است. به اين عمل نوردهي مي گويند: دايره هاي متحدالمرکز حرکت ستارگان و سيارات هستند که در طول ?? ساعت به صورت خطوط در آمده اند. اگر چه ممکن است در نگاه اول يک عکس مونتاژ به نظر آيد اما شما هم مي توانيد با دوريبن خود چنين عکسي بگيريد اما لازم است در اين ?? ساعت دوربين هيچ حرکتي نکند. مشکل گزينه Bulb اين است که تا وقتي دکمه عکاسي را فشرده نگه داريد شاتر باز است و به محض اينکه رها کنيد بسته مي شود. اما ده ساعت مدت زمان کمي نيست که بتوان با دست دکمه را نگه داشت. بنابراين ابزاري به نام Remote Control يا دکلانشور مورد استفاده قرار مي گيرد که بر دو نوع الکتريکي و مکانيکي موجود است که نوع الکتريکي براي Bulb مدت زمان تعيين مي کند و نوع مکانيکي مانند گيره اي ، دکمه عکاسي را پائين نگه مي دارد و عکاسي بدون دخالت دست صورت مي گيرد (Hands Free). پرده شاتر انواع مختلف دارد. يک مدل آن مانند تصوير زير به صورت سه پرّه است که در هم مي روند. در اين تصوير ، شاتري که کاملاً بسته است (سمت راست) در آستانه باز شدن مي باشد و پس از باز شدن کامل و ثبت عکس شروع به بسته شدن مي کند. اين عمليات ممکن است در چند صدم يا چند هزارم ثانيه رخ دهد. اما هنگامي که بسته است حتي کوچکترين باريکه نوري از آن عبور نمي کند: نوع ديگر شاتر ها ، عمودي و افقي است. در تصوير زير سنسور به رنگ آبي و شاتر به رنگ سفيد نمايش داده شده است. تصوير سمت راست ، شاتر افقي و ديگري و شاتر عمودي را نشان مي دهد. اما چون شاتر عمودي ، عرض مستطيل را طي مي کند پس مي تواند سرعت بالاتري داشته باشد و مطلوب تر مي باشد. و اما ديافراگم ؛ براي درک بهتر عملکرد ديافراگم از يک مثال ساده استفاده مي کنيم. حتماً تاکنون با اين مسئله برخورده ايد که شخصي از دور دست به شما نزديک مي شود و شما توانايي شناخت وي را نداريد. براي اينکه آن شخص را بهتر ببينيد بطور غريزي چشم خود را تنگ و دست خود را بر پيشاني سايه بان مي کنيد. اين کار را براي کاهش نور هاي شديد محيط انجام مي دهيد. ديافراگم هم دقيقاً همين کار را انجام مي دهد. يعني با بسته تر شدن ، مانع ورود نور هاي زائد شده و وضوح بيشتري را در مسافت طولاني تر به دست مي دهد. همچنين در شرايطي که نور کم است ، ديافراگم را باز مي کنيم تا از حداکثر قدرت عدسي براي همگرايي نور استفاده کنيم. تنظيمات گشادگي ديافراگم نيز در اختيار عکاس است و مي تواند بسته به شرايط نوري و فاصله تا موضوع اين دريچه را تنگ و گشاد کند. ميزان تنگي و گشادگي ديافراگم توسط يک سري اعداد با قاعده اي خاص صورت مي گيرد. اين اعداد به صورت زير هستند: هر چه اعداد ديافراگم بزرگ تر مي شوند ، اين دريچه بسته تر و در نتيجه نور کمتري وارد دوربين مي شود. عدد يک بيشترين گشادگي است که البته هنوز چنين ديافراگمي توليد نشده و تا کنون لنزها حداکثر با دياف ? توليد شده اند. فاصله هر دياف تا دياف بعدي به اندازه ?/? برابر نوري است. يعني وقتي دياف را روي ? قرار مي دهيم در مقايسه با وقتي که دياف را روي ? قرار مي دهيم به اندازه يک برابر ، نور کمتري وارد دوربين مي کنيم. اعداد ريز تري هم در ميان اعداد ديافراگم وجود دارند که براي تنظيم نور ورودي در مقياس هاي ظريف تر در دوربين ها نمايش داده مي شود مانند عدد ?/? يا ?? و … . فرق اساسي شاتر و ديافراگم در اين است که شاتر هنگام عکاسي کاملاً باز و کاملاً بسته مي شود در حاليکه ديافراگم هيچ گاه کاملاً بسته نمي شود و در بسته ترين حالت خود هنوز مقداري باز است: مي بينيد که هر چه اعداد ديافراگم بزرگ تر هستند باريکه اي از نور توانايي گذر از دريچه را دارد در حاليکه در دياف ? تقريباً دريچه کاملاً باز است. حداکثر گشادگي ديافراگم هر لنز در دهانه آن به صورت اعدادي نوشته شده است. اين عدد براي بعضي لنز هاي Zoom که فواصل کانوني متفاوتي را دارا هستند با کمي تفاوت درج مي شود. مثلا براي لنز Canon EF 100-400mm نوشته شده است i1:4.5-5.6 که بدين مفهوم است که حداکثر گشادگي استاندارد جهاني ? است و حداکثر گشادگي ديافراگم اين عدسي در فاصله کانوني ??? ميليمتر برابر ?/? و در فاصله کانوني ??? ميليمتر برابر ?/? مي باشد. هر چه حداکثر گشادگي ديافراگم لنزي بيشتر باشد (عدد کوچکتري را نشان دهد) آن لنز گران تر است زيرا توانايي دارد در نور هاي کم ، عکس هايي با کيفيت مناسب و بدون نياز به سه پايه بگيرد. Shutter و Diaphragm رابطه بسيار تنگاتنگي با يکديگر دارند. اما اعداد اين دو پارامتر ، با يکديگر رابطه معکوس دارند يعني هر چه عدد ديافراگم را زياد مي کنيم بايد عدد مربوط به سرعت شاتر را کم کنيم تا عکس مناسبي از نظر نور داشته باشيم. عکس اين قضيه نيز صادق است يعني با کاهش عدد ديافراگم ، عدد مربوط به سرعت شاتر افزايش مي يابد. مفهوم کلي بدين شکل است که وقتي از اعداد بزرگ ديافراگم استفاده مي کنيم يعني اين دريچه را تنگ کرده ايم و نور کمي وارد دوربين مي شود که کافي نيست ؛ پس براي حصول يک عکس با نور کافي و مناسب با چنين ديافراگمي لازم است پرده شاتر اينقدر باز بماند تا نور لازم و کافي وارد شود و سپس بسته شود ، بنابراين بايد اين باز و بسته شدن مدتي طول بکشد و اين بدين معناست که سرعت باز و بسته شدن شاتر کم باشد که اين با کاهش عدد سرعت شاتر بدست مي آيد. بر عکس اين مطلب نيز صادق است. اين مهمترين بخش عکاسي است و اگر به آن دقت نشود يا عکس ها بسيار پر نور مي شوند که چشم آزار هستند و يا اينقدر تاريک مي شوند که بي ارزش خواهند بود. گردآورنده: آرش ميرسپاسي
