چشمه بادخان

موضوع دیگری که باید ذکر کرد چشمه «بادخان» است که چشمه کوچکی در نزدیکی استخر «چشمه علی» است که اکثرا معتقدند اگر با نحوه مخصوصی آن چشمه را به کثافتی آلوده کنند اثر آن این است که در جلگه دامغان باد شدیدی وزیدن خواهد کرد.در کتاب عجایب المخلوقات و کتب دیگری هم نوشته شده و بطوری که گفته می شد در قریب به هفتاد سال پیش گاهی به کسی اجرت و مزدی می دادند و از دامغان به محل چشمه بادخان می فرستادند که مراقبت کند کسی چشمه را آلوده نکند زیرا معمولا در ماههای تیر و مرداد بیشتر و در مواقع دیگر کمتر باد شدیدی وزیدن می گیرد که گاهی سه شبانه روز امتداد دارد و منطقه وزش این باد از روستای «قوشه» 36 کیلومتری طرف غرب و روستای «بک» در 12 کیلومتری طرف شرق شهر است و شدیدترین محل وزش باد از روستای «عوض آباد» قهاب صرصر(سرسر) تا شهر است و خسارات زیادی به محصول زراعتی و سر درختی دارد و چون از شمال به جنوب می وزد کلیه درختان رو به جنوب خمیده است و در اغلب روستاهای قهاب صرصر و قهاب پایین در سمت شمالی اراضی زراعتی به ارتفاع یک تا دو متر دیوار می کشند که خاک و شنی که باد از سطح زمین می آورد پشت دیوار بماند و زراعت را زیر نگیرد و این دیوار های را «باد» می نامند.

همین باد است که یاقوت حموی می نویسد:


«بادهای زیادی در آنجا می وزد و درختان دامغان از آن باد همیشه در اهتزاز است.»



همچنین مرحوم عبدالله یاسائی در وصف باد های دامغان قطعه ای دارد بدین مطلع :


ز بس می وزد باد در دامغان

به رقص اوستادند اشجار آن



کلاویخو که در سال 805 هجری از دربار اسپانیا به دربار تیمور لنگ می رفته می نویسد:

«در دامغان باد سختی وزیدن گرفت ، هوا چنان بود که گوئی از دهانه دوزخ بیرون می آید . ناگهان یکی از بازها (عقابها) که با خود برای تیمور می آوردیم چنان از گزما آسیب دید که به خفقان افتاد و مرد.»


این گرمی و حرارت که کلاویخو می گویددر این زمان نیست و وقتی باد می وزد اگر تابستان باشد هوا سرد می شود.

این باد زیان های زیادی به دامغان می زند . بسا شده است که کلیه میوه های باغهای را می ریزد و خوشه های گندم و جو را که درو نشده به هم می زند و دانه ها را به زمین می افشاند و سرمای بی موقع ایجاد می کند و محصول را تباه می کند . به هر حال مسلم این است که چشمه «بادخان» پدید آوردنده این باد نیست . هر وقت هوای شمال منقلب و باران و کولاک در مازندران و هزار جریب که با فاصله قسمتی از سلسله البرز با دامغان مجاورت دارد شدت داشته باشد فشار هوا از هزار دره هزار جریب به طرف جنوب سیر می کند و از دهانه تنگه ای که در دامغان آنرا «گیف تنگه» می گویند و تقریبا به محاذات عوض آباد است نفوذ می یابد.

منبع

کتاب : تاریخ و جغرافیای دامغان