لاستیک ها را «باد» بزنیم یا « گاز» بزنیم؟

لاستیک ها را «باد» بزنیم یا « گاز» بزنیم؟



یکی از مسایل بسیار مهم در نگهداری هر خودرو تنظیم باد لاستیک خودرو است.میزان فشار باد درون تایر خودرو تاثیر مستقیم بر روی مصرف سوخت ، نرمی خودرو، ترمز گیری مطمئن تر،کاهش سر و صدای منتقل شده به داخل اتاق،فرمان پذیری بیشتر و کشش بالاتر خودرو دارد. مدتی است که تب استفاده از نیتروژن به جای هواي معمولي در تاير خودروها در میان مالکان خودرو و علاقه مندان بالا گرفته است. در این شماره قصد داریم به مزایای این شیوه نسبت به پرکردن لاستیک با هوای معمولی بپردازیم تا در نهایت مشخص شود این شیوه با توجه به قیمت بالاتر نسبت به شیوه‌های مرسوم، ارزش اضافه پرداخت را دارد یا خیر؟

در ابتدا از گاز نیتروژن در تایر هواپیماها و ماشین‌های سنگین نظامی و بعد از اینها در اتومبیل‌های مسابقه‌ای مورد استفاده قرار گرفت. اما همان‌گونه که اشاره شد در سال‌های اخیر در خودروهای سواری و سنگین نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تکنولوژی نیز مانند دیگر تکنولوژی‌ها مزایا و معایب بسیاری را به همراه دارد.
از مهمترين مزاياي استفاده از گاز نيتروژن در تاير خودرو مي‌توان به افزايش عمر لاستيك و رينگ اشاره كرد. هوای معمولی دارای 21‌درصد اکسیژن، 78‌درصد نیتروژن و یک‌ درصد گازهایی هم چون ازن، آرگون ونيز مقداری رطوبت است‌. از آنجا كه لاستيك‌ها از سيم‌هاي فولادي تشكيل شده‌اند و جنس رينگ‌ها نيز فولادي يا آلومينيومي است، وجود اين رطوبت که به واسطه وجود اکسیژن است منجر به برقراري واكنش شيميايي با فلزات موجود در رينگ و لاستيك مي‌شود كه خوردگي رينگ و لاستيك‌ها و به دنبال آن كاهش عمر آنها را به همراه دارد. اما از آنجايي كه در تايرهايي كه با گاز نيتروژن پر شده‌اند، عنصر اكسيژن حذف شده است در نتيجه رطوبت مورد اشاره حذف و رينگ و لاستيك از خوردگي مصون مي‌مانند.
از ديگر مزاياي استفاده از گاز نيتروژن مي‌توان به بزرگتر بودن مولكول‌هاي آن اشاره كرد که حاصل آن خروج کمتر آن‌ها از تایر است. بنابر تحقيقات 5درصد هواي درون هر تاير درهر ماه به فضاي بيرون منتقل مي‌شود که این خروج هوا به مرور باعث کاهش فشار باد تایر و به دنبال آن بر هم خوردن تعادل میان فشار هوای تایر‌ها می‌شود.
مولكول‌هاي نيتروژن نسبت به گاز اكسيژن بزرگتر هستند و از آن جایی که خطر فرار مولكول‌هاي بزرگتر كمتر است بنابر اين كاهش فشار گاز نيتروژن در تاير كمتر است. تجارب و مطالعات شرکت میشلین مبني بر كمتر بودن سرعت كاهش فشارگاز نيتروژن (حدود 3 برابر) نسبت به هواي معمولي خود شاهدي بر اين ادعا است.
از سوي ديگر مي‌توان به كاهش مصرف سوخت در خودروهايي كه تاير آنها با گاز نيتروژن پر شده است اشاره كرد. از آنجا كه نيروي كشش وحركت خودرو از طريق چرخ‌ها است، وزن چرخ نيز تاثير مستقيم بر ميزان كشش و سرعت خودرو دارد.
وزن بالاتر چرخ باعث بيشتر گاز خوردن موتور مي‌شود تا تفاوت كشش به وجود آمده جبران شود كه خود افزايش مصرف سوخت خودرو را به همراه دارد. اما از آنجا كه گاز نيتروژن نسبت به ديگر گازها سبك‌تر است، سبكي تايري كه با آن پر شده است (به دليل آنكه گاز نيتروژن باعث كاهش 4‌درصدي از وزن هواي درون تاير است) را نيز به همراه دارد بنابراين مصرف سوخت به دليل سبك‌تر بودن چرخ‌ها كاهش پیدا می‌کند. اما مهم‌تر از آن کاهش اصطکاک تایر‌های پر شده با نیتروژن نسبت به انواع عادی است كه اين موضوع نيز تاثير به سزايي در كاهش مصرف سوخت دارد.
گرمای کمتر، سایش کمتر
مزایایی که تا‌‌کنون برای نیتروژن مرور کردیم بیشتر برای خودروهای شهری مناسب است اما نیتروژن به طور گسترده در خودروهای مسابقه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. این خودرو‌ها نیتروژن را نه برای کاهش مصرف سوخت، بلکه برای مسایلی حیاتی‌تر در جریان رقابت به کار می‌گیرند.
يكي از مهمترین مزایای استفاده از نیتروژن در تایر خودرو به جای بهره‌گیری از هوای معمولی کاهش دمای تایر است. گاز نیتروژن سریع‌تر از هوای معمولی گرما را از دست می‌دهد. این گرما که بر اثر سایش تایر به سطح آسفالت ایجاد می‌شود از یک سو عمر تایرهای خودرو را به شدت کاهش می‌دهد و از سوی دیگر تایرها را مستعد ترکیدن می‌کند. در کنار این‌ها به دلیل آنکه تغییرات حجمی نیتروژن در مقابل گرما بسیار کمتر از هوای معمولی است. به این معنی که نیتروژن با دریافت دمایی برابر با هوای معمولی کمتر افزایش حجم پیدا می‌کند و منبسط می‌شود.
در زمان کارکرد خودرو در شرایط سخت مانند حرکت بر روی آسفالت بسیار گرم و یا رانندگی پر فشار در پیست‌های مسابقه تایر‌هایی که با گاز نیتروژن پر شده‌اند کمتر دچار افزایش فشار می‌شوند که همین امر ایمنی این تایر‌ها را در مقایسه با تایر‌های عادی افزایش می‌دهد.
از ديگر مزاياي استفاده از گاز نيتروژن در تاير خودرو نرم شدن لاستيك‌ها است. همان طور كه مي‌دانيد تنها قسمتي از خودرو كه در تماس مستقيم با سطح جاده است تايرها مي‌باشند. ميزان انعطاف‌پذيري تايرها در تماس با جاده نرمي خودرو و راحتي سرنشينان را به همراه دارد. از سوي ديگر نرمي لاستيك‌ها منجر به نرم‌تر شدن و عدم كوبش زيادتر از معمول كمك فنرها مي‌شود به دليل آنكه بخشي از تنش موجود توسط تاير به دليل انعطاف‌پذير بودن آن گرفته شده است. علاوه بر اين نرمي لاستيك و بهتر كار كردن كمك فنرها موجب سالم ماندن جلوبندي خودرو است. اين عامل در مرور زمان استهلاك كمتر قطعات جلوبندي خودرو و كمك فنرها و در نهايت سالم ماندن اتاق خودرو را به همراه دارد.
این دو مزیت نیتروژن باعث شده است استفاده از آن در خودروهایی که به مدت طولانی در جاده‌های کشور و به خصوص جاده‌های جنوب ایران رفت و آمد می‌کنند یک انتخاب ایده‌آل باشد که می‌تواند ایمنی این خودرو‌ها را به شکل قابل ملاحظه‌ای افزایش دهد ضمن آنکه به دلیل افزایش فشار کمتر، تایر‌هایی که با این گاز پر شده‌اند در زمان حرکت بر روی آسفالت گرم، نرم‌تر از تایر‌های معمولی عمل می‌کنند که این امر به وضوح در زمان راندن در جاده‌های کشور با تایر‌های نیتروژنی از سوی راننده و سرنشینان احساس می‌شود.
از ديگر مزاياي استفاده از گاز نيتروژن در تايرها افزايش قابليت ترمز‌گيري خودرو است. از آنجا كه تايرهايي كه با گاز نيتروژن پر شده‌اند نرم‌تر هستند فرآيند ترمزگيري خودرو با اطمينان و كامل‌تر صورت مي‌گیرد. در رانندگي با سرعت‌هاي بالا مانند پيست‌هاي مسابقه و نيز در ترمزگيري‌هاي شديد تايرهاي پر شده با نيتروژن به دليل نرمي عملكرد بهتري از خود نشان مي‌دهند و بنابر تحقيقات به عمل آمده ترمز‌گيري خوروها با اين تايرها تا 30‌درصد افزايش مي‌يابد كه رانندگي ايمن‌تري را به همراه دارد.
روی دیگر سکه
استفاده از گاز نیتروژن برای پر کردن تایر‌ها در کنار مزایای فراوانی که به آن اشاره شد، مشکلاتی نیز دارد که تا‌کنون مانع از همه گیر شدن استفاده از آن شده است.
از مواردي كه جاي تامل بسياري را به همراه دارد قيمت بالاي استفاده كردن از گاز نيتروژن است. این مزیت نیتروژن باعث شده است استفاده از آن در خودروهایی که به مدت طولانی در جاده‌های کشور و به خصوص جاده‌های جنوب ایران رفت و آمد می‌کنند یک انتخاب ایده‌آل باشد که می‌تواند ایمنی این خودرو‌ها را به شکل قابل ملاحظه‌ای افزایش دهد ضمن آنکه به دلیل افزایش فشار کمتر، تایر‌هایی که با این گاز پر شده‌اند در زمان حرکت بر روی آسفالت گرم، نرم‌تر از تایر‌های معمولی عمل می‌کنند که این امر به وضوح در زمان راندن در جاده‌های کشور با تایر‌های نیتروژنی از سوی راننده و سرنشینان احساس می‌شود.
تجهیزات تولید گاز نیتروژن در مقایسه با پمپ‌های تولید هوای فشرده گران قیمت‌تر هستند و به همین دلیل باد کردن تایر با نیتروژن نیز گران‌تر تمام می‌شود که در کشورمان تا4500 تومان برای هر تایر نیز می‌رسد. از طرف ديگر از ديگر مواردي كه مي‌بايست مد نظر قرار داد ميزان خلوص گاز نيتروژن تزريق شده و اطمينان از صحت درجه خلوص بيان شده است.
در اينجا بيان ديدگاه‌هاي متفاوت در مورد خلوص گاز نيتروژن در پر كردن تايرها، خالي از لطف نيست. تحقیقات شرکت بریجستون خلوص 93 تا 95‌درصد را بیان می‌کند حال آنكه تحقیقات شرکت فورد تفاوتی بین درجه خلوص 96 تا 99درصد را قايل نمي‌باشد. در این میان دستگاه‌های تولید گاز نیتروژن با تکنولوژی بسیار ساده و مفیدی توسط شرکت‌های تولیدکننده این تجهیزات ساخته شده‌اند.
در این دستگاه‌ها مصرف‌کننده تنها نیاز به یک کمپرسور هوای معمولی دارد و با اتصال دستگاهی که *****های مخصوصي در آن تعبیه شده به اين كمپرسور، گازهای اکسیژن‌، دی اکسید کربن و دیگر گازهای موجود در هوا گرفته شده و حذف مي‌شوند و تنها گاز نیتروژن با خلوص مورد نظر درون مخزن جداگانه‌ای ذخیره می‌شود. بعد از اينكه هواي درون تاير به طور كامل تخليه گرديد، گاز نيتروژن از مخزن به درون تاير تزريق مي‌شود.
از نکات قابل تامل در مورد این دستگاه‌ها مي‌توان به مواردی چون تولید نیتروژن با خلوص 98درصد، زمان کوتاه تخلیه و مکش باد هر لاستیک و زمان باد کردن لاستیک با گاز نیتروژن، در حدود یک دقیقه اشاره كرد.
لاز‌م به ذکر است در این حالت حتی اگر هوای داخل تایر پیش از تزریق نیتروژن به طور کامل تخلیه نشود مشکلی وجود ندارد چون از یک سو این هوا به مرور خود از لاستیک خارج می‌شود و از سوی دیگر خلوص نزدیک به 90‌درصد نیتروژن نیز کارکرد مناسبی دارد. این خلوص در دفعات بعدی باد زدن تایر به حالت ایده‌آل نزدیک می‌شود.