نگاهي به خصوصيات نسخه جديد توزيع لينوكس Ubuntu 11.04 (قسمت پاياني)

​

پس از طی دوره توسعه شش ماهه، کانونیکال در 28 آوریل (7 اردیبهشت) امسال نسخه جدید توزیع محبوب اوبونتو را منتشر کرد. این نسخه با شماره 11,04 و نام رمز Natty Narwhal (نهنگ چالاک قطب شمال) به لحاظ تغییر ایجاد شده در رابط کاربری پیش‌فرض و انتقال پوسته گرافیکی یونیتی از نسخه نت‌بوک اوبونتو به نسخه دسکتاپ، در واقع نقطه عطفی در روند توسعه و پیشرفت این توزیع محسوب می‌شود. به‌واسطه اهمیت این تغییر در رابط کاربری، این نوشته در کنار معرفی سایر تازه‌های این توزیع، بیشتر روی تحلیل و بررسی پوسته یونیتی متمرکز خواهد بود.


مدیریت شلوغی محیط کار
اگر تعداد برنامه‌های در حال اجرا زیاد باشد و Dock فضای کافی نداشته باشد، آیکون‌های بخش پایینی در یک به اصطلاح پشته سه بعدی جمع شده و فضای کافی را برای آیکون‌های جدید باز می‌کنند. با قرار گرفتن نشانگر ماوس روی این پشته، آیکون‌ها از هم باز شده و انتخاب آیتم مورد نظر از میان آن‌ها به سادگی صورت می‌پذیرد. طراحی این پشته به گونه‌ای است که به رغم جمع شدن آیکون‌ها، حتی در حالت فشرده نیز تشخیص محل تقریبی آیکون موردنظر به سادگی امکان‌پذیر است (شکل 5 ج).

​

شكل 5 ج: پشته سه‌بعدي Dock در هنگام شلوغي محيط كار​

متأسفانه هیچ راه مشخصی برای فعال‌کردن یک پنجره خاص از برنامه‌های دارای چند پنجره وجود ندارد. با کلیک آیکون مربوط به چنین برنامه‌هایی کل پنجره‌های آن برنامه به نمایش در‌می‌آیند. اما اگر پنجره‌های چنین برنامه‌ای باز باشند با کلیک آیکون برنامه، حالتی شبیه Expose در Mac OSX به نمایش در می‌آید و کاربر امکان انتخاب پنجره مورد نظر را خواهد داشت. اما این تنها در صورتی امكان‌پذير است که برنامه موردنظر در حالت فعال قرار داشته باشد.
مخفی شدن Dock
هنگامی که برنامه‌ای به حالت تمام صفحه در‌آید یا بخشی از پنجره برنامه روی Dock قرار بگیرد، Dock به‌صورت خودکار مخفی خواهد شد. برای بازگرداندن آن کافی است نشانگر ماوس را به حاشیه سمت‌چپ صفحه منتقل کرده و کمی مکث کنیم. میزان این مکث به گونه‌‌ای تنظیم شده که با کار در پنجره برنامه‌ها تداخل ایجاد نکند.

میانبرهای صفحه کلید
میانبرهایی که کانونیکال برای کار با Dock پیش‌بینی کرده، بسیار فراتر از حد انتظار هستند. ایده اصلی این میانبرها به شکل مشخصی از سیستم کار ویندوز 7 کپی شده است. آیتم‌های موجود روی Dock، چه دائمی و چه موقت شماره‌گذاری مي‌شوند و با نگه‌داشتن کلید لوگوی ویندوز (در لینوکس کلید super نامیده می‌شود) و فشردن عدد متناظر هر آیکون می‌توان برنامه مربوط به آن آيكون را اجرا کرد. نگه داشتن کلید لوگو به تنهایی نیز اگر Dock در حالت مخفی باشد آن را آشکار کرده و پس از آن شماره هر یک از آیتم‌ها را روی Dock به نمایش در ‌می‌آورد. برای برخی ابزارهای پرکاربرد نیز مخفف حروفی درنظر گرفته شده است. به عنوان مثال، ترکیب کلیدهای ویندوز و حرف‌s باعث اجرای Spaces و ترکیب کلیدهای ویندوز و حرف f باعث اجرای لنز File می‌شود.

فضاهای کاری
فضاهای کاری و دسکتاپ‌های متعدد از ویژگی‌های پرطرفدار لینوکس هستند. اوبونتو و پوسته یونیتی نیز به‌صورت پیش‌فرض از این مفهوم پشتیبانی کرده و در حالت عادی چهار دسکتاپ یا فضای کاری (Workspace) با کلیک آیکون Workspaces یا فشردن ترکیب کلیدی ویندوز و حرف s نمایی از چهار فضای کاری ظاهر شده و به سادگی امکان جابه‌جایی بین آن‌ها و همچنین انتقال پنجره‌ها بین فضاهای کاری مختلف فراهم می‌شود (شکل 6). تنها نقطه ضعف این قابلیت، عدم وجود پیش نمایش است. به عبارت دیگر تا زمانی که همه دسکتاپ‌ها را مشاهده نکنید نمی‌توانید بدانید کدام برنامه در کدام محیط در حال اجرا است.

​

شكل 6- نمايي از Workspacesهاي يونيتي​

داشبورد
داشبورد یا Dash ابزاری است که با کلیک لوگوی اوبونتو در گوشه بالا و سمت چپ صفحه نمایش فعال می‌شود (شکل 7). داشبورد امکان دسترسی به برنامه‌ها، جست‌وجوی فایل‌ها و ایمیل‌ها و سایر عملکردهای پراستفاده را برای شما فراهم می‌آورد. داشبورد در حالت عادی دو ردیف آیکون را به نمایش در‌می‌آورد. ردیف نخست میانبرهایی را برای دسترسی به برنامه‌های مختلف بر اساس گروه‌بندی‌های اینترنت، مدیا و... فراهم می‌آورد. ردیف دوم هم آیکون ابزارهایی را که به تازگي استفاده کرده‌اید، نمایش خواهد داد.

​

شكل 7- داشبورد يا Dash​

لنزها
لنزها در واقع ابزارهای جست‌وجوي یونیتی هستند. در حالت عادی دو لنز در محیط یونیتی وجود دارد که یکی برای جست‌وجوی برنامه‌ها و دیگری برای جست‌وجوی فایل‌ها استفاده مي‌شود. البته اين توضيح لازم است که امکان ایجاد لنزهای مختلف توسط سایر توسعه‌دهندگان نیز در اوبونتو پیش‌بینی شده است. هنگام استفاده از لنز برنامه‌ها سه ردیف آیکون به نمایش در‌می‌آید که ردیف نخست فهرست آخرین برنامه‌های اجرا شده توسط کاربر، ردیف دوم فهرست تعدادی از برنامه‌های نصب شده را نشان می‌دهد که متأسفانه بدون هیچ دسته‌بندی و تنها به‌صورت الفبایی مرتب شده‌اند. ردیف سوم فهرستی اتفاقی از برنامه‌های موجود در مخازن اوبونتو را نمایش خواهد داد (شکل 8). لنز فایل‌ها هم در سه ردیف آیکون خود به ترتیب فهرست آخرین فایل‌های ویرایش شده یا استفاده‌شده توسط کاربر، فهرست فایل‌های پوشه داونلود و بالاخره ردیف سوم تمام پوشه‌های Bookmark شده در ناتیلوس (مدیر فایل اوبونتو) را نشان می‌دهد. در هر دو لنز برنامه‌ها و لنز فایل امکان جست‌وجو از طریق جعبه جست‌وجوی فوقانی فراهم شده است.

​

شكل 8- نمايي از لنز برنامه‌ها​

پانل فوقانی
پانل فوقانی که در واقع محل قرارگیری ابزارهای مدیریتی و تنظیمات عمومی اوبونتو است، پس از ترکیب با نوار منوی سراسری اوبونتو به یک کپی تمام عیار از نوارمنوی سیستم عامل Mac OSX تبدیل شده است.
در سمت راست این پانل گزینه‌های مربوط به مدیریت سیستم، منوی ابزارهای اجتماعی یا Me، نشانگر ایمیل‌ها و پیغام‌های آنلاین و در نهایت آیکون تنظیمات شبکه و صدا قرار گرفته‌اند. در سمت چپ نیز تنها لوگوی اوبونتو برای دسترسی به داشبورد تعبیه شده است. ترکیب منوهای برنامه‌ها با این پانل یکی از مشکل‌ترین بخش‌های طراحی یونیتی بوده است (شکل 9). تا پیش از این هم پروژه‌های متعددی برای پیاده‌سازی این قابلیت شروع شده بودند که تقریباً هیچ یک به موفقیت دست‌نیافتند.

​

شكل 9- منوي فايرفاكس كه به نوار فوقاني منتقل شده است.​

دلیل اصلی این دشواری، استفاده برنامه‌های مختلف لینوکس از جعبه ابزارهای گرافیکی مختلف نظیر GTK، Qt یا wxWindow است که نمایش منوهای تولید‌شده توسط تمام آن‌ها کار را بسیار دشوار خواهد كرد. به عنوان نمونه اوبونتو مجبور شده برای حفظ سازگاری، منوی جدید فایرفاکس 4 را حذف و آن را با سیستم منوی سنتی مورد استفاده قرار دهد. نسخه یونیتی نیز درواقع تکمیل شده پروژه‌ای با نام Ayatana است.در هر حال این تغییر رادیکال و ناگهانی در ظاهر و سیستم تعامل با کاربر، آن هم درست همزمان با انتشار نسخه جدید میزکار GNOME، طیف وسیعی از آثار جانبی را به دنبال خواهد داشت. برای تصمیم‌گیری قطعی درباره موفقیت یا عدم موفقیت این حرکت باید منتظر ماند تا برآیند و نتیجه قطعی آراي موافق و مخالف مشخص شود. اما با توجه به پیش‌بینی شدن امکان استفاده از دسکتاپ سنتی GNOME (نسخه 2,3) کاربران الزامی به کنار آمدن با محدودیت‌ها یا تغییرات یونیتی ندارند.
سخن پاياني اين‌كه پایداری بالا و سرعت فوق‌العاده در کنار جامعه کاربری بسیار عظیم و مخازن غنی، به رغم تمام مخالفت‌ها و شکایت‌هاي احتمالي، تا مدت‌های زیادی اوبونتو را در صدر فهرست محبوب‌ترین توزیع‌های لینوکس حفظ خواهد کرد.
به نقل از ماهنامه شبکه