كوهها در قرآن‏

در قرآن مجيد نزديك به چهل آيه درباره كوهها و اثرات آنها در حيات موجودات زمين نازل شده است.
وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِهَا قُصُوراً وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتاً فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» «1»
و در زمين، جاى [مناسبى‏] به شما بخشيد كه از مكان‏هاى هموارش براى خود قصرها بنا مى‏كنيد، و از كوه‏ها خانه‏هايى مى‏تراشيد، پس نعمت هاى خدا را ياد كنيد و در زمين تبهكارانه فتنه و آشوب برپا نكنيد.
وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ الْجِبالِ أكْناناً» «2»
از كوه‏ها پناه‏گاه‏هايى برايتان به وجود آورد.
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَن فِي السَّماوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَن يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ» «3»
آيا ندانسته‏اى كه هر كه در آسمان‏ها و هر كه در زمين است و خورشيد و ماه و ستارگان و كوه‏ها و درختان و جنبندگان و بسيارى از مردم براى او سجده مى‏كنند؟ و بر بسيارى [كه از سجده امتناع دارند] عذاب، لازم و مقرّر شده است. و كسى را كه خدا خوار كند، گرامى دارنده‏اى براى او نيست؛ به يقين خدا هر چه را بخواهد انجام مى‏دهد.
وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي اتْقَنَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ» «4»
و كوه‏ها را مى‏بينى [و] آنها را [در جاى خود] بى‏حركت مى‏پندارى، در حالى كه آنها مانند ابر گذر مى‏كنند. آفرينش خداست كه [آفرينش‏] هر چيزى را محكم و استوار كرده است؛ يقيناً او به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاه است.
وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌ» «5»
و در برخى از كوه‏ها راههايى است به رنگ‏هاى مختلف: سپيد و سرخ و سياه پر رنگ.
«اين احتمال نيز در آيه داده شده كه خود كوهها همانند خطوط و جاده‏هايى است كه بر سطح زمين كشيده شده است كه مخصوص از فاصله‏هاى دور كاملًا محسوس است، خطوطى كه بعضى سفيد و بعضى سرخ و بعضى سياه پررنگ است، خطوطى كه دست تقدير حق بر چهره زمين ترسيم كرده است.
وَالْجِبَالَ أَوْتَاداً» «6»
و كوه‏ها را ميخ‏هايى [براى استوارى آن؟].
اوْتاد جمع وَتَد به معناى ميخ‏هاى بزرگ است.
گفته مى‏شود كه مركز زمين، آتش مشتعل است كه گاهى از دهانه كوههاى آتشفشان مقدار كمى از موادّ گداخته درونى به سطح زمين پرتاب شده و شهرى عظيم مانند «پمپئى» «7» را نابود مى‏سازد.
روى اين كره آتش پوسته نازكى است كه جانداران بر آن زندگى مى‏كنند. در فاصله‏هاى كم يا زياد، كوهها قرار دارند كه هر قطعه‏اى از قشر زمين به آنها اتّصال مى‏يابد. اگر كوهها تكيه‏گاهى براى اين قطعات مختلف نباشند، يكسره سطح زمين در نتيجه فشار موادّ منفجره از داخل در حركت و اضطراب مى‏افتد و گرفتار زلزله‏هاى ويران‏كننده و پى در پى مى‏شود. پس خيمه سطح زمين را ميخ‏هاى محكم كوهها آرام نگه مى‏دارند.
و نيز كسانى كه اندك اطلاعى از علم هواشناسى دارند مى‏دانند كه سَوْرت و شدّت بادها هنگامى كه به سطح زمين مى‏رسد به وسيله كوهها شكسته مى‏شود، وگرنه همواره بادهاى شديد، طوفان‏هاى عجيب ايجاد مى‏كرد و آرامش سكنه زمين را بر هم مى‏زد و درخت‏هاى بسيار بزرگ را از ريشه مى‏كند و جانوران را پرتاب و زندگى را بر همه زندگان، دشوار بلكه محال مى‏ساخت.» «8» وَإلَى الْجِبالِ كَيْفَ نُصِبَتْ» «9»
و به كوه‏ها كه چگونه در جاى خود نصب شده؟

فوايد كوهها در بقاى زمين‏
«چند عامل اساسى براى متلاشى شدن كره زمين موجود است:
آب درياها در تابستان بخار مى‏شود، به بالا مى‏رود، در زمستان به صورت برف و باران باز مى‏گردد و در مخزن‏هاى طبيعى جمع مى‏شود، در دل تپّه‏ها اندوخته مى‏گردد، برف‏ها در قلّه كوهستان‏ها انباشته مى‏شود، در تابستان و بهار آب شده جريان پيدا مى‏كند، قسمتى از آن به زمين فرو مى‏رود، پاره‏اى از مخازن زيرزمينى براى گنجايش آب‏هاى اندوخته تنگ مى‏باشد، آب زمين را مى‏شكافد، به شكل چشمه بيرون مى‏آيد، بخشى از آب‏هاى زيرزمينى در اثر حرارت داغ مى‏شود، بخار مى‏شود و خطر انفجار پيش مى‏آيد.
زمين ساعتى 180 هزار كيلومتر فضا را به دور خورشيد مى‏پيمايد و ساعتى 1680 كيلومتر مانند فرفره به گرد خود مى‏چرخد، و به طور كلّى كره زمين مانند مهره‏اى است كه چهارده حركت گوناگون دارد كه مؤثّرترين عامل اضطراب و تلاشى وى مى‏باشد.
گاز و مه‏هايى كه در درون زمين متراكم شده به شدّت به آن فشار مى‏آورند، ولى‏ كره زمين هزاران سال است كه با همه اين عوامل تخريب مبارزه كرده و همچنان سر پا ايستاده است، چرا؟
سازنده زمين هنگامى كه زمين را مى‏ساخت همه آن را يكجور قرار نداد. قسمتى از آن را خاره و سخت قرار داد و آنها را مانند شبكه در عمق زمين به هم متصل كرد و ما آنها را كوه مى‏ناميم.
ريشه كوهها در اعماق زمين فرو رفته و مانند اسكلت انسان، استخوان‏بندى زمين را تشكيل مى‏دهند و از هم پاشيدن كره زمين جلوگيرى مى‏كنند. پس كوهها بزرگترين خدمت را به موجودات زنده روى زمين انجام مى‏دهند؛ چه، اگر اين كوهها نمى‏بودند زنده‏اى در زمين نمى‏ماند. آيا جلوگيرى از نابودى موجودات زنده از هزاران ناحيه، نشانه قدرت بى‏پايان و دانش بى‏پايان و حكمت بى‏پايان او نمى‏باشد؟
كوهستان‏ها در تعديل حركات زمين نيز تأثير دارند و آنها مانند لنگرى هستند براى كشتى زمين در اقيانوس بى‏كران فضا.
كوهستان‏ها ديوارى هستند كه از بادهاى سرد اقيانوس منجمد شمالى جلوگيرى مى‏كنند و يا از شدّت آنها مى‏كاهند، چنانكه در كويرها در اثر نبودن كوه، به نمونه‏اى از طوفان‏هاى موحش و ويران كننده بر مى‏خوريم.
كوهها در برابر گذشتن ابرها سدّى هستند تا آب‏هاى آنها را در مخازن خود بريزند و نگهدارى كنند و رودها را تشكيل دهند. اگر كوهى نبود آب ابرها به هدر مى‏رفت. آنوقت تكليف زنده‏ها چه مى‏شد؟
كوهها از درجات حرارت مى‏كاهند و صولت گرما را مى‏شكنند و نقاط ييلاقى و خوش آب و هوا ايجاد مى‏كنند. كوهها در كشور گرم حبشه و سرزمين هند، مناطق سردسيرى ايجاد كرده‏اند. كوهها در شكم خود معادنى قيمتى مى‏پرورانند و براى ازدياد ثروت بشر و آسايش وى عامل اساسى هستند. آيا باز هم مى‏توان گفت كه اين جهان خداوندى دانا، توانا و حكيم ندارد؟!» «10»

[TABLE="class: cms_table"]
[TR]
[TD]بود تو مقصود وجود است و بس‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]جز تو همه گفت و شنودست و بس‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]كعبه تويى و آن همه راه تواند[/TD]
[TD][/TD]
[TD]چشم تويى جمله نگاه تواند[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نبود مُهر تو بر نامه‏ها[/TD]
[TD][/TD]
[TD]جمله بشويند به خون جامه‏ها[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نه نسيم تو بر آدم وزد[/TD]
[TD][/TD]
[TD]در چمنِ روضه، لبِ غم گزد[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ورنه ز مهر تو درِ دل زند[/TD]
[TD][/TD]
[TD]نوح كجا خيمه به ساحل زند[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نه خليل از تو پذيرد فراغ‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]كلفت آتشكده يابد ز داغ‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر ندمى بر لب يوسف نفس‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]تيز نجوشد به نباتش مگس‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نه ز دست تو كشد خضر جام‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]زهر شود آب حياتش به كام‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نه ز ديوان تو يابد نشان‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]مور بتابد ز سليمان عنان‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]گر نه فشانى به لبش ساز و برگ‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]از دم عيسى بچكد زهر مرگ‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]اين همه از فيض تو آراسته‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]دست به دامان تو برخاسته‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]من كه نگنجم به حساب عدم‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]نيستم از فيض تو نوميد هم‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]زمزمه نعت تو سنجم مدام‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]هست مرا بلبل باغ تو نام‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[/TABLE]