هميشه يك پارچ شربت خاكشير و آبليموي تازه در يخچال مادربزرگم آماده بود. هر وقت از راه مي‌رسيديم، آن را در كاسه چيني‌هاي گل قرمزش مي‌ريخت و دستمان مي‌داد و مي‌گفت حتما در فصل تابستان شربت خاكشير و آبليمو بخوريم نه نوشابه... در حياط خلوت خانه‌اش هم پر بود از انواع عرقيات گياهي که برايمان از خواص آنها مي‌گفت. آن زمان نوشيدنيهايي كه بين مردم مرسوم بود، هم متنوع‌تر بودند و هم پرخاصيت اما حالا دواي تشنگي‌مان شده ماءالشعير، نوشابه و آبميوه‌هاي صنعتي. اخيرا تحقيقي در انستيتو تحقيقات تغذيه کشور انجام‌شده كه وضعيت مصرف مايعات را در كشور نشان مي‌دهد. دکتر عصمت ناصري، متخصص تغذيه و رژيم درماني و عضو هيات علمي انستيتو تحقيقات تغذيه کشور، مسوول اين تحقيق هستند که ما با ايشان در اين‌باره گفت‌وگو كرده‌ايم. سلامت: به تازگي تحقيقي در مورد ميزان مصرف مايعات بين مردم انجام داديد. اين پژوهش در بين چه گروه‌هاي سني‌اي انجام شد و مهم‌ترين نتايج آن چه بود؟ پژوهش ما در سال گذشته بين 572 نفر كه نيمي از آنها زن و نيم ديگر مرد بودند و در سطوح اقتصادي - اجتماعي مختلف يعني مرفه، متوسط و كم‌درآمد قرار داشتند، اجرا شد. اين تحقيق توصيفي نشان داد ميانگين مصرف روزانه مايعات در تهران 1900 ميلي‌ليتر يا 9/1 ليتر براي هر نفر است. علاوه بر آن، 25 درصد مردم در روز حدود 1 ليتر و 25 درصد ديگر 3 ليتر مايعات مصرف مي‌كنند. 3 گروه سني مدنظر ما بودند؛ 18 تا 29 سال، 30 تا 49 سال و 50 تا 65 سال. نتايج اين تحقيق نشان‌دهنده اين بود كه مصرف مايعات روزانه در زنان 7/1 ليتر و در مردان 2/2 ليتر است كه اين اختلاف با توجه به نياز بيشتر مردان به مايعات، قابل پيش‌بيني بود. سلامت: در تحقيق شما بيشترين مايعاتي كه مردم مصرف مي‌كردند، چه بودند؟ از ميان مايعات مختلف، 50 درصد آب، 25 درصد نوشيدنيهاي داغ مانند چاي، 9 درصد شير و ساير فرآورده‌هاي لبني مانند دوغ و 6 درصد نوشابه‌هاي گازدار مصرف مي‌شود، اما در بين گروه سني 18 تا 29 سال، مصرف نوشابه‌هاي گازدار، انرژي‌زا و آبميوه بيشتر از ساير مايعات است. لازم است به جوانان در اين زمينه هشدار داده شود چون تحقيقات نشان داده در افرادي كه در نوجواني و جواني نوشابه‌هاي گازدار مصرف مي‌كنند، در آينده بيشتر خواهد بود. همچنين اين تحقيق نشان مي‌دهد مردان بيشتر از زنان آب، چاي، نوشابه‌هاي گازدار و آبميوه مصرف مي‌كنند. سلامت: كدام طبقه اجتماعي مايعات بيشتري مصرف مي‌كنند؟ مصرف مايعات در مناطق كم‌درآمد بيشتر است و اضافه وزن و چاقي نيز در مناطق كم‌درآمد بيشتر مشاهده مي‌شود و از آنجا كه افراد چاق مايعات بيشتري مصرف مي‌كنند، اين نتايج قابل‌توجيه است. درحقيقت مصرف بيشتر مايعات در مناطق كم‌درآمد به دليل آگاهي آنها نيست و بيشترين مايعاتي كه مي‌خوردند، شامل آب و چاي بود. سلامت: آيا مي‌توان گفت ايرانيان مايعات كم مصرف مي‌كنند؟ بله، به‌طور كلي و با توجه به ميانگين مصرف مايعات نسبت به توصيه‌هاي بين‌المللي مي‌توانيم بگوييم مصرف مايعات به‌خصوص در گروهي از جمعيت كم است. در تحقيقي كه انجام شد، دلايل مردم براي خوردن مايعات را نيز بررسي كرديم. بيشترين علت مصرف، رفع تشنگي عنوان شده و دومين علت از روي عادت و كمتر از 10 درصد گفتند براي رفع نياز روزانه بدن، مايعات مي‌خورند و البته در اين بين بيشتر افراد علت خوردن چاي را به دست آوردن آرامش مي‌دانستند. اين آمارها نشان مي‌دهد مردم اطلاعات كافي در مورد نوشيدني‌ها، خواص آنها و نياز بدن ندارند. شايد بتوانيم بگوييم در كشور ما تنوع نوشيدني و مايعات كم است و نوشيدنيهاي مرسوم، فقط دوغ و نوشابه هستند. سلامت: به نظر شما، چگونه مي‌توانيم در خوردن مايعات، تنوع ايجاد كنيم؟ مصرف مايعات كافي خيلي به تنوع ربطي ندارد چون معمولا تمايل مردم به مايعاتي كه قابل دسترس‌تر هستند و راحت‌تر آماده مي‌شوند، بيشتر است. از سوي ديگر، زماني كه صحبت از تنوع مي‌شود، ناخودآگاه بحث نوشيدنيهاي صنعتي به ميان مي‌آيد كه آنها نيز بي‌نقص نيستند. در قديم مردم عرقيات گياهي زياد مصرف مي‌كردند كه بسيار سالم و مفيد بودند، اگر بتوانيم اين عرقيات را در بطري‌هاي كوچك و با كيفيت مناسب توليد كنيم، مردم از اين نوشيدني‌ها استقبال خواهند كرد. نكته مهم ديگر اين است كه بسياري از مردم كه هر روز در بيرون از منزل فعاليت مي‌كنند، به دليل آنكه سرويس بهداشتي در سطح شهر نيست، از خوردن مايعات صرف‌نظر مي‌كنند و در منزل نيز تمايل به مصرف مايعات ندارند بنابراين بايد به مردم در مورد الگوي صحيح مصرف مايعات آموزش داد و امكانات بهداشتي را برايشان فراهم كرد. سلامت: هر فرد به‌طور متوسط به چه ميزان مايعات نياز دارد؟ كار بسيار مشكلي است كه يك توصيه كلي براي مصرف مايعات داشته باشيم چون براساس وزن بدن، شرايط آب‌وهوا، ميزان تعريق، نوع فعاليت، سن و نوع لباس، ميزان مورد نياز مايعات تفاوت مي‌كند، اما سازمان جهاني بهداشت توصيه مي‌کند هر زن روزانه 2/2 ليتر و هر مرد 9/2 ليتر مايعات مصرف كند. عوارض مصرف كم مايعات كم‌كم بروز پيدا مي‌كند و سردرد، از دست دادن قدرت تمركز و بي‌خوابي از اين عوارض هستند. به خصوص در سالمندان از دست دادن قدرت تمركز و بي‌خوابي بسيار شايع است ولي در بيشتر موارد اين گروه از ترس تكرر ادرار شبانه، از بعدازظهر مايعات نمي‌خورند كه همين كار باعث غليظ‌شدن ادرار و بروز بيماري‌هاي كليوي در آنها خواهد شد. سلامت: در گرما و در روزهاي اوج آلودگي هوا چه نوشيدنيهايي را توصيه مي‌كنيد؟ در روزهاي گرم سال شربت آبليمو و خاكشير براي پيشگيري از گرمازدگي و رفع تشنگي مناسب است. علاوه بر آن، عرقياتي كه طبع سرد دارند براي تابستان توصيه مي‌شوند، اما در زمان آلودگي هوا، بهترين نوشيدني‌ها، آبميوه‌هاي طبيعي هستند که به دليل آنتي‌اكسيدان‌هاي‌شان تاثيرات آلودگي هوا بر بدن را كم مي‌كنند.
