مصرف دخانيات عامل ۸۰ درصد بيماري هاي مزمن ريوي

مصرف دخانيات عامل ۸۰ درصد بيماري هاي مزمن ريوي

خراسان - مورخ یکشنبه 1391/04/18
​

بيماري هاي انسدادي مزمن ريه در کشور رو به افزايش است
بيماري هاي مزمن ريوي يا COPD که طيف گسترده اي از بيماري ها را شامل مي شود، به علت صنعتي شدن جوامع و مصرف روزافزون سيگار طي دهه هاي اخير افزايش بسيار زيادي داشته است به طوري که اين بيماري ها که در گذشته جزو ۱۰ علت اول مرگ و مير در سطح جهان بود، هم اکنون توسط سازمان بهداشت جهاني به عنوان چهارمين علت مرگ و مير در سراسر جهان معرفي شده است. همچنين تخمين زده مي شود که از سال ۲۰۲۰ به بعد اين بيماري ها به عنوان سومين علت مرگ و مير در سراسر جهان شناخته شود و پس از بيماري هاي قلبي و سرطان قرار گيرد.
درست به همين دليل و هزينه سنگين درماني و بهداشتي که بر اثر اين دسته از بيماري ها گريبانگير سيستم بهداشتي و درماني جوامع مي شود، پيشگيري و مقابله با اين بيماري ها در بيشتر کشورهاي جهان ازجمله ايران مورد توجه قرار گرفته است.

انواع بيماري هاي مزمن ريوي
اين بيماري ها شامل برونشيت مزمن و آمفيزم است و انواع برونشيوليت ها که ممکن است ناشي از آلاينده هاي هوا و دود سيگار باشد هم در اين دسته قرار مي گيرد. بيماري هاي تنفسي ناشي از شغل هم که باعث انسداد راه هاي هوايي مي شود، در اين دسته قرار مي گيرد. دکتر رضا بصيري فوق تخصص بيماري هاي ريه و مراقبت هاي ويژه و استاديار دانشگاه علوم پزشکي مشهد، با بيان اين مطلب به خراسان مي گويد: از نظر شيوع شايع ترين بيماري تنفسي در سراسر جهان آسم است که حدود ۳۵۰ ميليون نفر در سراسر جهان به آن مبتلا هستند. پس از آسم، بيماري هاي مزمن انسدادي ريه يا COPD که شامل برونشيت مزمن و آمفيزم است، قرار دارد. در کشور ما نيز آسم شايع ترين بيماري تنفسي است و شيوع آن در افراد بالغ ۵ تا ۱۰ درصد و در کودکان در برخي مناطق تهران ۱۵ تا ۲۰ درصد گزارش شده است. صنعتي شدن جوامع، افزايش آلاينده ها، تماس بيشتر با ذرات گرد و غبار و مواد شيميايي از مهم ترين دلايل افزايش شيوع آسم در جوامع مختلف ذکر شده است.


برونشيت و آمفيزم
مهم ترين عامل بروز اين ۲ بيماري سيگار کشيدن است. دخانيات عامل بروز ۸۰ درصد بيماري هاي مزمن انسدادي ريه است. پس از سيگار آلاينده هاي هوايي، برخي مشاغل مانند کار در معادن، کار در زمين هاي زراعي و تماس با کودهاي شيميايي در بروز اين بيماري ها نقش دارد. حتي ديده شده است مبتلايان به آسم در صورتي که در معرض آلاينده هاي متفاوت قرار بگيرند ۱۲ برابر افراد طبيعي جامعه احتمال دارد به COPD مبتلا شوند.
برونشيت مزمن در واقع يک بيماري التهابي راه هاي هوايي است که طي آن عوامل مضر روي پوشش راه هاي تنفسي تاثير مي گذارد.در برونشيت ابتدا افزايش ضخامت مخاطي سپس التهاب راه هاي هوايي، افزايش غدد ترشح کننده موکوس و افزايش ترشح در راه هاي هوايي اتفاق مي افتد و در نهايت قطر راه هاي هوايي تنگ تر و بيمار در تنفس با مشکل روبه رو مي شود.علايم برونشيت سرفه توام با دفع خلط، تنگي نفس پيشرونده و کاهش توانايي در انجام فعاليت هاي فيزيکي است و در طول ساليان دراز، بيماري سير تدريجي خود را طي مي کند و معمولا از ۵۰ سالگي به بعد علايم بيماري آشکار مي شود.برونشيت مزمن در مردان شايع تر است زيرا سيگار به عنوان عامل اصلي بروز آن در ميان مردان رواج بيشتري دارد.


آمفيزم
دکتر بصيري با اشاره به اين که در آمفيزم نه فقط راه هاي هوايي بلکه بافت ريه نيز درگير مي شود، تصريح مي کند: در آمفيزم راه هاي هوايي کوچک تحتاني ريه دچار اتساع و تخريب برگشت ناپذير مي شود و در بررسي هاي راديولوژيک و سي تي اسکن ريه پزشک شاهد تخريب جدي بافت ريه است. در بيشتر اوقات ترکيبي از ۲ اختلال برونشيت مزمن و آمفيزم با هم ديده مي شود و فرم خالص هر يک به تنهايي کمتر مشاهده مي شود. پزشک بر مبناي غلبه برونشيت يا آمفيزم نسبت به هم، بيماري را به وجه غالب نسبت مي دهد. به عنوان مثال اگر فردي ۸۰ درصد برونشيت مزمن و ۲۰ درصد آمفيزم دارد، مي گوييم برونشيت مزمن دارد.


سيگار
دود سيگار که حاوي بيش از ۴ هزار ماده شيميايي است، کارسينوژن هاي (عامل مساعدکننده سرطان) فراواني نيز دارد. دود سيگار با تحريک عوامل التهابي و ايمني در سلول هاي پوششي راه هاي هوايي موجب آسيب و تخريب راه هاي هوايي بزرگ، متوسط و کوچک و بافت ريه مي شود که بر مبناي شدت و حجم درگيري، انواع مختلف بيماري ايجاد مي شود. اگر راه هاي هوايي بيشتر تحت تاثير سيگار قرار بگيرد، برونشيت مزمن عارض مي شود، اگر بافت ريه را درگير کند، آمفيزم بروز پيدا مي کند.استاديار دانشگاه علوم پزشکي مشهد با تاکيد بر اين که اصلي ترين راه پيشگيري از بيماري هاي انسدادي مزمن ريه ترک سيگار است، تصريح مي کند: خوشبختانه با درمان هاي نوين پزشکي و رژيم هاي مناسب درماني امکان ترک کامل سيگار براي بسياري از سيگاري ها وجود دارد و اگر اين افراد اراده داشته باشند مي توانند سيگار را به طور کامل ترک کنند. توصيه اکيد ما به سيگاري ها اين است که به طور مرتب به پزشک متخصص ريه مراجعه کنند و تست تنفسي يا «اسپيرومتري پايه» انجام دهند. همچنين واکسيناسيون سالانه آنفلوآنزا به اين دسته از افراد توصيه مي شود انجام روش هاي بازتواني فيزيکي و ورزشي، تغيير در نحوه زندگي و استفاده از داروهاي استنشاقي گشادکننده برونشيت از مرحله دوم بيماري با تجويز پزشک از ديگر توصيه هايي است که مي توان به بيماران کرد.بيان اين نکته ضروري است که بيماري هاي انسدادي مزمن ريه جزو بيماري هاي پيشرونده است و با درمان صحيح و ترک سيگار مي توان روند تخريب ريه را کاهش داد و از سرعت کاهش پيدا کردن عملکرد ريه در طول زمان کاست. بنابراين همکاري بيمار طي دوره درمان در کاهش و کنترل عوارض بيماري نقش اساسي دارد.


آلاينده هاي هوا
مهم ترين آلاينده هاي هوا شامل CO2 (دي اکسيد گوگرد) ترکيبات اکسيد نيتروژن (NO2) و ازن و ذرات معلق در هواست. ذرات معلق در هوا ترکيباتي است که نه در زمين رسوب مي کند و نه آن قدر سبک است که بالا برود. اين ذرات بر حسب اندازه به چند دسته تقسيم مي شود بزرگ تر از ۱۰ ميکرون، ۵ تا ۱۰ ميکرون، ۱ تا ۵ ميکرون و کوچک تر از يک ميکرون که عمده ذراتي که وارد راه هاي هوايي مي شود بين يک تا ۵ ميکرون است.وي درباره ريزگردها مي گويد: ريزگردها ذراتي است که به راحتي وارد راه هاي هوايي افراد مي شود. در نتايج بررسي ها مشخص شده است که بعضي از ريزگردها حاوي جلبک هاي سلولي و «دياتومه» است که منشاء آن تالاب هاي موجود در بين النهرين است. خشک شدن اين تالاب ها و وزش باد باعث مي شود همراه خاک و غبار جلبک هاي سلولي خشک شده هم در هوا معلق شود.براساس تحقيقات انجام شده، بيماري هاي تنفسي در غرب کشور که پديده ريزگردها بيشتر مشاهده مي شود، شيوع بيشتري پيدا کرده است.آلاينده هاي هوا، احتراق سوخت وسايل نقليه و آلودگي ناشي از کارخانه ها يکي از عوامل افزايش بروز بيماري هاي تنفسي در شهرهاي بزرگي مانند مشهد است. زيرا ثابت شده است که CO2 در تنگ شدن راه هاي هوايي نقش زيادي دارد.


توصيه هاي اساسي
بديهي است که اولين توصيه براي پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي مزمن انسدادي ريه ترک سيگار است. علاوه بر آن استفاده از وسايل نقليه عمومي براي کاسته شدن آلاينده هاي هوا، پرهيز مبتلايان از حضور در هواي آلوده، استفاده از ماسک در هنگام حضور در مناطقي که آلوده است، انجام ورزش هاي منظم و هوازي، اصلاح رژيم غذايي و استفاده از ميوه ها و سبزي هاي حاوي آنتي اکسيدان براي کم کردن آثار مضر آلاينده هاي هوا در سلول هاي تنفسي انجام واکسيناسيون سالانه براي مبتلايان به COPD توصيه مي شود.

پخت نان به روش سنتي باعث بيماري مزمن تنفسي مي شود
مروي-نان پختن به روش سنتي يکي از دلايل بروز بيماري هاي مزمن انسدادي ريه به ويژه در زنان روستايي است. دکتر رضا بصيري استاديار دانشگاه علوم پزشکي مشهد با بيان اين مطلب به خراسان مي گويد: طي سال هاي اخير مراجعان بسياري از روستاها داشته ايم که طي ساليان متمادي به روش سنتي نان مي پخته اند و به علت مجاورت با تنور و استنشاق دود و کربن دچار «آنتراکو فيبروز» يا رسوب ذرات کربن و سفت شدن راه هاي هوايي شده اند. در واقع ذرات کربن در راه هاي هوايي اين افراد رسوب کرده است. از اين رو به برونشيت يا آمفيزم مبتلا مي شوند.به گفته دکتر بصيري اين بيماري در کارگران معادن، مقني ها، مصرف کنندگان سيگار و قليان هم مشاهده مي شود. اما زنان روستايي هيچ يک از عوامل خطر را نداشته و فقط به علت پخت نان به روش سنتي به اين بيماري مبتلا شده اند.