تهران - استان تهران

تهران؛ مهم ترين منطقه ايران است و به لحاظ اقتصادی، اجتماعی، سياسی و فرهنگی نقش مهمی در ميان ساير مناطق كشور ايفا می كند. شهرستان تهران از شمال به شميرانات، از جنوب به شهرستان ری، از خاوربه شهرستان دماوند و از باختر به شهرستان كرج محدود می شود. صنايع تهران؛ گستره گوناگونی از صنايع مختلف را در بر می گيرد و بازرگانی نيز در اين شهرستان از رونق بسيار زيادی برخوردار است. صادرات و واردات داخلی و خارجی در اين شهرستان به وفور به چشم می خورد و افراد زيادی به شغل بازرگانی و تجارت دراين منطقه اشتغال دارند. گردشگری شهرستان تهران به لحاظ مناسبات صنعتی اين منطقه و جمعيت زياد آن از رونق خوبی برخوردار است. طبيعت زيبای شهرستان های اطراف تهران از جمله دامنه های زيبای کوه دماوند و دشت های مجاور آن، ارتفاعات و رودخانه های متعدد؛ مناطق طبيعی و تفريحی شهرستان تهران را تشكيل داده اند. پايتخت بودن شهر تهران در طی 200 سال گذشته، سبب شده مکان های متعدد تاريخی و سياسی در اين منطقه به وجود آيند که ازارزش های خاص گردشگری برخوردارهستند. کاخ ها و ارگ ها که بيش تر در دوره های قاجاريه و پهلوی ساخته شده اند، خانه ها و باغ های قديمی که برخی از آن ها به صورت موزه در معرض ديد مردم قرار گرفته، مساجد تاريخی و کليساهای متعدد و قديمی به همراه ده ها نگارخانه، موزه، و ... ،از مکان های ديدنی و تاريخی شهرستان تهران به شمار می آيند.

مکان های دیدنی و تاریخی
تهران به عنوان پايتخت ايران، علاوه بر مركزيت سياسی، اصلی ترين قطب فرهنگی و اقتصادی ايران نيز به شمارمی آيد. وجود امکانات و جمعيت زياد سبب تمرکز مراکز تفريحی و گردشگری زيادی در اين ناحيه شده است. مهم ترين نمايشگاه ها، سالن های سينمايی، مراکز اقامتی، مراکز بازی و تفريح، فرهنگ سراها و سالن های مجهز ورزشی دراين شهرستان وجود دارند.
طبيعت زيبای شهرستان های اطراف تهران از جمله دامنه های زيبای کوه دماوند و دشت های مجاور آن، ارتفاعات توچال، رودخانه کرج و جاجرود، درياچه اميرکبير و لتيان، آبشار دوقلو و ييلاقات دربند و درکه و... از مناطق طبيعی – تفريحی شهرستان تهران به شمار می آيند. مکان های متعدد تاريخی و سياسی نيز دراين منطقه وجود دارند که از ارزش های گردشگری برخوردارهستند. کاخ ها و ارگ ها که بيش تر در دوره های قاجاريه و پهلوی ساخته شده اند، خانه ها و باغ های قديمی که برخی از آن ها به صورت موزه در معرض ديد مردم قرار گرفته، مساجد تاريخی و کليساهای متعدد و قديمی به همراه ده ها نگارخانه، موزه، و... از مکان های ديدنی و تاريخی شهرستان تهران به شمار می آيند.

صنايع و معادن
صنايع شهرستان تهران به دو دسته دستی و صنعتی تقسيم می شود. صنايع دستی (كارگاه های هنری) منبت كاری، خطاطی، قالی و گليم بافی، خاتم سازی، قلم زنی، طراحی، كاشی و سراميک سازی، نقاشی و مجسمه سازی از صنايع و هنر دستی ديرينه و سابقه دار در تهران هستند كه تا به حال اصالت آن ها تا حدودی حفظ شده است.
صنايع ماشينی و كارخانه ای تهران گستره گوناگونی از صنايع را در بر می گيرد. مهم ترين گونه های آن عبارتند از: صنايع توليد وسايل نقليه، ماشين سازی، ساخت تجهيزات كارخانه ها، ريخته گری و آهنگری، نورد و تغيير شكل فلزات، صنايع غذايی و قند، صنايع نساجی و چرم، صنايع سلولزی، صنايع شيميايی و دارويی، صنايع كانی غير فلزی، صنايع فلزی، صنايع برق و الكترونيک، و صنايع متفرقه. هم چنين معادن فعال اين شهرستان عبارتند از: معدن كائولن كريتون، معدن سيليس مبارک آباد، كوارتزيت و سنگ های ساختمانی، ماسه ريخته گری و سيليس، سنگ آهک، معدن، منگنز و آهن، سنگ گچ، نيتونيت و خاک صنعتی. معادن ياد شده توسط دستگاه های اداری و دولتی مانند شركت تامين ماسه و ريخته گری تهران و شركت سهامی كل معادن ايران مورد استخراج و بهره برداری قرار می گيرند.
کشاورزی و دام داری

بخش كشاورزی از جايگاه خوبی در بافت اقتصادی شهرستان تهران برخوردار است اما درمقايسه با ديگر بخش ها، سهم ناچيز و اندكی را به خود اختصاص داده است. دلايل عمده محدوديت كشاورزی در شهرستان تهران از يك سو به محدوديت های طبيعی و از سوی ديگر به رويكرد صنعتی اين منطقه و تبديل زمين های كشاورزی مرغوب به مناطق مسكونی و صنعتی بازمی گردد. با اين حال در محدوده خدماتی شهرستان تهران، زمين های مزروعی و باغ هايی وجود دارد كه همه گونه محصولات در آن ها كشت و برداشت می شود. در شهرستان تهران دام داری بيش تر به صورت صنعتی و در حومه شهر جريان دارد و واحدهای صنعتی دام داری توليد كننده گوشت، شير و فرآورده های دامی و لبنی هستند. واحدهای پرورش طيور نيز بيش تر به صورت صنعتی و در اطراف تهران ديده می شوند كه اين واحدها بر طرف كننده قسمتی از نيازهای ساكنين هستند. هم چنين تمام ارتفاعات شمال تهران (البرز مركزی) دارای پوشش گياهی مرتعی بوده كه درتابستان ها علاوه بر دام داران محلی مورد استفاده چرای احشام دام داران متحرک و نيمه متحرک مناطق ورامين، جنوب تهران، شهريار و اشتهارد قرار می گيرد.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي
درباره وجه تسميه نام تهران برخی ازمحققين بر اين باور هستند که چون اهل تهران زمانی كه دشمن حمله می كرد به ‹‹ته ران›› يعنی زيرزمين می رفته اند؛ منطقه به اين نام موسوم شده است. برخی از تاريخ نگاران نيز معتقدند تهران جزو شهر قصران ری بود و روستاي بالاتر از آن مهران نام داشته است. «ران» به معنای دامنه است، مهران دامنه بالايی و قصران دامنه پايينی رشته كوه البرز بوده است. كسروی در پژوهش های خود به اين نتيجه رسيده است كه تهرام (تارم ـ كهران ـ گهران ـ گهرام ـ جهرم) به معنای منطقه گرمسير و شميران (شميرام ـ شميرم ـ شميلان ـ سميران ـ سميرم) به معنای منطقه های سردسيراست و نام تهران به معناي منطقه گرمسيري به كار مي رفته است. برخي ديگر نيز واژه تهران را از «طهر» به معناي پاكي مي دانند و گويند به دليل وجود رودخانه هاي فراوان و آب بسيار در اين منطقه به آن «طهران» گفته مي شده است. تهران امروزی كه در رديف يکی از پر جمعيت ترين استان هاي جهان قرار دارد، فراز و نشيب های تاريخی فراواني را پشت سر گذاشته است. ‹‹طهران›› كه زمانی روستاي كوچكي بيش نبوده، امروزه به «تهران بزرگ» با بيش ازده ميليون نفرجمعيت تبديل شده است.
درنخستين حركت های گسترش تهران در مسير شهر شدن، يعنی ساختن برج و باروهای شاه طهماسبی، كه بی ترديد مقطعی تاريخی است، روستای كهن سابق، از گم نامی به درآمد و در دوره های بعد تا پايان حكم رانی زنديه شهركی نام آورشد. تهران به گونه يك دهكده منطقه شمال ری و جنوبی ترين دهكده قصران، در تاريخ پيش از اسلام دارای پيشينه ای نامشخص است اما در پيوند با روستاهای شمالی ری و از آن ميان «مهران» بررسی شده است. به دليل ديرينگي و آباداني شهرری، روستاهاي اطراف آن كم و بيش در شرايط پيشرفته ای روزگار گذرانده اند. از تهران به طور خاص، در سده های نخستين هجرت نام و نشانی در آثار و منابع نيامده است و در قرن چهارم و متون آن زمان نيز از تهران سخنی ديده نمی شود. آن زمان براساس نوشته ها، شهرت دو روستای «دولاب» (محله ای در خاور تهران كنونی) و «علی آباد» (اطراف ايستگاه راه آهن تهران) بيش تراز دهكده تهران بوده است. حتی در دوره سلجوقيان، روستاي طرشت (خيابان آزادی كنونی) اعتباری داشته و خواجه نظام الملک شافعی مذهب، برای شنيدن درس مدرس شيعی به آن جا می رفته است.
حفاری های باستان شناسی در روستاهای قديمی قيطريه و دروس، سلطنت آباد، ری، كوه بی بی شهربانو و ديگر مراكز تمدن كهن پهنه تهران امروزی، نشان دهنده آن است که اين مراکز داستانی كمابيش مستقل از تهران دارند. براساس تحقيقات؛ اين روستا از قرن ششم هجری به اين سو، اندك اندك دارای نام و نشان شده ومورخان و جغرافي دانان مسلمان ايرانی و غير ايرانی، از آن سخن به ميان آورده اند. تهران به عنوان روستايی نه چندان معتبر در شمال ری، در دوره علويان زيدی طبرستان و سامانيان و آل بويه حيات اجتماعی خود را به عصر غزنويان رساند. به ويژه در عهد آل بويه، ری يكی از دو پايتخت اين سلسله بوده است. خون ريزی سلطان محمود غزنوی در ری و فرار ساكنان آن به كوهستان های قصران و سكونت اجباری در روستاهای شمالی و از آن ميان در روستاهای پهنه تهران، در پاره ای منابع آمده است.
تهران تا اندازه ای توسعه يافت كه در دوره مغولان منطقه اي شناخته شده بود و در دوره ايلخانان، از لحاظ نظامی و سوق الجيشی پايگاهی با اهميت به شمار آمد. پس از ويران گری های مغولان و مهاجرت ساكنان ری و شايد روستاهاي اطراف، روز به روز بر گسترده گی تهران افزوده شد به طوری كه در دوره تيموريان تهران به شهركی درون باغ و بستان های دل پذير تبديل شده بود كه ساخت بناهايی در بيرون ازآن, نيز شروع شده بود. دراوايل سلطنت صفويه تهران حياتی نيمه شهری يافته بود كه از لحاظ كالبدی و خصوصيات شهری وضع جديدی را طلب می كرد. با شهر شدن تهران هرچند باغ های موجود در آن تا زمان پايتختی باقی ماند، اما توسعه سكونت درآن فزونی يافت. تهران در دوره شاه طهماسب اول با پيدا كردن برج و بارو حالت ‹‹بلد اسلامی›› را پيدا كرد و به مرور با ايجاد دوازده محله و چهار امام زاده، مرمت بازارچه ها و مساجد، اقامت مردم اطراف و اكناف در آن و سكونت دادن قوای نظامی صورت کاملا جديدی به خود گرفت. در دوره پايانی صفويه جنبه حكومتی و سياسی و نظامی شهر تهران بر وضع اقتصادی و فرهنگی آن پيشی گرفت. به گونه ای كه در عصر نادری اردوگاه نظامی شد و ساكنان آن اكثرا غير بومی و دارای پيشه های غير توليدی بودند.
ييلاق های شمالی تهران همواره حاكمان و اميران و حتی پادشاهان را به سوی خود فرا می خواند و تابستان های گرم آنان را در تهران به بهار زيبا مبدل می كرد و گاه علاقه به اين ييلاق ها به اندازه ای بود كه گمان ايجاد پايتخت را در تهران فراهم می كرد به گونه ای كه در دوره كريم خان زند، مورخان به آن اشاره كرده اند. به دلايل متعدد اجتماعی، اين فرصت برای آغا محمد خان سرسلسله قاجاريان فراهم آمد و تهران، به صورت پايتختی درآمد كه نه تنها دو سلسله بر آن سلطنت كردند بلكه به عنوان مقر حكومت جمهوری اسلامی، هم اكنون يكی از مراكز بزرگ جهانی شده است. استان تهران هم اكنون دارای 10 شهرستان است و شهر تهران پرجمعيت ترين و پررونق ترين شهر كشور را در برگرفته است . تهران در طول یکصد سال اخیر شاهد حوادث بسیار مهمی بوده که تاثیر بسیار زیاد و عمیقی در حیات سیاسی اجتماعی ایران داشته است .
ازمهم ترین این حوادث می توان به واقعه انقلاب مشروطه , کودتای رضاخانی , اشغال تهران توسط قوای متفقین در جریان جنگ جهانی دوم , نهضت ملی نفت , کودتای آمریکایی 28 مرداد , قیام مردمی پانزده خرداد به حمایت از نهضت امام خمینی (ره) اوج گیری انقلاب اسلامی و تظاهرات میلیونی مردم تهران و سایر شهرها , فرار محمدرضا پهلوی شاه مخلوع در 26دی ماه 1357 و سرانجام ورود امام خمینی (ره) در روز 12 بهمن 1357 و پیروزی انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 اشاره کرد .

مشخصات جغرافيايي
تهران در دامنه رشته كوه های البرز مركزی به سمت شمال، جنوب، خاور و باختر گسترش يافته و در حال حاضر در مسيری قرار دارد كه از همه جهات با راه های درجه يک آسفالته به ساير مراكز استان ها وصل می شود. شهرستان تهران از شمال به شميرانات، از جنوب به شهرستان ری، از خاور به شهرستان دماوند و از باختر به شهرستان كرج محدود می شود. شهر تهران مركز شهرستان تهران و پايتخت ايران است كه از نظر جغرافيايی بين 51 درجه و 17 دقيقه تا 51 درجه و 33 دقيقه درازای خاوری و بين 35 درجه و 37 دقيقه تا 35 درجه و 37 دقيقه پهنای شمالی و بلندی بين 1100 متر تا 1500 متر واقع شده است. سرتاسر ناحيه شمال باختری تهران يعنی شمال بخش كن به ارتفاعات البرز محدود می شود، اما بقيه كوه های شمال تهران در ناحيه شميرانات واقع شده اند. رودخانه های دارآباد، دركه، كن، سرخه حصار و جعفر آباد از مهم ترين رودخانه های اين منطقه هستند. آب و هوای قسمت جنوبی تهران به طرف شهر ری متمايل به گرم و خشک، قسمت مركزی معتدل و هوای ناحيه شمالی آن متمايل به سرد است. پوشش گياهی شهرستان تهرا ن ازانواع رستنی ها شامل درختان و درختچه ها و گياهان دارويی و صنعتی تشکيل می شود. برخی قسمت های تهران دارای جنگل های مصنوعی و طبيعی با ارزش گردشگری هستند.

شهرهای استان :دماوند - شهریار - شمیرانات - رباط کریم - ری - اسلامشهر - تهران - ورامین - پاکدشت - فیروزکوه .