آموزش و پيشگيري،اولويت هاي نخست برنامه جامع کنترل سرطان

آموزش و پيشگيري،اولويت هاي نخست برنامه جامع کنترل سرطان

خراسان - مورخ چهارشنبه 1390/12/17

​

مبارزه با سرطان به عنوان يک معضل اساسي در حوزه بهداشت و درمان عزم جدي مي طلبد. طبق آمار سالانه بيش از ۸۰ هزار مورد سرطان در کشور وجود دارد و حدود۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار نفر نيز همراه با اين بيماري زندگي مي کنند. سرطان پس از بيماري هاي قلبي و عروقي و حوادث، سومين علت مرگ و مير است و چهارمين جايگاه را در بين بار بيماري ها دارد.با اين که بارها درباره اين بيماري مطالبي را عنوان کرده ايم اما به دليل لزوم توجه به يکي از مهم ترين مولفه هاي تاثيرگذار در مبارزه با سرطان يعني اطلاع رساني دايم، در اين مطلب به بررسي برنامه ملي کنترل سرطان کشور و ضرورت اطلاع رساني پرداخته ايم.

آزمايش هاي مرتبط با سرطان
برخي از مبتلايان به سرطان هاي دستگاه گوارش به دليل مشکلات اقتصادي يا شرم و خجالت از انجام آزمايش هاي لازم دير به پزشک مراجعه مي کنند. دکتر ايرج خسرونيا، رئيس جامعه پزشکان متخصص داخلي با بيان اين مطلب به ايسنا مي گويد: بيشتر مبتلايان به سرطان هاي دستگاه گوارش در ابتداي ابتلاي خود به اين بيماري ها به پزشک مراجعه نمي کنند و با وجود درد شکم و دفع خون خوددرماني مي کنند و يا اين بيماري را به بواسير نسبت مي دهند. در نتيجه زماني به آنکولوژيست ارجاع داده مي شوند که خيلي ديرشده و سرطان به بقيه اندام ها دست اندازي کرده است.
وي با اشاره به اين که سالانه ۳۰ هزار نفر در ايران به علت ابتلا به سرطان فوت مي کنند، تصريح مي کند: اميد به زندگي در مبتلايان به سرطان در ايران نسبت به کشورهاي پيشرفته کمتر است زيرا دير به پزشک مراجعه مي کنند. اين در حالي است که مردم بايد با علايم سرطان هاي شايع مثل معده، پوست، ريه و سينه آشنا شوند.
مردم بايد نسبت به علايم مختلف گوارشي حساس باشند احساس ناراحتي پس از مصرف غذا در مدت طولاني، افزايش يا کاهش وزن شديد، خونريزي يا ترشح غيرمعمول و احساس خستگي و ضعف شديد، اگرچه به طور عمده ناشي از سرطان نيست اما قابل بررسي است. سرطان در مراحل اوليه درد ايجاد نمي کند اما نبايد صبر کرد تا درد بروز کند بنابراين اگر در جايي از بدن توده اي ايجاد شد و ماندگار بود، به ويژه در سينه زنان بايد بررسي شود. هم چنين تغيير رنگ خال، خارش و خونريزي از خال و زخمي که خوب نمي شود، علايم اوليه سرطان پوست است که بايد تحت بررسي متخصص قرار بگيرد.علاوه بر اطلاع رساني و ارائه اطلاعات لازم درباره انواع سرطان ها، سازمان بهداشت جهاني در سال ۲۰۰۵ مقرر کرد، تمامي کشورها برنامه هاي ملي کنترل سرطان را از طريق کميته مسئول کنترل سرطان طراحي و اجرا کنند. واضح است که تدوين اين برنامه، اولين گام ضروري براي کنترل هرچه بهتر سرطان محسوب مي شود.

برنامه ملي کنترل سرطان
«برنامه جامع ملي کنترل سرطان» در ايران در سال ۱۳۸۵ توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي منتشر شد. دکتر پيام آزاده، دبير کميته راهبردي انجمن سرطان ايران با بيان اين مطلب به خراسان مي گويد: پيشنهادهاي سازمان جهاني بهداشت، دستورالعمل هاي کلي است و بايد براساس اولويت هاي هر کشوري تنظيم شود. اولويت ها نه براساس حدس و گمان بلکه بايد براساس پژوهش هاي دقيق مشخص شود. اگر شاخص ها را مبنا قرار دهيم، درمي يابيم که راه درازي در پيش داريم. در برنامه جامع کنترل سرطان ايران و در سطح پيشگيري ۲ شاخص آموزش پيشگيري از مصرف دخانيات در ۸۰ درصد دانش آموزان و پوشش ۷۰ درصد واکسيناسيون هپاتيت B در نوزادي اولويت اساسي دارند. اين سازمان موارد ديگري را نيز پيشنهاد کرده است از جمله تصويب و اجراي کنوانسيون کنترل دخانيات، ارتقاي رژيم غذايي سالم، توسعه فعاليت هاي ورزشي و کاهش مواجهه با مواد سرطان زاي محيطي و شغلي مثل آزبست که متأسفانه گام هاي موثري در اين راستا برداشته نشده است زيرا وزارت بهداشت بدون همکاري بين بخشي با وزارت بازرگاني و کشاورزي و ديگر سازمان هاي مرتبط قادر به کنترل اين عوامل نيست. اين در حالي است که با صرفه ترين اقدام براي کنترل سرطان، پيشگيري است.
به گفته دکتر آزاده در زمينه تشخيص زود هنگام شاخص هاي ذيل در برنامه جامع ملي کنترل سرطان مشخص شده است: بيش از ۸۰ درصد مردم از علايم هشدار دهنده آگاه شوند، بيش از ۸۰ درصد جامعه هدف، يک بار معاينه شوند، بيش از ۳۰ درصد سرطان ها با غربالگري تشخيص داده شود، از ميزان سرطان هاي پيشرفته ۳۰ درصد کم شود و از مرگ ناشي از سرطان ها ۳۰ درصد کاسته شود. همچنين ارتقاي آموزش ارائه دهندگان خدمات آموزشي، گسترش برنامه هاي آموزشي و غربالگري براي پوشش جمعيت در معرض خطر، اطمينان از وجود امکانات تشخيصي و درماني مناسب و افزايش نقاط دسترسي به سيستم بهداشتي از ديگر پيشنهادهاست.از ميان دو فعاليت علمي براي تشخيص زود هنگام سرطان ها يعني غربالگري و آموزش عمومي، سازمان جهاني بهداشت آموزش عمومي را براي کشورهايي مانند ايران پيشنهاد کرده است.

تشخيص و درمان سرطان
در زمينه تشخيص و درمان سرطان نيز طبق اين برنامه بايد ۷۰ درصد بيماران با راهنمايي هاي باليني تدوين شده تحت درمان قرار گيرند و بيش از ۲۰ درصد بيماران تحت درمان موثر قرار گيرند. تأسيس شبکه ارتباطي بين مراکز درمان سرطان، طرح ثبت اطلاعات باليني و پاتولوژي سرطان نيز از ديگر اقدامات موثري است که در آغاز اجراست اما به دليل دسترسي نداشتن به منابع با محدوديت هاي زيادي مواجه است.همچنين به گفته دکتر علي قنبر مطلق، آنکولوژيست يکي از مشکلات عمده در زمينه تشخيص و درمان سرطان، عادلانه نبودن دسترسي به خدمات تشخيصي و درماني است. نتايج اوليه مطالعه اي که دکتر مطلق و همکاران وي به منظور بررسي شاخص هاي اجتماعي سرطان آغاز کرده اند، نشان مي دهد که گروه قابل ملاحظه اي از بيماران در زمينه هاي گوناگوني چون تأخير در شيمي درماني به دليل مشکل مالي يا نبود دارو، نوبت طولاني راديوتراپي يا خرابي دستگاه، فاصله زياد بين محل سکونت و درمان يا انجام مراحل مختلف تشخيص و درمان در مراکز مختلف با مشکلات عديده اي روبه رو مي شوند. از سوي ديگر تفاوت سطح پوشش بيمه ها در مورد بيماري مزمن و خطرناکي مانند سرطان تأثير مهمي بر پيگيري روند درمان اين بيماري پرهزينه توسط بيمار مي گذارد. به نظر مي رسد بهترين و عادلانه ترين اقدام، برابر کردن سطح پوشش خدمات توسط بيمه هاي مختلف از راه ايجاد يک صندوق ملي براي بيماران سرطاني است.