جهانى شدن و مقایسه‏ى آن با حکومت واحد جهانى حضرت مهدى (عج)

مقدمه
درباره‏ى آینده‏ى بشر. دیدگاه‏هاى مختلف وجود دارد. برخى مى‏گویند: (فساد و شر و بدبختى، لازمه‏ى جدا نشدنى حیات بشرى است و به خاطر پیشرفت سریع و حیرت‏آور فن‏آورى و صنعت و انباشت سلاح‏هاى مُخرّب و ویران‏کننده و سلاح‏هاى کشتار جمعى، بشر، به مرحله‏اى رسیده که گور خود را با دست خود کنده و با نابودى کامل، بیش از یک گام فاصله ندارد. بنابراین، آینده‏ى بشر، بسیار تاریک و خطرناک است.)

​

گروهى دیگر آیندى‏بشر را روشن مى‏ببیند. اندیشه‏ى پیروزى نهایى و تشکیل مدینه‏ى فاضله و حکومت واحد جهانى بر اساسى قسط و عدل، آرزوى دیرینه‏ى ملّت‏ها و فرهنگ‏ها است تا جایى که هر یک از طرفداران ادیان الهى مى‏گویند، آینده‏ى جهان، از آنِ ما است و هر مذهب و ملّتى، خود را پیروز نهایى مى‏داند و مصلح کلّ و سامان‏بخش زندگى بشر را از خود مى‏داند.
در اسلام، بویژه در مکتب تشیّع، توجّه به آینده و تشلیک حکومت واحد جهانى بر اساسى قسط و عدل تحت رهبرى امام معصوم، جایگاه خاصّى دارد. در این رابطه، سخنان بسیارى از رسول گرامى اسلامى صلى ‏اللّهُ ‏علیه ‏وآله‏ وسلّم و ائمه اطهار علیهم‏السّلام صادر شده است.
این مسئله، در تاریخ اسلام، به نام (مهدویت) مطرح شده است و انتظار فرج، با زندگى آنان عجین گشته است و آنان دائم، در انتظار روزى نشسته‏اند که آن رجل الهى و مصلح کل،یعنى حضرت حجت بن الحسن امام محمد مهدى عجّل ‏اللّه ‏تعالى‏ فرجه‏ الشّریف ظاهر گشته و آن حکومت واحد عدل جهانى را تشکیل دهد تا بشر به آرزوى دیرینه‏ى خود برسد و زندگى سعادت‏مند و فارغ از هر نوع ظلم و ستم و دغدغه‏ى خاطر را ببیند.
۲- قرن بیستم، در تاریخ حیات بشر، قرنى ویژه و داراى امتیازات منحصر به فرد در میان اعصار و قرون گذشته است بشر، در این قرن، با ابتکار و به کارگیرى نبوغ و با تکمیل اختراعات و اکتشاقات خویش در زمینه‏ى معادن و صنعت و با ساخت ماشین‏آلات و خصوصاً استفاده از اتم، توانست صفحات عظیمى از حیرت و شگفتى را بر پهناى گیتى بر جاى گذارد، و با تسلّط خویش بر بخش عظیمى از کره‏ى خاکى و محیط زیست، آن راتسخیر کند. در این قرن، بشر براى نخستین بار، با سفر به کره‏ى ماه و سایر سیارات، سیر در آسمان‏ها را شروع کن تا به اسرار آسمان‏ها پى ببرد در این قرن، بهره‏گیرى از رایانه، وارد زندگى بشر شد و امروزه، در تمام زمینه‏هاى زندگى، اعم از صنعتى، کشاورزى، بهداشتى، تجارى، علمى، فرهنگى، بدون بهره‏گیرى از رایانه، ادامه‏ى مسیر، میّسر نیست.
به هر حال، روند تحوّلات در قرن بیستم، در دهه‏ى هزار و نهصد و هفتاد میلادى، وارد مرحله‏ى جدیدى شد و در اواسط دهه‏ى هزار و نهصد و هشتاد، تقریباً، در تمامى زمینه‏ها، نشان خود را بر جاى گذاشت. در دهه‏ى هشتاد میلادى، براى رجوع به این دگرگوینها، مفاهیمى مانند جامعه‏ى فراصنعتى و فرا مدرن (پست مدرن) به کار مى‏رفت، امّا در دهه‏ى نود میلادى مفهوم (جهانى‏شدن) رایج گردید و مفهومِ مسلّط دوران معاصر شد، به گونه‏اى که امروز، همه چیز با رجوع به این مفهوم، مورد بررسى و تجزیه و تحلیل قرار مى‏گیرد.
در ظاهر، امر جهانى شدن، یعنى ره سپردن تمامى جوامع به سوى جهانى وحدت یافته که در آن، همه چیز در سطح جهانى مطرح و نگرفته مى‏شود. جهانى شدن در هر زمینه، دیگر مرز جغرافیایى نمى‏شناسد. جهانى شدن در زمینه‏ى اقتصادى، در هر کشورى اتفّاق بیفتد، بر اقتصاد دیگران تأثیر مى‏گذارد.
با جهانى شدن،بُعد سرمایه نیز مرز ندارد. سرمایه،از یک طرف و اطّلاعات در طرف دیگر، بدون مرز، مثل باد مى‏چرخد و به سرعت جابه‏جا مى‏شود. اینترنت و شبکه‏هاى ماهواره‏اى و خبرى، ارتباطات مستمر و همزمان را بین مردم دنیا برقار مى‏کنند و دنیا به صورت دهکده‏ى جهانى در آمده است.(۱)
امروزه، برخى این نتیجه رسیده‏اند که سعادت و خوش‏بختى و زندگى فارغ از هر دغدغه، تنها در صورتى است که همه چیز جهانى باشد و تحت حکومت واحد جهانى اداره شود و لذا تمام همت خود را بر این گذاشته‏اند که همه چیز را جهانى سازند: اقتصاد جهانى؛ تجارت جهانى؛ فرهنگ جهانى؛ سیاست جهانى؛ دهکده جهانى. بنابراین جهانى شدن، امرى حتمى و محقّق یافته و یا در حال تحقّق است پس باید همه خود را با آن وفق دهند.
۳- جهانى شدن در ابعاد گوناگون خود (اقتصاد، فرهنگ، سیاست، مذهب) مباحث مختلفى را مى‏طلبد و این طور هم نیست که به راحتى بتوان اقتصاد، فرهنگ، سیاست، مذهب‏هاى مختلف را به صورت واحد جهانى درآورد و یک شبه همه‏ى مرزها را در هم کوبید. جهانى شدن، با چالش‏هاى زیادى رو به رو است (بحث‏هاى زیادى را مى‏طلبد.) ما، در این مقاله، تنها مى‏خواهم ببینیم (جهانى شدن با دین و مذهب، چه تناسبى دارد؟ آیا در این‏جا نیز با چالش‏ها روبرو است یا نه، همسو و همگون‏اند؟).
جهاین شدن در رابطه‏ى با مذهب و دین نیز مباحث بسیارى را مى‏طلبد، مانند: آثار و پیامدهاى جهانى شدن بر حیات دینى؛ آینده‏ى ادیان در فرایند جهانى شدن؛ جهانى شدن و پویایى انتظرات از دین؛ جهانى شدن و حکومت‏هاى دینى؛ جهانى شدن و قلمروهاى دین؛ جهانى شدن و گفت‏وگوى ادیان؛ بنیادگرایى و جنبش‏هاى ضد جهانى‏سازى؛ دین‏هاى محدود و دین‏هاى جهانى؛ حکومت واحد جهانى حضرت مهدى علیه السلام در مقایسه با جهانى شدن است. ما مى‏خواهیم ببینیم (آیا جهانى‏شدن، همان حکومت جهانى حضرت مهدى علیه السلام است یا غیر آن؟ آیا جهانى شدن، مقدّمه‏اى براى آن حکومت واحد است یا اساساً ربطى با آن ندارد؟ آیا با جهانى‏سازى و سرانجام جهانى‏شدن، ما را از تشکیل حکومت واحد جهانى حضتر مهدى علیه السلام بى‏نیاز مى‏کند و یا این که نیاز بشر به آن حکومت عدل جهانى، به جاى خود محفوظ است؟ جهانى‏شدن با آن حکومت عدل جهانى حضرت مهدى علیه السلام چه وجه اشتراک و چه امتیازاتى دارد؟
براى پاسخ به این پرسش‏هاى، نخست باید جهانى‏شدن و حکومت واحد جهانى حضرت مهدى علیه السلام و سپس به مقایسه و سنجش آن دو با هم بپردازیم. بنابراین، مطالب اصلى مقاله، تحت عناوین ذیل مورد بررسى قرار مى‏گیرد:
۱. جهانى شدن؛
۲. حکومت واحد جهانى حضرت مهدى علیه السلام؛
۳. مقایسه و بررسى وجه اشتراک و تمایز آن دو.
جهانى شدن(۲)
جهانى شدن، یعنى ره سپردن تمامى جوامع به سوى جهانى وحدت یافته که در آن، همه چیز در سطح جهانى مطرح و نگریسته مى‏شود. در حقیقت، جهانى شدن، به معناى آزادى مطلقِ کسب و کار، برداشته شدن تمامى موانع از سر راه، جریان یافتن سهل و ساده‏ى سرمایه و نفوذ آن در تمامى عرصه‏ها، حرکت روان اطّلاعات و امور مالیّه و خدمات، تداخل فرهنگ‏ها آن هم به سوى یک‏سان شدگى و یکدستى است. البته، تمامى این امور، در مقیاسى جهانى رخ مى‏دهد و هدف نیز دست‏یابى به بازار واحد جهانى، فارغ از موانع امور تولید و سرمایه‏گذارى و خدمات و اشتغال خواهد بود.
برخى، پا را فراتر گذاشته‏اند، از حکومت واحد جهانى و پول واحد در سراسر جهان یاد مى‏کنند.(۳)
به نظر گروهى دیگر، جهانى شدن، در حقیقت، فراتر از پدیده‏ى کلاسیک (دولت – ملّت) است. به این معنا که با توجّه به رخدادهاى عظیم ارتباطى ورود بازیگران جدید به عرصه‏ى بین‏المللى، نفش (دولت – ملّت) تا حدود زیادى کم‏رنگ شده است. در این معناى از جهانى‏شدن، دولت‏ها، دیگر تصمیم گیرندگان اصلى در رویدادها نیستند و قدرت، در سیاست جهانى، از دولت‏هاى محصور در مرزها به دولت‏هایى منتقل مى‏شود که قادر به تکاپو در جهان‏اند.
گروهى نیز جهانى شدن را به عنوان گسترش روند رو به توسعه‏ى تجارت جهانى دانسته‏اند که اکنون بازیگرانى از جنوب نیز به آن پیوسته‏اند.
کاربرد اصطلاح (جهانى شدن) به دو کتابى بر مى‏گردد که در سال هزار و نهصد و هفتاد میلادى انتشار یافت. کتاب نخست (جنگ و صلح در دهکده‏ى جهانى) تألیف مارشال مک لوهان و کتاب دوم، نوشته بر ژینسکى، مسئول سابق شوراى امنیت ملّى آمریکا در دوران ریاست جمهورى ریگان بود. مباحث کتاب نخست، بر نقش پیشرفت وسائل ارتباطى در تبدیل دنیا به دهکده‏ى واحد جهانى متمرکز بود. در حال که بحث اصلى کتاب دوم، درباره‏ى نقشى بود که آمریکا مى‏بایست براى رهبرى جهان و ارائه‏ى نمونه‏ى جامع مدرنسیم به عهده مى‏گرفت.(۴)
در عمل، بیش‏تر توافقهاى سیاسى و اقتصادى که پس از دو جنگ جهانى خسارت بار، بین مجموع کشورهاى جهان انجام گرفته و به نوعى، زمینه‏ساز همزیستى و همکارى بین‏المللى شده است، طلایه‏دار تحوّلى بوده که (جهانى‏ شدن) نامیده مى‏شود.
این پدیده، روندى از دیگرگونى را به نمایش مى‏گذارد که از مرزهاى سیاست و اقتصاد فراتر مى‏رود و دانش، فرهنگ و شیوه‏ى زندگى را نیز در بر مى‏گیرد. از این جهت، جهانى شدن، چند بُعدى است و قابل تسرّى به مشکل‏هاى گوناگونِ عمل اجتماعى، اقتصادى، سیاسى، حقوقى، فرهنگى، نظامى، فن‏آورى، محیط زیست،... است.
بعضى از صاحب‏نظران، ویژگى‏هاى پنج‏گانه‏ى زیر را براى جهانى شدن مطرح کرده‏اند:
۱- گسترش کمپانى‏هاى چند ملیّتى؛ اهمیّت شرکت‏ها در نظام جهانى، بیش از اهمیّت دولت‏ها است. به عبارت دیگر، دولت‏هاى ملى، جاى خود را به کمپانى‏هاى بزرگ چند ملّیّتى داده‏اند و کشورهاى مختلف جهان با کمپانى‏هاى بزرگ خود مشخّص مى‏شوند.
۲- پیوستگى بازارهاى مالى و بورس جهانى؛ این پیوستگى، آن قدر سریع است که در سالهاى اخیر، روزانه، میلیاردها دلار در بازارهاى جهانى رد و بدل مى‏شود.
۳- گسترش ارتباطات ماهواره‏اى و شبکه‏اى و به دنبال آن گسترش داد و ستدهاى فرهنگى در سطح جهان؛ گروهى، جهانى‏شدن را از کانال ارتباطات و داد ستدهاى فرهنگى مى‏نگرند.
۴- گسترش شبکه حمل و نقل بین‏المللى و کاهش شدید هزینه‏هاى مربوط؛ این امر، فرایند جهانى شدن را تسهیل کرده است و موجب شده است که دنیا به رسمیت ادغام و وحدت حرکت کند.
۵- تقسیم کار گسترده، بر اساس مباحث اقتصاددانان و جامعه شناسان، اقتصاد، وقتى شکوفا و بزرگ و پیچیده مى‏شود که تقسیم کار اجتماعى، در آن گسترده‏تر مى‏شود، و به همین نسبت، دنیا هم وارد تقسیم کار گسترده‏اى شده است.(۵)
هر چند که جهانى‏شدن، پدیده‏اى صرفاً اقتصادى نیست، لکن اقتصاد، با اهمّیّت‏ترین بُعدِ آن است؛ زیرا، در نظام سرمایه‏دارى که سوداى رهبرى جهان کنونى را در سر دارد، سیاست و فرهنگ - که دو محور اصلى دیگر جهانى‏شدن است - تا حد زیادى تحت تأثیر سیاست‏گذارى اقتصادى قرار دارد. لذا سازمانهاى بین‏المللى، عمدتاً، در محور اقتصاد تنظیم شده‏اند. سازمانهاى اقتصادى بین‏المللى و اتحّادیّه‏هاى اقتصادى منطقه‏اى، نظیر (آ.سه.آن)، (نفتا)، (اِکُو)، ادغام بازارهاى مالى، اتّحاد پولى کشورهاى اروپایى، ادغام بانک‏هاى بزرگ جهان، تأسیس سازمان تجارت جهانى، آزادسازى تبادل کالا و نقل و انتقال سرمایه بین کشورها، ادغام شرکت‏هاى تولیدى بزرگ، از این قبیل‏اند.
تعاریفى از جهانى شدن
به نظر مى‏رسد با همه‏ى تعاریفى که از جهانى‏شدن ارائه شده، تاکنون، تعریف روشن و جامعى از آن ارائه نشده است؛ زیرا، اوّلاً، این پدیده هنوز به حدّ تکامل نهایى خود نرسیده و هنوز دست‏خوش تحوّل است و هر روز، وجه تازه‏اى از ابعاد گوناگون آن مشخّص و نمایان مى‏شود.
ثانیاً، هر کسى در مقام تعریف، بُعدى از ابعاد آن را بازگو مى‏کند. اغلب، به بَعدِ اقتصادى آن توجّه کرده‏اند. به هر حال به برخى از تعاریف اشاره مى‏کنیم:
۱- جهانى شدن، فرایندى است اجتماعى که در آن، قید و بندهاى جغرافیایى که بر روابط اجتماعى و فرهنگى سایه افکنده است، از بین مى‏رود و مردم به طور فزاینده، از کاهش این قید و بندها آگاه مى‏شوند.(۶)
۲- (کاستل) با اشاره به عصر اطّلاعات، جهانى‏شدن را ظهور نوعى جامعه‏ى شبکه‏اى مى‏داند که در ادامه‏ى حرکت سرمایه‏دارى، پهنه‏ى اقتصاد و جامعه و فرهنگ را در بر مى‏گیرد.
۳- (جام تام لینسُون) جهانى‏شدن را فرایند توسعه‏ى سریع پیوندهاى پیچیده میان جوامع و فرهنگ‏ها و نهادها و افراد در سراسر جهان معرّفى مى‏کند.
۴- (هاروى) این فرایند را در بردارنده‏ى دو مفهوم فشردگى زمان و مکان و کاهش فاصله‏ها تلقّى مى‏کند. در واقع، طبق این نظر، فشردگى زمان و مکان، مهم‏ترین ویژگى جهانى‏شدن است؛ یعنى، فاصله کم مى‏شود و یا از بین مى‏رود، و زمان لازم براى پیمودن فاصله‏ها کاهش مى‏یابد و جهان بیش از پیش کوچک‏تر به نظر مى‏رسد و انسان‏هها و جوامع، به طریقى به هم نزدیک‏تر مى‏شوند. پس چهانى شدن، فرایندى است که روابط اجتماعى را بسط مى‏دهد و در سه حوزه‏ى اقتصاد و فرهنگو سیاست، صادق است و بستر جریان این روابط را از متن محلى به متن جهانى تغییر مى‏دهد.(۷)
تاریخچه‏ى جهانى ‏شدن
ریشه‏هاى تاریخى جهانى‏شدن را مى‏توان به عمق تاریخ بشر و به زمان‏هاى قدیم مربوط دانست. طبق نظر جامعه‏شناسان و باستان‏شناسان، زندگى بشر، از زندگى‏هاى محدود خانوادگى و انفرادى در جنگل‏ها و غارها و پناهگاه‏ها شروع شده و به تدریج، به جمعیّت‏هاى عشره‏اى و قبیله‏اى و اجتماعات محدود در کنار چشمه‏ها و رودخانه‏ها تبدیل شده، بعداً، همین‏ها، روستاها و واحدهاى کوچک شده‏اند، و سپس شهرها تشکیل شده، و از شهرها، به تدریج، به کشورها و دولت‏ها پدید آورده‏اند. بنابراین، در مجموع، زندگى بشر، به سوى جهانى‏شدن در حرکت است؛ یعنى، هر چه که به پیش مى‏رویم، تفرقه‏ها کم و تجمّع‏ها زیاد مى‏شود و هر چه که به عقب برگردیم، به تفرقه‏هاى بیش‏تر مى‏رسیم. لذا مى‏گویند، جهانى‏شدن، یک امر طبیعى است.
البته، این حرکت، در قرون اخیر، سرعت بیش‏تر به خود گرفته است و دیگر به صورت گذشته، کند حرکت نمى‏کند؛ زیرا، با در اختیار گرفتن ابزارى مثل بُخار و اختراع ماشین و وسائل ارتباط جمعى و دریایى و زمینى و هوایى و توسعه‏ى راه‏ها، به تدریج، کشورها، تبدیل به منطقه‏ها و حکومت‏هاى منطقه‏اى مى‏شوند، و چون این جهانى‏شدن، در ابعاد مختلفِ اقتصادى و فرهنگى و سیاسى، شکل مى‏گیرد، قهراً، بلوک‏ها درست مى‏شود و معلوم است وقتى ارتباطات بشر با ماهواره و اینترنت انجام گیرد، حرکت به سوى جهانى شدن، با سرعت و شتاب بیش‏ترى انجام خواهد گرفت.
حجه الاسلام والمسلمین دکتر حبیب الله طاهرى

​

[TABLE]
[TR]
[TD] [/TD]
[TD="width: 190"][/TD]
[/TR]
[/TABLE]

________________________________________
(۱) دکتر سلیمان ایران‏زاده، جهانى شدن و تحولات استراتژیک در مدیریّت و سازمان، ص ۱۹.
(۲) براى آگاهى بیشتر از جهانى‏شدن و جهانى‏سازى، به کتاب‏هاى زیر مراجعه کنید:
۱- دام جهانى‏شدن، هانس پیتر مارتین و هارالدشومن؛ ترجمه‏ى حمیدرضا شهمیرزادى
۲- پدیده‏ى جهانى‏شدن، فرهنگ رجایى، ترجمه‏ى عبدالحسین آذرنگ.
۳- جهانى‏شدن و تحوّلات استراتژیک در مدیریّت و سازمان؛ دکتر سلیمان ایران زاده.
۴- جهانى‏شدن فرهنگ و سیاست؛ دکتر سیّد على‏اصغر کاظمى.
۵- جهانى‏شدن، مالکوم واترز، ترجمه‏ى: اسماعیل مردانى و سیاوش مریدى
۶- کشورهاى در حال توسعه و سازمان جهانى تجارت (گات)، ترجمه‏ى: دکتر احمد یزدانى‏پناه و سیف‏الله صادقى.
۷- جامعه‏شناسى سیاسى معاصر، کِیت نَش، ترجمه‏ى، محمّدتقى دلفروز، تهران ۱۳۸۰.
(۳) دکتر سلیمان ایران‏زاده، جهانى شدن و تحوّلات استراتژیک، ص ۱۷.
(۴) هانس پیتر مارتین و شومن، دام جهانى‏شدن، ترجمه‏ى حمیدرضا شهمیرزادى.
(۵) جهانى‏شدن و تحولات استراتژیک در مدیریّت و سازمان، ص ۲۱.
(۶) مالکوم واترز، جهانى‏شدن، ص ۱۲.
(۷) دکتر سلیمان ایران‏زاده، جهانى‏شدن، ص ۲۶ - ۷.

​