فیلم قاعده بازی فرصت های از دست رفته [FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif]( نقدی بر فیلم قاعده بازی، ساختة احمدرضا معتمدی )[/FONT] نویسنده : امیررضا نوری پرتو [FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif]چهارده سال قبل و در جشنوارة دوازدهم فیلم فجر،[/FONT][FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif][FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif]احمدرضا معتمدی با فیلم فلسفی و سنگین هبوط، کنجکاوی و تعجب منتقدان و نویسندگان مطبوعات را موجب شد. چهار سال بعد او با فیلم زشت و زیبا توانست مفاهیم فلسفی و عرفانی مورد علاقه اش را در قالبی داستانی و تاریخی بیان کند و اگر چه رضایت نسبی منتقدان را به همراه داشت، اما به مانند فیلم هبوط شکست فاحشی در گیشه خورد. دیوانه ای از قفس پرید، سومین اثر معتمدی، با وجود مورد تقدیر گرفتن در جشنوارة بیست و یکم فیلم فجر، به دلیل وجود لکنت و پیچیدگی در زبان روایت داستان بالقوه جذاب اجتماعی و سیاسی اش نتوانست رضایت کامل بینندگان و منتقدان را جلب کند. حال معتمدی، فارغ از دلمشغولی های ذهنی خود، کمدی عامه پسند قاعده بازی را ساخته و روانة پردة سینماها کرده است. [/FONT][/FONT] [FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif]احمدرضا معتمدی در روند ساخت این فیلم نیز سعی کرده تا خود را متفاوت نشان دهد. این موضوع را از تمایزهای آشکار قاعدة بازی با کمدی های معمول سینمای ایران می توان فهمید. فیلم داستان تقابل دو خانوادة دارا و ندار است که پسری به نام نارگیل (اکبر عبدی) که از طرف غربتی ها (ندارها) می باشد عاشق فرشته (الناز شاکر دوست) که دختری از طبقة داراها است، می شود. این در حالی است که نارگیل متوجه می شود اسرافیل خان (سعید پورصمیمی)، پدربزرگ طایفة داراها، همان پدر بزرگ خودشان است و این موضوع سرآغاز کشمکش دو خانواده می شود. معتمدی تا آنجا که توانسته از شوخی های کلامی متداول در فیلم های کمیک ایرانی پرهیز نموده و به جای آن کمدی موقعیت را جایگزین آن کرده است و ایده های خود را که بالقوه جذاب هستند، با صرف انرژی و وقت زیاد و در سایة حمایت های مالی نهادهای دولتی نظیر بنیاد سینمایی فارابی و سیما فیلم به تصویر کشیده است. اما زمانی که با روند حرکتی فیلم همراه می شویم، تمامی این امکانات و حوصله و دقت را در خدمت داستانی ضعیف، کم مایه و آشفته می بینیم که درک مناسبات و روابط شخصیت هایش برای تماشاگر دشوار است. لازم به ذکر است فیلمی که اکنون بر پردة سینماهاست، نسبت به نسخة اکران شده در آخرین جشنوارة فیلم فجر حدود نیم ساعت کوتاه تر شده و همین امر سردرگمی روایی فیلم را شدت بخشیده است. بیشتر ایده های جذاب و کمیک فیلم در نیمة اول آن جمع شده است که بخش اعظم آنها با وجود ظاهر بدیع و جالبشان در کلیت اثر منطق درستی ندارند. با نوآوری هایی که در جلوه های ویژة فیلم صورت گرفته است، این موقعیت های نمایشی بالقوه خوب، برای تماشاگر از طراوت و تازگی برخوردارند و حتی او را در بعضی لحظات به خنده وا می دارند، ولی با اتمام سکانس های مربوط به بسیاری از این ایده های جذاب، چرایی حضور آنها در دل داستان از نظر تماشاگر به زیر سوال می رود. حتی به نظر می رسد در برخی از فصل های فیلم معتمدی برای اینکه این نوع صحنه های کمیک را بتواند در فیلمنامه تزریق کند، برایشان مقدمه چینی های مفصلی کرده و زمانی از فیلم را، هرچند کوتاه، به آنها اختصاص داده است. تعدد بالای شخصیت ها و نوع روابطشان با سایر کاراکترها، از بزرگترین ضعف های فیلم است. در دو جبهة خانوادة غربتی ها و ایل و تبار داراها با کلی کاراکتر گوناگون روبرو هستیم که اگر بسیاری از آنها را حذف کنیم، خللی در روند حرکتی فیلمنامه به وجود نمی آید. این امر سبب شده است تا معتمدی از پرداخت صحیح شخصیت هایش باز بماند و همگی آنها در حد تیپ های معمول کمدی در نمونه های مشابه وطنی و فرنگی باشند. این موضوع بر هیچکس پوشیده نیست که اکبر عبدی و علیرضا خمسه با سابقة طولانی مدتی که در عرصة طنز دارند، می توانند با اتکا به استعداد شایان خود باعث نجات و قابل تحمل شدن هر فیلم ضعیفی نیز بشوند. اما در قاعده بازی مشاهده می کنیم این دو بازیگر توانا، به اقتضای نقش هایشان در زمان هایی از فیلم که حضورشان می توانست وزنه ای محکم برای فصل های یاد شده باشد، از دیدگان بیننده محو می شوند و داستان به شاخه های دیگر می پردازد. بسیاری از دیگر بازیگران فیلم به ارائه های تیپ های معمول خود در مجموعه ها و آیتم های نمایشی تلویزیون روی آورده اند( نظیر محسن قاضی مرادی، کیومرث ملک مطیعی، داوود منفرد و حتی حمید لولایی) و همین امر نشان می دهد که خود کارگردان هم از پس هدایت این همه ستاره و بازیگر عاجز مانده است. کاراکتر اقدس مرده (با بازی خوب جمشید هاشم پور) از آن شخصیت های خوبی بود که می توانست به یکی از بهترین پرسوناژهای سینمای کمدی ایران مبدل شود، اما این مورد با توجه به کوتاه شدن بسیاری از فصل های مربوط به این کاراکتر میسر نشده و حتی نوع رابطه اش با شخصیت ابوالهول(داریوش ارجمند) و اینکه چرا از نزدیکی با او پرهیز می کند، آن طور که باید و شاید در نیامده و او را به اندارة دیگر شخصیت های تیپ مانند فیلم تنزل داده است. توضیح اسرافیل خان و همسر غربتی اش (فریده سپاه منصور) در فصل های پایانی فیلم در باب عدم سنخیت بزرگی و کوچکی آدمها با میزان مال و مکنتشان و نیز برتری قناعت و فقر بر زیاده خواهی و ثروت اندوزی از آن دسته پیام های گل درشت اجتماعی و اخلاقی می باشد که گریبان این فیلم را نیز گرفته است و با فضای هجوآمیز آن همخوانی چندانی ندارد. اما شوخی های قاعده بازی با فیلم های معروف تاریخ سینما و استفادة کاربردی از موسیقی برای جذاب کردن این اشارات کمیک از نکات مثبت فیلم به شمار می رود؛ هر چند که پیش از این در برخی ساخته های سینمایی وطنی شاهد این نوع شوخی های تصویری و شنیداری بوده ایم، ولی در اینجا این اشاره ها با جنس هجو صحنه ها همخوانی دارد. به کار بردن ورسیون های ایرانی و طنزآمیز از موسیقی وسترن های اسپاگتی سرجئو لئونه ، فیلم های پدرخوانده، راکی و مجموعة پوآرو از جملة این شوخی های جالب توجه قاعده بازی است. معتمدی با خلق کاراکترهای کارآگاه و دستیارش به شخصیت معروف پیتر سلرز در سری فیلم های پلنگ صورتی ادای دینی کرده است. این ارادت تصویری در مورد سکانس سقوط چرخ دستی زباله که یادآور فصل مشهور پلکان اودسا در فیلم رزمناو پوتمکین است و نیز سکانس پرتاب کیک شخصیت ها به یکدیگر که تداعی کنندة کمدی بزن و بکوب عامه پسند اروپایی و آثارصامت آمریکایی است، صدق می کند. [/FONT] [FONT=Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif]بارقه های فیلم آن قدر کم رنگ هستند که در برابر ضعف های محتوایی اثر که به آنها اشاره شد، قدرت بالا کشیدن فیلم را تا حد محصولی قابل قبول ندارند. جدا از لبخندها و گاه خنده های زودگذر بیننده در طول فیلم، تنها موردی که در پایان اثر خودنمایی می کند، حسرت مخاطب از فرصت های به هدر رفتة بی شمار فیلم است.[/FONT]
