نقد فیلم "دل شکسته"

نقد فیلم "دل شکسته" دل شکسته "دل شکسته" هدایت، قلم و روایت از(به دلخواه خود ایشان): علی روئین تن محصول:1387- ایران جمله (از من): "ما شدن، تنها راه تحقق جامعه آرمانی " نمره من: 20/18 گفتی که به دل شکستگان نزدیکی ما نیز دل شکسته داریم ای دوست شاید این بیت ظاهراً ربط واضحی به فیلم و محتوای آن نداشته اما شاید بیان حال جامعه ما و سبب تولید این فیلم در دل علی روئین تن، این کارگردان خوش آتیه باشد؛ کسی که به علی شریعتی به عنوان یک ضرورت جامعه امروز نگاه می کند و روشنفکری ملازم با روحانیت و فقه را عامل جذب مخاطب و رساندن دقیق معانی می داند. شاید با این وجود لزوم نشر سخنان کسانی چون اسفندیار رحیم مشائی که سخن از انسانی سخن گفتن به جای اسلامی -به دلایل مختلف از جمله نفوذ رسانه های جهان در جهت تخریب وجهه مسلمانان و عدم رویکرد ملت ها به اسلام به دلیل ترس انگیخته کاذب- سخن گفتن برای برقراری ارتباط با تمام مردم دنیا منطقی به نظر برسد، منطقی که بسیاری مرا بابت همین کلام مواخذه خواهند کرد! در سینمای جهان اعتقاد دارند اگر گناهان، بدی ها و سیاهی های جامعه را مطرح کنند مفید است. روئین تن نیز این مسئله را قبول دارد و شاید برای ابراز نیکی به نمایش منطقی دوری از آن پرداخته تا نه به مانند بسیاری که انسان های جامعه ما را به دو رنگ سیاه و سفید می دیدند، که با نگرش نسبتاً جدید، جا افتاده، حقیقت گرایانه و مقبول "خاکستری بودن آدم های زمانه ما" سعی در ارائه روایتی جدید و در عین حال جاری در جامعه امروز ایران دارد. آن جا که رقص حاج آقا با مینی بوسی از زنان و دختران و تحقیقات سالم (!) دوستان نفس همراه با دستگیری امیر علی و نفس در پارک که با استهزاء پدر نفس و به حق با واژه "خود گیری"! تعبیر می شود و اشاره به سهمیه های دانشگاه و در مقابل آن عدم استفاده بسیاری از خانواده شهداء از این امکانات سعی درستی در شناساندن واقعیات جامعه چند گانه ما دارد. روئین تن به حق تلاش می کند دید تک بعدی انسان های هر دو قشر را نسبت به یکدیگر تغییر دهد و البته نه با تغییر اجباری که از بیننده می خواهد برای دریافت حقیقت، تک تک افراد را در جای خود مطالعه کند و از کلی نگری بپرهیزد. امیر علی و نَفَس دو شاخص درجه بالای جامعه امروز ایرانند. دو دیدگاه متفاوت که در عین حداکثری بودن در عقیده و عمل، میانه رو ترین نیز هستند و به عبارتی اجرا کننده دقیق عقاید خود هستند. و البته عقایدس که با آنکه در ابتدای فیلم و به نظر بسیاری باعث تفاوت زیاد آن دو می شود بسیار به یکدیگر نزدیک است. روئین تن کارگردانی ست که می کوشد معانی را در قالب حالات و گاهاً جملات نشان دهد و البته حسن کار او در این است که شعارهایش نیز خارج از دل و دیده نیست و حس عدم واقعیت را در ذهن بیننده به کار نمی گیرد؛ هر چه هست مصداقی در بیرون دارد و به جز پرداخت برخی صحنه ها (مثل شمع آگین بودن همه جا و کسه آب با گل هنگام نماز یا حضور کبوتر در بیمارستان که البته نمادین و یا از تخیل بازیگر موضع است) آنچه بیننده می بیند به دور از دیده ها و شنیده هایش نیست. به کار گیری شعر نیز به جز در پارک توسط امیر علی که در همان حال نیز دستگیر می شود (و حتی نگاهش لحظه ای به بازیگر نقش پلیس می افتد!) دل آزار نیست و به فراخور پیشبرد داستان و صحنه ها می باشد. اصلی ترین و مهمترین دغدغه نویسنده جدایی حاکم بر فضای بین قشر مذهبی و مخالف نظام است که این روزها که در بهبوهه انتخابات وحوادث پس از آن قرار داریم این امر به شکل بارزتری نمود پیدا کرده است. به عقیده نویسنده عامل اصلی جدایی و شاید تنفر این دو قشر از یکدیگر تفاوت عقیده نیست، بلکه خود برتر بینی هر دو گروه و ساخت تصوراتی ساختگی همراه با واقعیاتی تلخ از دنیای طرف مقابل است. به گفته استاد این دو دانشجو که قرار است با یکدیگر نظریه ای درباره نحوه تحقق جامعه آرمانی ارائه دهند و باعث فخر این استاد شوند، اگر من وتو از جای خود بر نخیزیم و تنها "ما" در کار نباشد، امکان ایجاد چنین جامعه ای وجود ندارد. چنان که این عدم وجود "ما" به جدایی آن زن از شوهرش در اثر بچه دار نشدن، رها شدن زنی به علت اعتیاد همسر و دوری تفکر پدر نفس از خانواده دوران می شود. حواله کردن مادر امیر علی، او را به خودش برای دریافت نحوه انجام امور (حتی زیر یک سقف بودن با یک نامحرم) از نکات آموزشی بسیار جالب توجه فیلم است. به وضوح پیداست که نحوه بزرگ کرد امیر علی همراه با سخت گیری و البته منطق بوده و این با کوتاه شدن ارائه نصیحت ها و دعوت به استفاده از عقل خود به فرزند در سنین جوانی ادامه می یابد. نَفَس و پدرش در یک تضاد اولیه و به ظاهر ریشه ای و درمان ناپذیر با امثال امیر علی یک یک به او می گروند و البته با وجود امکان نپذیرفتن این امر توسط بسیاری از بینندگان، غیر قابل پذیرش نیست، چرا که عشق زمینی نیز اگر وجود داشته باشد شور می آفریند و هر ناممکن را ممکن می سازد و چادری شدن نفس با وجود آنکه در نظر برخی ناممکن به نظر می رسد، با قرار گرفتن در موقعیت او بسیار محتمل می نماید و این اعتقاد راسخ و استواری امیر علی در عقیده و درست کرداری اوست که باعث چنین تغییر وجهی ظاهری (که نفس بنا به گفته امیر علی و پس از خواندن تقریرات او کسی ست که از انکار به حقیقت می رسد ونوع پوشش او بیشتر نوعی اعتراض به وضع موجود است تا خواسته قلبی و صحنه بوسیدن قرآن او همه چیز را نمایان می کند) در نفس و پدر او می شود، تغییری که شاید در مورد پدر، که ایرادهایش به امیر علی نه اینکه درست باشد که مهمتر از آن باور پذیر و عینی ست، نوعی کنار آمدن انسانی با وجوه شخصیت انسانی امیر علی ست. بدین ترتیب در فیلم انسان سفید سفید و سیاه سیاه نداریم و این دو تقابل هستند که در مواجهه با هم به جای رنگ خاکستری، سفید آرمانی را به وجود می آورند. جمعه ای که یک نماد آن را در زیر پرچم یا حسین -که آن هم به دور از اغراق است- در انتهای فیلم می بینیم. در حقیقت علی روئین تن در این فیلم کوشیده نظریه خود برای ایجاد جامعه آرمانی که بدون حذف هر یک از اعضای آن و تنها با خود نگری و خویش شناسی و اصلاح نگرش ها به وقوع می پیوندد را ارائه کند و در این راه سایر نظریه پردازان این زمینه را با شعر پایانی که از فیلم بیرون زده به ارائه سایر نظرات دعوت می کند: " مائیم و نوای بی نوایی بسم لّه اگر حریف مائی" دل شکسته2 کارشناسان صدا و سیما با پخش تبلیغات این فیلم مخالفت کرده اند و پخش آن نیز محدود بوده و اگر سینا استقلال نیز با بزرگواری مجید مجیدی آن را اکران نمی کرد، شاید هرگز نمایشی در سینما نداشت. با این حال و بدین ترتیب فیلم فروش چندانی در گیشه نداشته است اما ظاهراً در شبه توزیع خانگی با استقبال خوب مردم مواجه شده است و به نظر می رسد باید منتظر کارهای خوب دیگری از سوی این کارگردان و نویسنده فخیم، اندیشمند و متعهد کشورمان باشیم. بازی های فیلم اکثراً بسیار خوب است و یک نکته اینکه بیتا بادران از شاگردان علی روئین تن در تئاتر است که او را از بزرگان زن بازیگر سینمای ایران می داند. [ دوشنبه ۳٠ شهریور ،۱۳۸۸ ] [ ۱٢:۱٧ ‎ب.ظ ] [ مهدی وزیریان ] نظرات (2)

 

پاسخ : نقد فیلم "دل شکسته"

مشخصات فیلم :
بازیگران : شهاب حسینی ، بی تا بادران ، خسرو شکیبایی ، رضا رویگری ، فریبا کوثری ، محمود پاک نیت و ...
نویسنده و کارگردان : علی رویین تن
تهیه کننده : مجید اسماعیلی
پیش درآمد : نظر کلی ای که پس از دیدن فیلم و انتهای مشاهده آن به ذهن بیننده عام متبادر می شود ، این است که فیلم خوبی بوده و شخص در درون خود احساس رضایت می کند .
موضوع کلی داستان فیلم : تفاوت فرهنگ ها ، با سعی بر اینکه از نوعی فرهنگ خاص جانب داری نکند و فرهنگ دیگری را زیر سوال نبرد البته در برخی از قسمت های فیلم "رویین تن" نتوانسته این روند را حفظ کند .
داستان فیلم : دختر و پسری در رشته ی فلسفه در دانشگاهی مشغول به تحصیل هستند ، و دختر نماینده قشر دگر اندیش و غیر سنتی ( شاید هم بتوان گفت که سنت خاص خانواده خود را دارند .) و پسر نماینده قشر مذهبی و سنتی که این دو در دانشگاه هم فکر های خود را دارند و به شدت به دیگری (و طرز سلوک و شکل ظاهری و ... ) حساسیت دارند و این حساسیت را بروز می دهند .
ناگفته نماند که هر دوی این افراد ، انسان هایی صاحب فکر و اندیشه ای هستند .
خلاصه استادشان برای پایان نامه گره بندی دانشجویان را با هدفی که دارد خود انجام می دهد و این دختر و پسر که به شدت با هم در تضاد بودند، بالاجبار هم گروه می شوند و در نهایت و با ریتم مناسبی نسبت به هم علاقه پیدا می کنند و ...
نکات کلیدی :
1. در ابتدای فیلم صحنه ای است که دختر "نفس" که از خانواده ای مرفه و نه چندان مذهبی است ماشین گران قیمت و جدیدی را که پدرش به عنوان هدیه روز تولد به او داده را به دانشگاه آورده و دانشجویان مجذوب این اتومبیل شده اند و شروع به تعریف و تمجید از پدرش می کنند نفس نیز که پدرش را بسیار دوست دارد ، در تعریف پدرش او را فردی کاملا منطق گرا معرفی می کند ، به نحوی که این شخص ( پدر نفس) تنها روش هایی را می پذیرد که بر پایه منطق و عقل استوار باشند و اعتقادی به فلسفه و ... ندارد. " کلید اول "
2. در جریان فیلم و برخوردهایی که پیش می آید مشخص می شود که پسر که شخصیتی مذهبی دارد ، انسان اهل تفکری نیز هست و به نسبت سایر دوستان خویش کمتر تعصبی و قهری عمل می کند و مذهبی بودن را با تفکر و لطافت (خوشنویسی و هنر ) توامان دارد . " کلید دوم "
3. در قسمت های مختلف فیلم مشخص می شود که هر دو خانواده ، خانواده های اصیلی هستند و هر دو شخص رفتار هایشان کاملا منطبق بر فرهنگ خانواده ای هست که در آن رشد یافته اند . هر دو خانواده هایی تحصیل کرده دارند
( پدر مادر امیر علی دکترای ادبیات داشته و دارند و استاد دانشگاه بوده و هستند "پدر پسر در جنگ شهید شده " ، پدر نفس نیز فردی تحصیل کرده در رشته های مهندسی است و شرکت و بیزینس معتبری دارد . "کلید سوم "
4. اطلاعات ورودی اشتباه : در قسمت های مختلف فیلم مشخص می شود که نفس در مورد افرادی شبیه پسر ، نوعی تیپ در نظر دارد که نه اینکه این تیپ از افراد وجود نداشته باشند ( مانند آن حاجی متظاهر نمایی که در همین فیلم داخل باغی در بین جماعت نسوان می رقصد و به آنها می گوید "دعاتون می کنم " ) ولی مطمئنا نمی توان تمام افراد را به یک چوب راند تنها به دلیل اینکه ، شکل ظاهری یکسانی دارند . " تفکرات دختر در مورد پسر : افرادی متظاهر نما ، تا حدود زیادی دگم و بی تفکر ، انسانهایی سوئ استفاده گر که مثلا از شهید شدن پدرش استفاده نموده و با استفاده از سهمیه شهدا وارد دانشگاه شده و افرادی که به آنچه که می گویند اعتقادی ندارند و برای سوئ استفاده نمایش بازی می کنند. " و اما " تفکرات پسر در مورد دختر : انسانهاایی که به هیچ ضابطه و اصولی پایبند نیستند ، اهل تفکر نیستند و فقط به ظاهر و پوسته توجه دارند و ... " که در جریان مراوداتی که با هم برای تهیه ی پایان نامه مشترک دارند یک به یک خط بطلان بر روی پیش داوری های خویش می کشند و از آنجایی که هر دو انسان هایی بسیار اهل دل هستند شدیدا به یکدیگر علاقه مند می شوند . " کلید چهارم "
5. مادر امیر علی که جوانی خویش را در نفس می بیند و سرنوشتی مشابه او داشته ، با این وصلت مشکلی ندارد ولی مشکل در پذیرش امیر علی در خانواده نفس بسیار بارز است و پدر شدیدا سعی در این دارد که دخترش را از تصمیمی که گرفته منصرف سازد ، و دلیل مخالفت پدر دختر همان طرز تفکری که داشته و پیش فرضی که در ذهن خود نسبت به افرادی همچون امیر علی متصور بوده ، است و زمانی که در مراسم خواستگاری ، امیر علی در پاسخ اینکه چه دارد که به خواستگاری دختر مهندس شایسته آمده گفت : "اهل بیت " این حس مهندس نسبت به امیر علی به اوج خود رسید .
مهندس که تنها مسایل استوار بر پایه منطق را می پذیرد ، بسیار از این پاسخ امیرعلی برآشفته می شود و نه اینکه مهندس اهل بیت را قبول نداشته باشد ولی این را نوعی گریز امیر علی از پاسخ به سوال منطقی خود می داند وبه همین دلیل در این مرحله درخواست آنها را رد می کند . " کلید پنجم "
6. " کلید ششم ( شاه کلید قصه ) " : پس از اینکه مهندس خجسته به درخواست امیر علی پاسخ منفی می دهد ، هر دو جوان شدیدا بر مواضع خود اصرار می ورزند ، و در قسمتی از فیلم مهندس از دخترش می خواهد به خاطر او از این وصلت بگذرد و دختر به او پاسخ می دهد که نمی تواند و در مهندس در توجیه نظر خود به دخترش می گوید که او در جواب تمام منطق من به من می گوید " اهل بیت " و دخترش در پاسخ به او می گوید که این اعتقاد امیر علی است . مهندس که فردی باهوش و سرد و گرم چشیده است بهترین تصمیم را می گیرد که همه چیز یا به خودش یا به فرزندش ثابت شود . او در یکی از مواجهات پس از رد درخواست خویش با امیر علی او را به اهل بیت و امام حسین قسم می دهد که از تصمیم خود برگردد .
از نظر مهندس این یک بازی تمام برد بود ، زیرا به اعتقاد او امیر علی به دلیل عشقی که در دلش نسبت به دخترش دارد کوتاه نمی آید ، در این صورت هم به خودش و هم به دخترش ثابت می شود که امیرعلی نقش بازی می کند و این " اهل بیت " که به گفته دخترش اعتقاد امیر علی ست ، وسیله پیشبرد خواسته هایش است نه اعتقاد واقعی او .
ولی آن روی سکه اتفاق افتاد و امیرعلی به یکباره تمام عشقش را در درون خویش معدوم نمود . و اینجای قصه است که " منطق " ، شاه کلید داستان نام می گیرد و مهندس خجسته که انسانی منطق گراست به این ایمان می آورد که " امیر علی واقعا ودر اعماق وجود خویش به اهل بیت اعتقاد راسخی دارد " و زمانی که این موضوع برای او به اثبات می رسد ، در پذیرش درخواست امیر علی درنگ نمی کند .
نکات مثبت :
1.عدم داوری و سفید و سیاه معرفی نمودن شخصیت های داستان .
2. نشان دادن اینکه ، هر دوی این دو گروه از تیپ شخصیتی می توانند انسان هایی مطلوب و مورد پذیرشی از دیدگاه بیننده باشند ، به نحوی که تصور شخص بیننده در انتهای فیلم در مورد هر دو گروه پس زمینه ای مثبت دارد .
3. استفاده ی مناسب از موسیقی و آواز در بطن فیلم .
4. بازی های مورد پذیرش : شهاب حسینی که من شخصا انتظاری غیر از این از او نداشتم و به انتظاری که از او می رفت به خوبی عمل نمود ولی هنر بی تا بادران بازیگر نقش اول زن بسیار جالب توجه بود ودیگر اسم او در پس زمینه ذهنمان به عنوان بازیگری خوب نقش بست . و استفاده از " فریبا کوثری و زنده یاد خسرو شکیبایی " به عنوان افراد تاثیر گذار دو خانواده بسیار مناسب و قابل قبول بود .
5. در انتهای فیلم تاثیر امیر علی در حرکات ورفتارو نحوه ی گفتار دختر بسیار بارز است مثلا قسمتی که تسبیح در دست دارد و رو به پدرش با حرکت دست می گوید " این اعتقادشه پدر من " به خوبی این موضوع به تصویر کشیده شده که به عقیده من از نکات مثبت فیلم قلمداد می شود .
نکات دیگر :
-کمی در بعضی از قسمت های فیلم نقش ها ، زیادی پر رنگ و تا حدودی غیر واقعی ارائه شدند ، مثلا در قسمتی که دختر از رضا رویگری ( در نقش دکتری جنگ دیده و باغبان ) پرسید که سربند یاحسین ات را که همیشه همراهت بوده چرا باز کردی برخوردی بسیار تند و شدید از خود نشان می دهد که که چندان طبیعی به نظر نمی رسد .
- هر چند که کارگردان ونویسنده ی این اثر " رویین تن " سعی کرده بی طرفی را رعایت نماید ولی در برخی قسمت های فیلم به صورت نا خود آگاه به سمت آنچه که خود رویین تن از آن دست است غش کرده و به طور کلی تغییرات در نفس بسیار بارز تر از امیر علی است. مثلا نفس در انتهای فیلم با پوشش چادر ظاهر می شود و یا در مراسم شب های ماه محرم با پای برهنه در خیابان تردد می کند و دیگر تغییراتی از این قبیل و با این شدت کمی برای بیننده غیر قابل باور می باشد و یا مداحی استاد دانشگاه در محرم نیز چندان طبیعی به نظر نمی رسید .
- به نظر اینجانب" رویین تن" در بیان اینکه چه می شود که پدر نفس، امیر علی را به دامادی می پذیرد ، کوتاهی نموده و بینندگان تعجب می کنند که چه شد که به یکباره نظر مهندس خجسته عوض می شود و ... در حالی که همانطور که در قبل گفتم "کلید ششم " با توجه به منطقی بودنش امیر علی را می پذیرد .
- هر چند که هم رضا رویگری و هم محمود پاک نیت ( در نقش استاد دانشگاه ) نقش های خود را خوب ایفا نمودند ولی به نظر می رسد که می شد از افراد دیگری برای بازی در این نقش ها استفاده نمود که این کاراکتر ها بیشتر بر چهره ی آنها بنشیند ، البته به نظر می رسد انتخاب رضا رویگری با توجه به صدای آواز بسیار زیبایش صورت گرفته که با توجه به این نکته ، قابل قبول است .