خوارزمی

" خوارزمی"
" ابوجعفر محمد بن موسی – فلکی ریاضی اواخر قرن دوم هجری قمری
دانشمند بزرگ ریاضی و نخستین پایه گذار اصول جبر جدید"
خوارزمی محمد بن موسی فلکی ریاضی کنیه اش ابوجعفر یا ابو عبدالله القهار از دانشمندان علوم ریاضی و هیئت با مامون عباسی معاصر و تمامی کتابخانه خلافت در تحت تصرف او بوده است.
این دانشمند بزرگ در سال «820-م» ( زمان خلافتبنی عباس در بغداد) در حدود بین سالهای 200-195 هجری کتابی بنام جبر و مقابله را نوشت که در آن بهیچوجه از حروف و علامات استفاده نشده بود ولی حل معادلات را بدوطریق که ما امروز جمع جبری – عمل متشابه و نقل جمعی از یکطرف بطرف دیگر می نامیم انجام می داد . اگر نتوانیم محتوای این کتاب را هنوز علم جبر جدید بنامیمی، از آنجا که اساس این کتاب بر استفاده از علائم اختصاری بوده است می توان لااقل پیدایش آنرا یکی از مراحل مهم علم جبر دانست . برای رسیدن به نتیجه قطعی فقط می بایست یک قدم برداشت ، از قرار معلوم این قدم چندان سهل نبوده است زیرا مدت هفت قرن و نیم طول کشید تا این کار آخری نیز انجام شد.
بنابراین خوارزمی نخستین کسی است که علم جدید را پایه گذاری نموده و یکی از مراحل مهم این علم را پیدا نموده است.
از آثار و تصنیفات دیگر خوارزمی :
استخراج التاریخ زیج اول و زیج ثانی که این دو زیج بسند هند معروف و محل اعتماداهل فن بوده . دیگر صوره الارض یا رسم افریقیه می باشد : عمل الاسطرلابمختصر من الحساب و الجبر و المقابله که در لنن چاپ شده که مشهورترین تالیفات اسلامی علم جبر همین کتاب جبر و مقابله خوارزمی است که ظاهراٌ پس از اطلاع از علم جبر در یونان و ایران و هند جبر عربی را استخراج کرد ، همانطور که زیج خوارزمی جامع افکار و آرای علمای هند و ایران و یونان در آن موضوع می باشد ، و شارحین اسلامی کتاب خوارزمی را مکرر شرح داده اند.
دیگر استخراج تاریخ الیهود و اعیاد هم ( تاریخ یهود و عیدهای آنان) . بهر حال کتب یونانی ( فلسفی و علمی ) چون این علوم بیگانه به عربی ترجمه می شد و حساب هم جزء آن علوم ترجمه و رایح گشت و منهدسان و هیئت شناسان حساب آموختند . ولی کسی که فقط متخصص در حساب باشد میان مسلمانان کم بوده از بزرگترین ماثر تمدن اسلام آنکه حساب هندی و ارقام هندی را در دنیای متمدن انتشار دادند عربها این ارقام را هندی می گویند ، زیرا از هندیها آموخته اندو فرنگیها آنرا عربی می نامند چون از عربها گرفته اند.
نخستین کسی که این ارقام را از هندی به عربی انتقال داد ، ابوجعفر محمد بن موسی خوارزمی مذکور در فوق می باشد که او در جدولها رقم های هندسی را بکار برد و این کار در سال 197 هجری قمری انجام گرفت ، و این جدولها مبنا و ماخد کارهای منجمان بود و از همان کلمه الخوارزم اروپائیها لفظ الگوریزم را ساخته اند .
در زبان های اروپائی که اساس محاسبه بر مبنای اعشاری ده را الگوریتم می گویند اصل آن همان کلمه الخوارزمی است . پیردوسو می نویسد : « در همان زمانی که پادشاهان باهوش و پر سخاوت عرب ( اسلام ) مطالعات علمی را تشویق میکردند ، هفت قرن تمام اروپا محکوم به این بود که بار جهل و نادانی را حمل کند و یکی از علائم جهل ونادانی این دوران غم انگیز آن لوتر جانشین شارلمانی امر داد که نقشه جهان نمای اجدادش را که بر روی نقره حک شده بود خرد کنند تا بتواند به سربازان خود جیره و مواجب بدهد . سال یکهزار میلادی نزدیک می شد سالی که پیامبران متعدد آن عصر بعنوان خانمه جهان پیش بینی کرده بودند که اصلاح چه فایده دارد ؟ منظور از جمع کردن چیست )»
این کلمات وحشت انگیز سخنانی بود که روحانیون مسیحی و کشیشها از روی منابر به مردم می آموختند . مغان و ساحران و رمالان و غیبگویان بهترین پیشگوئیها را می کردند ، یک نوع جنون دسته جمعی و عمومی بر مردم جهان که از نظر شدت غم و اندوه می لرزیدند مسلط شده بود .
لکن در این هنگام که اروپا را خرافات و جهل و نادانی فرا گرفته بود که در نتیجه آن فقر و مسکنت و بدبختی آنان را بدیار نیستی می کشانید ، طلوع اشعه درخشان علم و معرفت و فرهنگ اسلام و مسلمین به وسیله دانشمندان اسلامی جهانیان را روشن می کرد و در علوم و فنون تا چندین قرن استاد اروپا بوده اند.
خلاصه آن که مسلمین در وضع و شرح علوم از جمله علم جبر حق تقدم داشتند زیرا از ترجمه علوم یونانی دو کتاب که در علم جبر که یکی تالیف : زیوفانتس و دیگری تالیف ابرخس بوده و به عربی ترجمه شده بود بسیار ناچیز بوده است ،چنانچکه اکنون علمای فن هم پس از بررسی و تحقیق و تدقیق در این موضوع تشخیص داده اند که دو کتاب مزبور ( در علم جبر) که از یونانی به عربی ترجمه شده چیز مهمی نبوده و اساس علم جبر را مسلمانان و عربها وضع کرده اند و اروپائیها علم جبر را از کتبی که مسلمین نوشته اند استفاده کرده اند .
دیگر از کتب مهم ابوجعفر محمد بی موسی خوارزمی کتاب مفاتیح العلوم است که کتاب مهم و ارزنده ایست.