گام هاي مؤثر براي پيشگيري ودرمان اعتياد نوجوانان

گام هاي مؤثر براي پيشگيري ودرمان اعتياد نوجوانان
​

خراسان - مورخ دوشنبه 1390/10/26

​

مدت هاست اعتياد به عنوان يک بيماري مزمن و عودکننده شناخته شده و نتايج مطالعات علمي نيز نشان داده است که مصرف موادمخدر بر مغز و گيرنده هاي مغزي تاثير سوئي مي گذارد و باعث به هم ريختن تعادل مواد بين سلولي مترشح در مغز مي شود. هرچه مطالعات درباره اعتياد بيشتر مي شود، نگراني از تاثير آن بر کيفيت زندگي فرد معتاد و مسير دشواري که براي بازگشت به يک زندگي سالم در پيش دارد، افزايش پيدا مي کند. وقتي اعتياد با يک دوره خاص از زندگي فرد مانند دوران نوجواني هم زمان مي شود، بايد منتظر آسيب و لطمه اعتياد به آينده نسلي باشيم که قرار است آينده ساز کشور باشد.دوره نوجواني به علت هم زماني با دوره بلوغ، تلاش نوجوان براي کسب هويت، پيدا کردن درک تازه اي از جهان و يافتن مسير زندگي دوره حساسي از زندگي محسوب مي شود و خانواده در پيشگيري از بخش عمده اي از آسيب ها ازجمله اعتياد و حمايت از نوجوان براي گذراندن اين دوره بحراني نقش عمده اي ايفا مي کند. در اين مطلب قصد داريم درباره تبعات اعتياد در دوره نوجواني و راه هاي پيشگيري از آن به خانواده ها اطلاع رساني کنيم.

آموزش خانواده ها
متاسفانه بسياري از والدين اطلاعات چنداني درباره موادمحرک جديد و نحوه مصرف آن ندارند و به همين دليل تا مدت ها از اعتياد نوجوان خود بي خبر مي مانند. دکتر عباس محدث حکاک، کارشناس دفتر پيشگيري از اعتياد بهزيستي خراسان رضوي، با بيان اين مطلب به خراسان تاکيد مي کند: مهم ترين گام در پيشگيري از اعتياد نوجوانان، آموزش خانواده هاست. با توجه به سرعت ورود مواد جديد به بازار و عرضه آن ها تحت نام هاي مختلف و تنوع بسته هاي آن حتي بسياري از والدين تحصيل کرده نيز از تبعات مصرف آن بي اطلاع اند. بنابراين طبيعي است که متوجه اعتياد فرزند خود به مصرف اين مواد نشوند. برنامه آشنايي با موادمخدر در آموزش و پرورش براي والدين قدم بسيار مثبت و نتيجه بخشي است. ديدن مواد و بسته بندي هاي مختلف، آشنايي با علايم مصرف و نحوه برخورد با نوجوان معتاد گام هايي است که در پيشگيري مطرح است. هم چنين برقراري ارتباط صحيح و موثر با نوجوان در خانواده يک اصل اساسي است. شايد بتوان گفت مهم ترين مشکلي که هم اکنون در بسياري از خانواده ها وجود دارد، شکاف يا فاصله اي است که بين والدين و فرزندان به علت سرعت تحولات و تغييرات در جامعه به وجود آمده است و والدين از فرزندان عقب مانده اند. نکته اين جاست که در يک مقطع سني، ارتباط بين نسل جديد با قديم دچار مشکل مي شود حال اگر سرعت انتقال اطلاعات و تحولات دنياي جديد و بحران هويت را هم به اين امر بيفزاييد بهتر مي توان دريافت که تضاد و فاصله بين نسل قديم و جديد تا چه اندازه بحران آفرين است. در نتيجه بهتر است براي کمتر کردن فاصله ها تلاش کنيم.

نظارت غيرمستقيم بر نوجوان
دکتر محدث حکاک با بيان اين که نظارت پليس مآبانه برخي والدين براي کنترل نوجوان، در درازمدت نتيجه اي نخواهد داشت، تصريح مي کند: نظارت والدين بايد غيرمستقيم باشد و دورادور نوجوان را تحت کنترل داشته باشند، همان طور که نظارت شديد پسنديده نيست اعتماد بيش از حد به علت برقراري ارتباط صحيح و سالم با نوجوان هم کار اشتباهي است. رهاسازي نوجوان با اين توجيه که ما با هم ارتباط خوبي داريم و او همه چيز را به ما مي گويد، باعث مي شود نوجوان به مسيرهاي نادرست گرايش پيدا کند، مواردي بوده است که والديني که ادعا مي کردند بسيار زرنگ هستند و قادرند کوچک ترين خطاي فرزندشان را شناسايي کنند يک سال پس از اعتياد نوجوانشان متوجه موضوع شده اند.بنابراين مخفي کردن اعتياد از والدين بعيد و عجيب نيست و موارد زيادي از اين موضوع مشاهده مي شود.نظارت بر چگونگي خرج کردن پول ماهانه يکي از اين نظارت هاي غيرمستقيم است که والدين بايد به آن بپردازند، تهيه مواد هزينه بر است و اگر نوجواني دايم پول کم مي آورد، والدين بايد کنجکاو شوند و نحوه هزينه کرد پول او را کنترل کنند. از سوي ديگر حلقه دوستان نوجوان هم بسيار مهم است.توصيه ما به والدين اين است که براي نظارت غيرمستقيم نوجوان بهتر است از دوستان وي شروع کنيد. در منزل خود محافل دوستانه ترتيب دهيد تا هرچه بهتر دوستان فرزندتان را بشناسيد. اجازه دهيد نوجوان دوستانش را به منزل بياورد و با آن ها تفريحات سالم داشته باشد زيرا اگر اجازه اين کار را نداشته باشد، به اماکن ناسالم گرايش پيدا مي کند. بسياري از نوجوانان در اين سن از والدين فاصله مي گيرند و تمايل دارند بيشتر وقت خود را با دوستانشان بگذرانند، بنابراين با نزديک شدن به جمع دوستان وي، بهتر مي توان او را کنترل کرد.يک راه ديگر کنترل عملکرد تحصيلي و رفتاري نوجوان است. ارتباط مداوم با مدرسه و کنترل روند تحصيلي نوجوان اصلي ضروري است و والدين بايد افت تحصيلي ناگهاني، نمرات پايين، بي علاقگي وي به مدرسه و تحصيل را ريشه يابي کنند. گاهي نوجوان ناگهان دچار تغييرات خلقي مي شود و خوش خلقي يا بدخلقي ناگهاني بروز مي دهد که اين نوسانات هم بايد ريشه يابي شود.

برخورد با نوجوان معتاد
اين کارشناس دفتر پيش گيري از اعتياد سازمان بهزيستي با اشاره به اين که لازم است والدين با نوجوان خود همدلي کنند و شنونده خوبي براي او باشند، تصريح مي کند: والدين همواره بايد با صبوري شنونده مواضع و حرف هاي نوجوان خود باشند. نوجوان بايد بداند هر خطايي را که انجام داده است مي تواند مطرح کند تا با کمک والدين مشکلش برطرف شود. بنابراين والدين بايد احساسات و افکار نوجوان را درک کنند و شرايط فعلي او را مدنظر قرار دهند. والدين بايد مخالفت خود را همدلانه بروز دهند زيرا اين شيوه برخورد در پيش گيري و درمان بسيار حائز اهميت است. بعد از همدلي و درک شرايط نوجوان و تعميق روابط نوبت برداشتن گام هاي بعدي است. در اين مرحله برخورد بايد دوستانه و در عين حال جدي باشد. برخورد جدي اما بدون خشونت و دوستانه و قاطعانه باعث مي شود که نوجوان معتاد به والدين اعتماد کند. با برخورد دوستانه مي توان تمام زواياي اعتياد نوجوان را بررسي کرد و اين موضوع براي درمان موفق وي اهميت بسيار زيادي دارد.

درمان نوجوانان معتاد
در بيشتر موارد مصرف تفنني مواد محرک در نوجوانان گزارش مي شود. مشخصه اين مواد اين است که وابستگي جسمي کمتري دارد و در مقابل وابستگي رواني شديدي ايجاد مي کند. بنابراين فقط در مورد نوجواناني که اعتياد شديد دارند، دارودرماني اصل است و در ديگر موارد مداخلات رواني و مشاوره بسيار کمک کننده است. در عين حال مشکلي که وجود دارد اين است که نوجوان معتاد از تبعات سوءمصرف آگاهي ندارد؛ از اين رو فرآيند ترک وي بسيار دشوار است. به عبارتي يک معتاد بزرگسال سختي هاي اعتياد را دريافته است اما يک نوجوان معتاد را به سختي مي توان از لذت بردن ظاهري مصرف موادمخدر برحذر داشت. در چنين فردي زمينه عود اعتياد بيشتر است و معتادان زير ۲۰ سال هنگام درمان مقاوم تر هستند و از سوي ديگر به علت تحمل کمتر درد و نداشتن توانايي جسماني، مراحل ترک دشوارتري را پيش رو دارند.

مشاوره تأثيرگذار است يا خير
مدير مرکز ملي مطالعات اعتياد دانشگاه علوم پزشکي تهران معتقد است مشاوره فردي و خانوادگي نوجوانان معتاد براي ترک اعتياد از مصرف دارو تأثيرگذارتر است. عليرضا نوروزي با بيان اين مطلب به ايرنا مي گويد: از آن جا که مشکلات نوجوانان معتاد بيشتر خانوادگي و تحصيلي است، نقش خانواده در گرايش اين گروه به مصرف مواد مخدر غيرقابل انکار است. وي تأکيد مي کند: خانواده پس از گروه همسالان بيشترين تأثير را در گروه نوجوانان دارد به نحوي که اگر نظارت والدين کافي نباشد، احتمال اين که نوجوانان به سمت اعتياد کشيده شوند، بسيار زياد است.اما دکتر مصطفي اقليما رئيس انجمن علمي مددکاري اجتماعي ايران درباره ابعاد اعتياد نوجوانان مي گويد: به نظر مي رسد نگاه تک بعدي باعث مي شود تصور کنيم مشاوره نقش عمده اي در پيشگيري از اعتياد نوجوانان دارد. در بيشتر موارد، چندين عامل دست به دست هم داده که نوجواني به بلاي اعتياد گرفتار شده است. بنابراين با مشاوره به تنهايي نمي توان اين مشکلات پيچيده و پيوسته را رفع کرد. نوجواني را که پدر معتاد يا بيکار دارد، نمي توان با مشاوره از اعتياد دور کرد. درست است که او بايد اطلاعات کافي درباره اعتياد داشته باشد اما وظيفه متوليان جامعه اين است که زمينه هاي بروز اعتياد را در محيط پيرامون زندگي نوجوان از بين ببرند.واقعيت اين است که مشاوره زماني کارساز است که شما گام هاي اساسي را براي ايجاد يک زندگي سالم برداشته باشيد و سپس به نوجوان مهارت هاي زندگي را آموزش دهيد. وقتي نوجوان ۱۵ ساله معتاد مي شود در واقع به اين معناست که او ۱۵ سال است با اعتياد مي جنگد و آن قدر زمينه اعتياد در پيرامون وي قوي بوده که او در ۱۵ سالگي به سوء مصرف مواد روي آورده است.در چنين شرايطي بايد اذعان کرد که مشاوره نمي تواند به وي کمک کند مگر اين که ما اميد، هدف و آينده اي روشن را به او نشان دهيم و سپس به او مشاوره دهيم و تلاش کنيم او را به سمت زندگي سالم هدايت کنيم.

نياز نوجوان و جوان
وي مي افزايد: بهتر است از خودمان بپرسيم آيا جوان ما تفريح سالمي دارد؟ آيا اماکن ورزشي ارزان داريم؟ آيا زمين فوتبال در اختيار او گذاشته ايم، آيا جوان اجازه برون ريزي انرژي نهفته خود را با تفريحات سالم دارد؟ آيا به او اجازه داده ايم رفتارهاي مناسب سن خود را انجام بدهد؟ آيا ياد گرفته ايم که بابت هر کاري او را سرزنش نکنيم؟ واقعيت اين است که ما فقط ياد گرفته ايم که حرف بزنيم و توقع داريم نوجوان و جوان گوش کند. در حالي که نوجوان توقع دارد خواسته هايش برآورده شود. مشاور در نهايت همان حرف هاي پدر و مادر دلسوز را براي او تکرار مي کند اما مشکلات واقعي او را حل نمي کند. مشاوره زماني معنا دارد که ما امکانات کافي در اختيار نوجوان قرار دهيم و سپس از او بخواهيم که مسير درست را انتخاب کند. اما در حال حاضر نوجوانان ما کمترين امکانات تفريحي را ندارند و دسته اي از آن ها فقط براي تفريح، سرگرمي و وقت گذراني به سوء مصرف مواد رو مي آورند.