ایوبی: در سینمای ما فیلم مثل «هندوانه دربسته» به تدوین‌گر می‌رسد

یک تدوین‌گر سینمای ایران گفت: هنوز در ارائه مطلوب و باکیفیت آثار با مشکلاتی روبه‌رو هستیم، چنانچه در بسیاری موارد، فیل مثل «هندوانه دربسته» روی میز تدوین می‌رسد و همه چیز به اتاق مونتاژ موکول می‌‌شود.






حسن ایوبی تدوین‌گر در گفت و گو با خبرنگار سینمایی فارس در فاصله ۵۳ روز مانده تا آغاز جشنواره سی‌ام فیلم فجر، درباره ماراتن هر ساله جشنواره اظهارنظر کرد.
وی درباره مراحل تدوین و شرایط مطلوب انجام این مرحله از آماده سازی فیلم و آسیب‌هایی که در ضرب‌العجل رساندن فیلم‌ها به جشنواره فیلم فجر در این بخش وارد می‌شود، گفت: این بحث مهمی است برای علاقمندان و دانشجویان این رشته سینما که هنوز وارد حرفه سینما نشدند، سینما را ما ایرانی‌ها اختراع نکردیم. سینما یک هنر و صنعتی است وارداتی است که ما تنها جز کشورهایی بودیم که آن را پذیرفتیم و از آن استفاده کردیم. اگرچه سینما هنری است که از جمیع هنرها شکل می‌گیرد و پیشینه آن هنرها در وجود ما ایرانی‌ها بوده است اما ما مخترع سینما نبودیم، بلکه با سینما ارتباط برقرار کردیم و تا حدودی توانستیم در آن موفق عمل کنیم. از یک دوره‌ای به بعد در تمام دنیا بخش صنعتی سینما جدی‌تر شد برای این‌که بتواند به بقاء خود ادامه دهد و در حال حاضر سینما هنر آمیخته با صنعت است که لازمه‌اش دارا بودن هر دو شرایط است.
وی اظهار داشت: برای ارائه اثر، دو وجه را باید در نظر گرفت؛ ابتدا داشتن یک شرایط هنری که لازمه آن نگاه خلاقانه و ظرافت‌های هنری و ذوق هنری است و از طرف دیگر یک سری برنامه‌ریزی‌ها و دقت عمل در پروسه پیش تولید و تولید، دوران فیلمبرداری و پس از آن است که باید با دقت انجام شود و بعد صنعتی فیلم به شمار می‌آید. در واقع باید در این مرحله دقت لازم صورت گیرد تا فیلم در زمان مناسب و وقت مقرر با کیفیت مطلوب آماده شود. اما در همین دو مورد ما در ایران از هر دو جهت در افراط و تفریط هستیم.
ایوبی در ادامه گفت: به این معنا که برخی از کارها دوسال تولیدش به طول می‌انجامد و همه درباره رسیدن فیلم به جشنواره صحبت می‌کنند که نمی‌رسد و در سال بعد به جشنواره ارایه می‌شود. برخی از فیلم‌ها در زمان پس تولید (فنی) طولانی می‌شود که یک نوع افراط دیده می‌شود از سوی دیگر برخی از فیلم‌ها با عجله مراحل فنی را سپری می‌کنند که به جشنواره برسند که به نوعی تفریط محسوب می‌شود. هر دو مورد قابل بحث است.

عدم برنامه‌ریزی درست و دقیق
تدوین‌گر فیلم‌های «نفوذی» و «33 روز» در ادامه به برنامه‌ریزی درست فیلم‌ها اشاره کرد و گفت: متاسفانه برنامه‌ریزی دقیقی نداریم. متاسفانه ما در کارهای تیمی و گروهی چون برنامه‌ریزی دقیق نداریم دچار مشکل می‌شویم. عوامل سینما با هم رفاقت دارند و رابطه‌های دوستانه داریم اما از نظر کاری خیلی از خصوصیات شخصی را در کار دخالت می‌دهیم و همین امر باعث شده است که نتوانیم برنامه‌ریزی دقیقی برای کار داشته باشیم، این درحالی است که وقتی فیلم اول را ساختی باید بتوانی برای فیلم بعدی پیش‌بینی زمانی درستی داشته باشی و زمان را مدیریت کنی اما در ایران دیده نمی‌شود.
وی ادامه داد: دوستان من در خارج از کشور کار کرده‌اند و خودم هم به ضرورت یکی دو کار را در خارج از کشور کار کردم، دیدم که برنامه‌ریزی دقیقی برای پیش تولید دارند. برای هر پلان برنامه‌ریزی کرده و احتمالاتی که ممکن است باعث تند یا کند شدن روند کار شود را لحاظ می‌کنند و برای همین خیلی از فیلم‌های بسیار قدرتمند و سنگین دنیا در زمان محدود ساخته می‌شود، این بدین معنا نیست که سرهم بندی شده کار کردند، نه. این بدین معنی است که قبل از کار با برنامه‌ریزی دقیقی پیش رفتند و قبل از رفتن سرصحنه حساب شده و با علم به این که چه چیزی را می‌خواهند، کار را انجام دادند و بعد هم در سر صحنه حاضر شدند و آنچه که مطلوب بوده گرفتند. در زمان مونتاژ هم همین‌طور، وقتی کارگردان بداند که چه چیزی می‌خواهد و دکوپاژ داشته باشد بسیاری از مسایل مرتفع می‌شود. در حال حاضر با پیشرفت تکنولوژی این امکان وجود دارد که تصاویر را به صورت دیجیتالی و استوری‌بورد قبل از فیلمبرداری ببینی و زمان بندی و تایم‌گیری کنی. وقتی کار به صورت حرفه‌ای و درست در اتاق مونتاژ قرار می‌گیرد، حدود 90 درصد از کارها انجام شده واز تایم فیلم وریتم آن مطلع هستند و می‌دانند قرار است چه اتفاقی صورت گیرد اما در ایران این اتفاق نمی‌افتد البته در ایران هستند افرادی که بسیار دقیق و با وسواس و خوب کار می‌کنند اما برخی از کارگردانان چون میزانسن ندارند، دکوپاژی ندارند و یا تایم گیری درستی صورت نگرفته است همه چیز به اتاق مونتاژ موکول می‌‌شود مثل یک هندوانه دربسته. در اتاق مونتاژ حالا ببینم تایم چقدر شد؟ حالا ببینم ریتم کجا اشکال دارد؟ و همین امر باعث می‌شود انتظارات در اتاق تدوین بیش از پیش و بیش از استاندارد جهانی باشد! چه به لحاظ زمان که باید برای کار صرف شود و چه به لحاظ دقت‌ها و وسواس‌های دیگر و... همین دلایل باعث می‌شود که برنامه‌ریزی را از دست می‌دهیم که باید برای این فیلم چقدر وقت صرف کنیم.
ایوبی در ادامه تاکید کرد: یکی از آسیب‌های ما بدون برنامه بودن کل پروسه تولید یک فیلم است. سینما یک بعد صنعتی دارد و اگر بخواهیم به این بعد آن فکر کنیم هر روز آن باید حساب شده و درست پیش برویم فیلمی که در یک تاریخ شروع می‌شود باید در سریع‌ترین زمان که به کیفیت کار لطمه نخورد تولید و اکران شود و در زمان خودش پیام را به مخاطب ارایه دهد. خیلی اوقات فیلم در یک حال و هوای خاصی نوشته وساخته شده اما اینقدر در مراحل مختلف تعلل صورت گرفته است که زمان را از دست داده و هزینه‌ها را بالا می‌بریم. از یکی از دوستانم در آلمان پرسیدم برای فیلمبرداری یک کار ویدئویی چقدر زمان صرف می‌کنید، گفت چهار روز و من تعجب کردم وگفتم این‌قدر سردستی کار می‌کنید اما ایشان برای من محاسبه کرد و دیدم درست می‌گوید. میانگین طولانی‌ترین راشی که در کشور ما برای یک فیلم سینمایی آماده می‌شود بین 15 تا 17 ساعت راش است. 15 ساعتی که پلان‌های غلط واوتی در آن وجود دارد. اگر 15 ساعت هم تمرین کرده باشند می‌شود 30 ساعت اما وقتی نگاه می‌کنیم چندین ماه و گاها نصف سال ویکسال برای چند ساعت فیلمبرداری وقت صرف می‌شود که اگر کارگردان با آگاهی کامل سرصحنه بیاد و بداند دوربین را کجا بگذارد و پلانش چه هست و کجا باید به چه پلانی کات شود همه کارها سریع اتفاق می‌افتد و وقتی وارد اتاق مونتاژ می‌شود هم هدف کارگردان مشخص هست و می‌داند چگونه فیلمی را در ذهن خود تصور کرده است . در واقع تمام تلاش کارگردان در اتاق مونتاژ رسیدن به تصورش از فیلم و منظورش از ساخت فیلم است و حالا به نسبت تخصص تدوینگر و عوامل دیگرمثل صداگذار و موسیقی نیز برای رسیدن به هدفش بهره می‌برد تا کاری با ایرادات کمتر و کیفیت بالاترارایه دهد. کاری که تمام وجوه ارتباط با مخاطب و لحظات هنری را دارا باشد.

فیلم‌های جشنواره ظرفیت سینمای ایران در طول یکسال نیست
وی به ایرادات و مشکلات فیلمنامه قبل از شروع کار اشاره کرد و گفت: متاسفانه تولید در ایران به گونه‌ای شده است که فیلمنامه‌ها هنوز مشکل دارد و کامل نیست فیلمبرداری را شروع می‌کنند، فیلمنامه هنوز پایانش معلوم نیست سر فیلمبرداری می‌روند. بعد سر صحنه فیلمنامه بازنویسی می‌شود و معلوم نیست چه اتفاقی می‌افتد. فیلم با همه این مشکلات وارد اتاق مونتاژ می‌شود.
این در حالی است که باید به صورت استاندارد، نسخه‌ای از فیلم آماده شده و برای افراد به نمایش گذاشته شود و ایرادات آن گرفته شده و بعد ارایه گردد. در کشورهای خارجی فیلم‌هایی که برای مخاطب گسترده‌ای ساخته می‌شود سعی می‌کنند نمونه‌هایی از بینندگان را از اقشار مختلف در یک سالن جمع کنند و فیلم را برایشان به نمایش بگذارند و نوع ارتباط این افراد را با فیلم ببینند و بسنجند. خیلی از فیلم‌ها در مرحله استودیویی متوجه برخی از ابهاماتش شده و برطرف می‌شود و این روش در سینمای ما بسیار لازم است. بیشتراوقات ما اولین بار نسخه تکمیل شده فیلم را در جشنواره می‌بینیم و برخی از اوقات احساس خوبی ندارم، چون همه چیز یک جور دیگر است. من که در روی میز تدوین یک کاتی را می‌زنم به خیلی چیزها فکر می‌کنم و طبق تفکر کارگردان با سلیقه خودم مونتاژ می‌کنم وبه صدا و ریتم موسیقی که روی فیلم می‌آید نیز فکر می‌کنم همه این‌ها دست به دست هم می‌دهد و یک فیلم شکل می‌گیرد . اما در برخی از فیلم‌ها به دلیل عجله برای رساندن به جشنواره بدون هماهنگی لازم با صداگذار یا موسیقی کار می‌شود و همین باعث می‌شود وقتی کار آماده می‌شود ریتم مونتاژ کار یک چیز است ریتم موسیقی کار یک چیز دیگر است و صداگذاری ریتم دیگری دارد. نکات و تاکیدهای تدوین به گونه‌ای است که در بخش‌های دیگر رعایت نشده و این نشان از عدم هماهنگی و عجله در رساندن کارها است. در گذشته فیلم‌ها را قبل از اپتیک مگنت می‌کردیم و این امکان وجود داشت تا عده محدودی فیلم را ببینند ونکاتی را یادداشت می‌کردیم و فیلم هنوز وارد هزینه‌های سنگین نشده بود اصلاحاتی صورت می‌گرفت و مشکلات مرتفع می‌شد. اما در حال حاضر تقریباً جشنواره این نقش را بازی می‌کند و ما شاهد نمایش برخی از فیلم‌ها به شکل ناقص و دم دستی هستیم. برخی اشکالات در جشنواره معلوم می‌شود ویکسری دوستان پیشنهاد می‌دهند و فیلم بعد از انجام اصلاحات برای اکران عمومی آماده می‌شود. این در حالی است که برخی از دوستان به دلیل مشکلات مالی، امکان اصلاح مجدد را ندارند و برخی هم انگیزه‌اش را ندارند و متاسفانه فیلم‌هایی به عنوان محصول یک سال ثبت می‌شود که به نظر من ظرفیت کامل آن سال نبوده و بخشی از انرژی هدر می‌رود.
تدوینگر فیلم‌های «امشب شب مهتابه» و «ناسپاس» در ادامه گفت: این نکته از اهمیت خاصی برخوردار است وقتی روند انجام یک کار برای افراد رویه شد، حساسیت‌ها کم می‌شود و آنچه که قبلاً باعث شوک می‌شد که چرا این فیلم در اینجا کات درستی نداشت، چرا موسیقی بد شد یا صدا پرید ویا میکس درست نیست و لابراتوار درست کار انجام نداده و رنگ فیلم درست نیست و... با تکرار شرایط به رویه تبدیل می‌شود. اوایل که همه چیز درست انجام می‌شود هر چیز نافرمی به چشم می‌آید و جلب توجه می‌کند اما بعد از چندین سال که رویه عجله فیلم‌ها تکرار می‌شود، ضریب حساسیت آدم‌ها را پایین می‌آوردو جزء کار به حساب می‌آید. به ویژه اگرنسل بعدی که وارد این سیستم می‌شود کار را با این شیوه ببیند همین رویه برایش پذیرفته می‌شود و فکر می‌کند شیوه اصلی همین است و خود را مقید نمی‌کند که به شکل درست‌تری عمل کند.
وی در ادامه به روند تولید سریع برخی از فیلم‌ها اشاره کرد و گفت: برخی از کارها به سرعت انجام می‌شود و برخی از تهیه‌‌کننده‌ها علاقه شدید به این نوع فیلمسازی دارند، این دسته از افراد به بخش صنعتی سینمای بیشتر علاقمند هستند تا بخش هنری آن در یک زمان مقرر سرمایه‌ای را می‌گذارند وسریع فیلمی را جمع و جور می‌کنند و پرونده آن را می‌بندند. از سوی دیگر متاسفانه برخی از عوامل که خودشان را مقید به زمان حرفه‌ای درست نمی‌دانند و کار را کش می‌دهند و طولانی می‌کنند یا چند کار می‌گیرند و به هرکدام می‌رسند ویا اواسط کار به سفر می‌روند یا موارد دیگری که در طول کار به وجود بیاید و همین امر باعث می‌شود که تهیه‌کننده از آن‌جور رفتارها فراری باشند .لزوماً طولانی شدن پروسه کار دلیل برکیفیت کار نیست، من خودم هم تجربه کردم، برخی اوقات کاری بوده در اردیبهشت ماه تدوین شده و ما گفتیم این فیلم با زمان مناسب برای جشنواره آماده می‌شود اما دیدیم نزدیک به جشنواره کپی فیلم چاپ شده است . این قدر فیلم رها شده و هرکسی که کار کرده گفته وقت هست و... کار دچار مشکل شده و از همه بدتر شده است. اصل ماجراها برمی‌گردد به برنامه‌ریزی دقیق واصولی که وجود ندارد.
ایوبی به برنامه ریزی درست مسئولین در ارایه بودجه و پروانه ساخت اشاره کرد و گفت: مسئولین فرهنگی نیز باید در ارایه پروانه ساخت‌ها برنامه‌ریزی داشته باشند. ما در حال حاضر شاهد هستیم بیشتر پروانه ساخت‌ها و انجام پروسه تولید از مهرماه به بعد سرعت می‌گیرند. این در حالی است که ما از زمان برگزاری جشنواره در هر سال مطلع هستیم. چه اشکالی دارد پس از پایان جشنواره مسئولین برای بودجه‌ها و ارایه امکانات و مجوز ساخت برنامه‌ریزی کنند تا کارها با زمان‌بندی درست به جشنواره برسند. از سوی دیگر عوامل هم باید حساس‌تر به کار نگاه کنند و به آنها آگاهی لازم داده شود که هر کاری باید در زمان بندی مشخص و دقیق انجام شود تا نه زمان مراحل فنی طولانی شود که باعث بی‌انگیزگی گردد و نه آنقدر سرعت عمل که همه کارها با سرعت انجام شود و از کار ناراضی باشند . به گونه‌ای عمل شود که میزان هزینه مالی و زمانی که صرف یک کار می‌شود بازده خوبی داشته باشد.
وی در ادامه افزود: هر فیلمسازی علاقمند است که اندیشه و احساس‌ و حرفش را به مخاطب خود القاء کند، کارگردان وقتی کارش تمام می‌شود می‌خواهد بداند فیلمش با آنچه تخیل و تصورمی‌کرده است چقدر شباهت دارد. ما مونتورها هم برایمان خیلی جذاب و هیجان‌انگیز است که یک فیلم را برای اولین بار با بیننده می‌بینیم و یا در همان اتاق مونتاژ با چند نفر محدود می‌بینیم. تجربه خودم به این صورت است که وقتی فیلم را با افراد می‌بینم به جای این‌که به صفحه مانیتور نگاه کنم چون فیلم را حفظ هستیم بیشتر به ری‌اکشن‌های بیننده نگاه می‌کنیم که ببینم کجاها کات‌ ما درست بوده یا نه. سینما نه استدلال ریاضی دارد که بتوانی طبق فرمول ریاضی پلان را بچینی نه یک چیز تصادفی است . سینما تلفیقی است از منطق ریاضی و احساسات و روانشناسی و جامعه‌شناسی که مجموعه این‌ها باعث پیش‌بینی ارتباطات می‌شود در نتیجه یک کاری که می‌سازی ممکن است خطا یا اشتباه کنی، چه من به عنوان تدوینگر در چیدمان دو پلان ، کارگردان در میزانسن ، چه بازیگر در ارایه بازی ، اینها را مشتاقیم دراولین بار ببینم و در ارتباط با مخاطب چقدر می‌تواند موفق عمل کند. در برخی از موارد خیلی از کارها را نمی‌شود هیچ کاری برای اصلاحش صورت داد اما خیلی وقت‌ها با یک تغییر کوچک می‌توان خیلی از معضلات را حل کرد

باید برای ارایه کار‌ها وقت و حساسیت بیشتری صرف کنیم
ایوبی در ادامه به تعامل میان فیلمسازان و شورای پروانه نمایش اشاره کرد و گفت: ما یک چارچوب و قوانینی در کشور داریم و همه هم می‌دانیم محدودیت‌هایی وجود دارد. به عقیده من راهنمایی‌ها در خصوص فیلم‌ها بهتر است در مقطعی صورت گیرد که هنوز کار قطع نگاتیو انجام نشده و هزینه‌ها بالا نرفته است. در این مرحله باید تعاملی بین سازندگان فیلم و مسئولان ارایه مجوز فیلم انجام شود تا حد ممکن این حساسیت‌ها به یک نتیجه برسد که فیلم کمترین مشکل را داشته باشد. اگر وقت و انگیزه‌ای وجود داشته باشد ارایه فیلم قبل از قطع نگاتیو راحت‌تر شده است و می‌توان یک کپی دیجیتال از فیلم گرفت و در یک سالن به نمایش گذاشت و نظرات را جویا شد. اقشار مختلف کار را ببینند، چه کارشناسان و چه مخاطبین عادی و... نظر بدهند و وقتی کار آماده شد می‌توان اذعان داشت که همه تلاش‌ها صورت گرفته و این شبیه‌ترین محصول به تفکر کارگردان بوده است. نه این که عوامل فنی که ما هستیم بعد از دیدن فیلم به نکاتی دست یابیم که به دلیل عجله و یا دلایل مختلف انجام نشده و از آن غافل ماندیم. سینما یک رسانه‌ است و مانند تیری که از چله رها می‌شود وقتی فیلم پخش می‌شود در تاریخ سینما با قوت‌ها و ضعف‌هایش به ثبت می‌رسد. باید به سمت و سویی برویم که وقت بگذاریم و انگیزه داشته باشیم وبا حساسیت بیشتر کارها را ببینم و بعد وقتی به یک شکل نهایی و درست رسیدیم برای نمایش ارایه دهیم.
وی درباره زمان‌بندی مناسب با توجه به گونه فیلم برای تدوین گفت: زمان بندی رابطه مستقیم به چگونگی کار دارد . بهترین زمان برای تدوین که روزانه هشت تا ده ساعت برای کار صرف می‌شود بین دو تا سه ماه است و دو ماه بیشتر متداول است اگر کار حاشیه نداشته باشد و مشکلی وجود نداشته باشد این زمان مناسبی است اما گاهی اوقات کار نیاز به ویژال افکت دارد، باید یک سری پلان‌ها فرمت مونتاژی دارد که زمان بیشتری را می‌طلبد. اما با تجربه خودم و سالها تجربه دستیاری‌ام با مرحوم امامی این زما‌ن بندی را مناسب می‌دانم البته بستگی به عظیم بودن پروژه نیز دارد. البته این زمان ربطی به زمان‌بندی تدوین در جهان ندارد من به نسبت راشی که در ایران گرفته می‌شود و با تک دوربین این زمان را مناسب می‌دانم. فیلم‌هایی در هالیوود هست که 150 یا 160 ساعت راش گرفته می‌شود. دوماه زمان‌بندی مناسب برای فیلم‌های معمولی است که در ایران گرفته می‌شود نه فیلم‌های فاخر.
ایوبی به کارهایی که برای جشنواره فیلم فجر امسال آماده می‌کند اشاره کرد و گفت: فیلم سینمایی شور شیرین (جواد اردکانی) و فیلم سلام برفرشتگان (اژدری) که در جشنواره کودک اصفهان موفق بود آماده شده است. فیلم «خودزنی» که همزمان با فیلمبرداری پیش رفتیم به کارگردانی احمدکاوری، این کار را موازی با زمان فیلمبرداری تدوین را شروع کردیم و متناسب با فیلمبرداری که حدود 80 درصد آن انجام شده ما هم 80 درصداز تدوین را انجام دادیم و راف کات اولیه را انجام می‌دهیم همچنین نکات ریز تدوین و منتظر پلان‌های آخر فیلم هستیم. من «نفوذی» را هم با ایشان کار کردم و فیلمنامه چندین بار تغییر کرد و در جریان بازنویسی‌های آن بودم و درگیر کار بودم. «خودزنی» از آن مواردی است که درگیر فیلمنامه بودم و با کارگردان هم کار کردم و یکی از کارهایی است که خوشبختانه در زمان تدوین مشکلی نداریم و سرعت ما خیلی خوب است.
«اکباتان» را هم قرار است به زودی شروع کنیم که از امروز راش‌ها آمده امیدوارم به جشنواره برسد این کار از مواردی است که باید با عجله کار شود. آقای کارخانی از دوستان خیلی خوب من هستند ما یک مستند را کار کردیم که درباره تیتراژ در سینمای ایران است که خودم آن را خیلی دوست دارم. بعد هم بحث «اکباتان» پیش آمد فیلمنامه جذابی دارد و در ادامه نوع نگاه آقای کارخانی است و کار فیلمبرداری را شروع کردند کار خیابانی است و از جنس کارهای کارخانی است و طبق زمان‌بندی که صورت گرفته تلاش می‌کنیم فیلم به جشنواره برسد.