مهدى در قرآن

خدامراد سلیمیان
بدون شک تمامى انبیاى عظام و رسولان گرامى، امت هاى خویش را به عاقبت خوش و سرانجام پاکیزه و خرم خبر داده اند.
آنان از سوى خداوند وعده فرموده اند که روزگار آدمیان به سعادت و رفاه و خوشى و راحتى ختم خواهد شد و دوران ظلم و ستم به آخر خواهد رسید.
در آن هنگام انسان هاى محروم حقوق خویش را باز خواهند ستاند، از چنگال فقر و محرومیت و رنج رهایى خواهند یافت، و پس از آن که محکوم و رهرو بوده اند به رهبرى و زمامدارى رسند، و به فضل و عنایت الهى در زمین سرورى یابند. کتاب هاى آسمانى آکنده از این بشارت است. و البته در تعیین مصداق آن مصلح، عبارت ها مختلف و الفاظ متفاوت است.
قرآن مجید نیز نسبت به این موضوع اهتمام ویژه اى داشته و اراده و خواست خداوند متعال را بر این مى داند که دوران کومت شیطان به پایان رسد و بساط پیروان او برچیده شود و حتما تمام بندگان صالح خداوند در همه جاى زمین به حکومت رسند و سراسر گیتى به آنان سپرده شود تا قوانین اسلام به طور کامل و همه جانبه تطبیق و اجرا و سعادت افراد بشر تضمین و تامین گردد و هدف نهایى از زندگى تحقق پذیرد.
البته تطبیق این آیات نورانى بر وجود مقدس مهدى علیه السلام و حکومت جهانى آن حضرت تنها از راه روایات رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام امکان پذیر است وهمچون بسیارى از موضوعات دیگر بدون استفاده از این بیانات نورانى، آیات قرآن خاموش و ساکتند.
بیش از یکصد و بیست آیه از آیات قرآن به مساله مهدویت تفسیر شده است که در اینجا به برخى از آن ها اشاره مى کنیم:
۱ - « الم ذلک الکتاب لا ریب فیه هدى للمتقین× الذین یؤمنون بالغیب و ...»
امام صادق علیه السلام در ذیل این آیه فرمودند: «متقیان شیعیان على علیه السلام هستند و غیب همان حجت غائب است ».
۲ - «و ذکرهم بایام الله ».از امام باقر علیه السلام روایت است که فرمود: «ایام الله عز و جل ثلاثه: یوم یقوم القائم علیه السلام و یوم الکره و یوم القیامه
روزهاى خدا سه تا ست: روزى که قائم علیه السلام قیام خواهد کرد، و روز رجعت و روز قیامت ».
۳ - «قال رب فانظرنى الى یوم یبعثون قال فانک من المنظرین الى یوم الوقت المعلوم ».
از امام صادق علیه السلام درباره این آیه و وقت معلوم سؤال شد. آن حضرت در جواب فرمودند:
«وقت معلوم روز قیام قائم آل محمد است. هرگاه خداوند او را برانگیزد در مسجد کوفه ابلیس مى آید در حالى که بر زانوهایش راه مى رود و مى گوید: اى واى از این روزگار، آن گاه با پیشانیش گرفته شده، گردنش زده مى شود، آن هنگام روز وقت معلوم است که مدت او به پایان مى رسد».
۴ - «و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا فلا یسرف فى القتل انه کان منصورا»;
«و هر آنکه مظلوم کشته شود پس البته که ما براى ولى او حکومت و تسلط دادیم، پس مبادا در کشتن اسراف کند که او منصور است.»
وقتى از امام صادق علیه السلام درباره این آیه سؤال شد، آن حضرت در جواب فرمودند:
«آن قائم آل محمد صلى الله علیه و آله است که خروج مى کند و به انتقام خون حسین علیه السلام دشمنان را مى کشد. پس چنانچه اهل زمین را به قتل رساند مسرف نخواهد بود.»
۵ - «و قل جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل کان زهوقا»;
«و بگو که حق آمد و باطل نابود شد که همانا باطل محو شدنى و سزاوار نابودى است.»
امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه فرمودند: «اذا قام القائم علیه السلام ذهب دوله الباطل هرگاه قائم علیه السلام بپا خیزد، دولت باطل از بین مى رود [و زایل مى گردد].»
۶ - «و لقد کتبنا فى الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادى الصالحون »
«و به راستى که ما پس از نوشتن در ذکر [تمام کتب آسمانى یا تورات ]در زبور نیز نگاشتیم که البته بندگان صالح من زمین را به ارث خواهند برد.»
على بن ابراهیم در تفسیرش که منسوب به امام صادق علیه السلام است در معنى این آیه گوید: «فرموده، تمام کتاب ها [ى آسمانى] ذکر [خداوند] است، البته بندگان صالح من زمین را به ارث خواهند برد × فرمود: حضرت قائم علیه السلام و اصحاب اویند.»
۷ - «و عدالله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فى الارض ...»
«خداوند به کسانى از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده اند وعده فرموده که آن ها را [در ظهور امام قائم علیه السلام ]در زمین خلافت دهد ... .»
امام صادق علیه السلام درمعناى این آیه شریفه مى فرماید: «درباره حضرت قائم علیه السلام و اصحاب او نازل گشت.»
۸ - «امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء و یجعلکم خلفاء الارض »
«آیا آن کیست که دعاى مضطر را هنگامى که او را مى خواند به اجابت مى رساند و رنج و غم را برطرف مى سازد و شما را جانشینان زمین قرار مى دهد؟»
از امام باقر علیه السلام یا امام صادق علیه السلام درباره این آیه نقل شده است که فرمودند: «این آیه درباره قائم از آل محمد صلى الله علیه و آله نازل شده، هرگاه که خروج کند معمم مى شود و در کنار مقام نماز گذارد و به درگاه پروردگارش تضرع نماید، پس هیچ پرچمى از او رد نشود.»
۹ - «و نرید ان نمن على الذین استضعفوا فى الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین »
«و ما اراده کردیم بر آنان که در زمین مستضعف شدند منت گذاریم و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.»
روایات در مورد اینکه این آیه درباره امامان از آل محمد صلى الله علیه و آله نازل شده بسیار است که در کتاب «البرهان » یاد گردیده است.
۱۰ - «اعلموا ان الله یحى الارض بعد موتها»;
«بدانید که البته خداوند زمین را پس از مردن آن زنده خواهد کرد.»
از امام باقر علیه السلام درباره این آیه نقل شده است که فرمود: « خداوند عز و جل زمین را به وسیله حضرت قائم علیه السلام زنده مى کند، پس از مردن آن.»
براى رعایت اختصار بقیه آیات را تنها با ذکر شماره و منبع استناد به پایان مى بریم.
۱۱ - بقره/ ۱۴۸: «فاستبقوا الخیرات ...»
۱۲ - بقره/ ۱۵۵: «ولنبلونکم بشى ء من ...»
۱۳ - آل عمران/ ۸۳: «و له اسلم من فى السموات ...»
۱۴ - آل عمران/ ۲۰۰: «یا ایها الذین آمنوا اصبروا و ...»
۱۵ - نساء/ ۴۷: «یا ایها الذین اوتوا الکتاب ...»
۱۶ - نساء/ ۵۹: «یا ایها الذین آمنوا اطیعوالله و ...»
۱۷ - نساء/ ۶۹: «و من یطع الله و الرسول فاولئک ...»
۱۸ - نساء/ ۷۷: «الم تر الى الذین ...»
۱۹ - نساء/ ۱۵۹: «و ان من اهل الکتاب ...»
۲۰ - مائده/ ۱۴: «و من الذین قالوا انا نصارى ...»
۲۱ - انعام/ ۴۴: «فلما نسوا ما ذکروا به فتحنا ...»
۲۲ - انعام/ ۱۵۸: «هل ینظرون الا ان تاتیهم ...»
۲۳ - اعراف/ ۵۳: «هل ینظرون الا تاویله یوم ...»
۲۴ - اعراف/ ۱۵۷: «الذین یتبعون الرسول ...»
۲۵ - اعراف/ ۱۵۹: «و من قوم موسى ...»
۲۶ - انفال/ ۳۳: «و قاتلوهم حتى لا تکون فتنه و ...»
۲۷ - توبه/ ۳۳: «هو الذى ارسل رسوله بالهدى و ...»
۲۸ - یونس/ ۲۰: «و یقولون لولا انزل علیه آیه ...»
۲۹ - طه/ ۱۳۵: «فستعلمون من اصحاب الصراط ...»
۳۰ - انبیاء/ ۱۱ تا ۱۵: «و کم قصمنا من قریه ...»
البته آیات مربوط به امام زمان علیه السلام چندین برابر این مقدار است که خواننده محترم را براى مطالعه بیشتر به مطالعه کتاب هاى ذیل توصیه مى کنیم:
۱ - سیماى حضرت مهدى علیه السلام در قرآن، سید هاشم حسینى بحرانى، ترجمه سید مهدى حائرى قزوینى
۲ - امام مهدى از دیدگاه قرآن و عترت، على دوانى
۳ - مهدى در قرآن، رضا فیروز
۴ - المهدى فى القرآن، سید صادق الحسینى الشیرازى
مسئله غیبت درآینه قران
یکی از مسائلی که در موردوجودمقدس حضرت صاحب الامرعج مطرح است مسئله غیبت آن امام همام می باشد که دردومرحله به وقوع پیوسته یکی غیبت صغری ودیگری غیبت کبرای حضرت عج که تاامروزنیز ادامه دارد
همانطورکه ازاحادیث وروایات وارده از ائمه معصومین ع برمی آید شناخت امام لازمه معرفت دینی مردمان هرعصرودورانی بوده تاجایی که طبق حدیث مشهورازحضرت رسول اکرم ص وجوب شناخت امام چنین بیان شده:هرکس بمیرد درحالیکه امام عصرخودرانشناسدبه مرگ جاهلیت مرده است.
یکی از مراحل زندگی وجودنازنین حضرت ولی عصر ارواحنافدا غیبت آن حضرت می باشد که لازم دیدم به این مسئله از دیدگاه قران بپردازم.
درقران کریم آیاتی وجوددارد که به مسئله مهدویت ونیز غیبت آن حضرت اشاره دارد .
ازجمله این آیات ،آیات ۲و۳ سوره مبارکه بقره می باشد آنجا که می فرماید:ذلک الکتاب لاریب فیه هدی للمتقین* الذین یومنون بالغیب ویقیمون الصلاه وممارزقناهم ینفقون این کتاب که هیچ شکی درآن نیست ،روشنگرراه پرهیزگاران است* آنانکه به غیب ایمان دارندونماز به پای می دارند واز آنچه روزیشان کردیم انفاق می کنند.
ابن بابویه گوید (جهت اختصاردربیان ازذکرراویان صرف نظرکردم) از امام صادق ع است که فرمودند:متقیان ،شیعیان علی ع هستندوغیب همان حجت غایب است ۱
ونیز درآیه ۱۵۵همان سوره می فرماید:ولنبلونکم بشی من الخوف والجوعونقص من الاموال والانفس والثورات وبشرالصابرین .
والبته شمارا به چیزی از ترس وگرسنگی وکمبودی از اموال وجانهاوثمرات می آزماییم ومژده ده صبرکنندگان را محمدبن ابراهیم نعمانی معروف به ابن اب زینب می گوید:از حضرت جعفربن محمد (امام صادق ) ع که فرمودند:همانا قبل از ظهورحضرت قائم ع علامتهایی هست که از سوی خداوند امتحان مومنین می باشد .پس آنست فرموده خدای عزوجل (آیه مذکور) همان است که فرموده والبته شما را می آزماییم یعنی مومنین رابه چیزی ازترس از پادشاهان فلان خاندان دراواخر سلطنتشان وگرسنگی به گرانی نرخهایشان وکمبودی از اموال فسادوتباهی تجارتهاوکمی سودآنها وجانهامرگی زودرس وثمرات کمی رشد گیاهان وکم شدن برکت میوه هاومده ده صبرکنندگان را درآن هنگام به خروج قائم ع . ۲
آنچه که بیان شدتنها بخشی از آیات مربوط به مسئله غیبت حضرت صاحب الامرعج بود .
امیداست با عنایات ویژه آن حضرت روحی له الفدا توفیق تکمیل این مبحث را داشته باشم
ومن الله توفیق