1. مهمان گرامی، جهت ارسال پست، دانلود و سایر امکانات ویژه کاربران عضو، ثبت نام کنید.
    بستن اطلاعیه

جلوهای دیگر از هنر خوشنویسی قرآن کریم در دوره صفوی

شروع موضوع توسط Kiana ‏13/11/11 در انجمن قرآن کریم

  1. کاربر فوق حرفه ای

    تاریخ عضویت:
    ‏1/12/10
    ارسال ها:
    4,513
    تشکر شده:
    1,321
    امتیاز دستاورد:
    0
    حرفه:
    سرکار گذاشتن مردم
    قدیر افروند ، شهاب شهیری موزه ملی ایران یکی از نسخ کلام الله مجید که از جمله قرآن های زیبا و جامع ( از نظر هنر کتابت ، تذهیب و تجلید ) قرن دهم هجری محسوب می شود ، نسخه ای است که به خط نسخ خوشی کتابت شده است . از ویژگی های این مصحف کلام الهی وقف نامه ای است که براساس آن شاه طهماسب صفوی این قرآن را بر آستانه شیخ صفی الدین اردبیلی وقف کرده است .
    با توجه به ظواهر امر و صفحه وقفنامه بعید به نظر میرسد این نسخه از ابتدا به نیت وقف کتابت شده باشد اما بالطبع زیبایی خط و آراستگی قرآن باعث جلب نظر شاه صفوی شده که النهایه با وقفنامهای مفصل به خط رقاع بشرح زیر به مجموعه موقوفات منقول آستانه شیخ صفی پیوسته است:
    «بعد حمدالله الموفق المعین و افضل الصلوه و اکمل السلام علی سیدالمرسلین محمد و اله الطیبین و عترته الطاهرین اجمعین / قد وقف هذا المصحف الکریم و القرآن العظیم الذی لایاتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه تنزیل من رب رحیم السطان الاجل الاعظم و / الخاقان الاعدل لافخم مالک رقاب الامم مولی ملوک الترک و العرب و العجم شرف العز الطاهر المصطفویه فخر الارو....(؟) الطیبه المرتضویه الموید من الله الصمد المنان / السطان شاه طهماسب بهادرخان خلد الله ملکه و سلطانه و افاض علی العالمین بره و مرحمته و احسانه علی الزاویه / المتبرکه المقدسه المنور الشریفه الصفیه الصفویه حفت بالانوار الرحمانیه وقفاً صحیحاً شرعیاً مخلداً و حسباً صریحاً ملبساً موبداً / یتلومنه آناء اللیل و ساعات النهار کل من یرید من الساکنین و الصادرین و الواردین و الزائرین و شرط ان لایخرج من الزاویه الشریفه و لا ینقل / منها الی موضع آخر و یکون فیها له المستقر و القرار و کان ذلک فی الثانی عشر من شهر صفر سنه ثمان و اربعین و تسعمایه و الحمد لرب العالمین (کذا). در پایان سجع (اثر) مهر وقفی آستانه شیخ صفیالدین با کتیبه "وقف خطیره مقدسه صفویه" به چشم میخورد.
    معرفی نسخه:
    قرآن موقوفه آستانه شیخ صفیالدین اردبیلی.
    واقف: شاه طهماسب صفوی شماره موزه: ۴۲۹۵ تاریخ: قرن دهم هجری تعداد سطر: ۱۲ سطر در صفحه ابعاد جدول: ۵/۱۰ × ۱۹ سانتیمتر ابعاد ۵/۱۹ × ۳۱ سانتیمتر قطع و ابعاد: رحلی دو صفحه اول دارای سرلوح مزدوج مذهب مرصع بسیار زیبا و پرکار میباشد و سوره مبارکه فاتحه الکتاب به زیبایی تمام در متن این دو صفحه با طلااندازی بین سطور به شیوه گلزار مرصع کتابت شده و دو قاب باریک به لاجورد و تزئین اسلیمی زرین طرفین متن سوره را در هر دو صفحه زینت داده است.
    قاب مذهب و مرصع پیشانی و ذیل هر صفحه مشتمل بر کتیبهای بشرح ذیل است:
    کتیبه پیشانی صفحه اول : بقلم سفیدآب و تحریر مشکی در زمینه مذهب سوره فاتحه الکتاب مکیه کتیبه ذیل صفحه اول: لایمسه الاالمطهرون کتیبه پیشانی صفحه دوم: و مدنیه و هی سبع آیات کتیبه ذیل صفحه دوم: تنزیل من ربالعالمین صفحه سوم نیز سرلوح سازی شده و در قاب مذهب و مرصع کتیبه آن عنوان سوره مکی یا مدنی بودن آن و عدد آیات بقلم سفیدآب و تحریر مشکی با زمینه تزئین اسلیمی الوان، بشرح زیر آمده است:
    "سوره البقره مدنیه و هی مائتان و ست و ثمانون آیه" صفحات تماماً دارای جداول متعدد زرین، مشکی، شنگرف و لاجورد میباشند. علائم پایان آیات به صورت دوایر توپر زرین و علامت "تخمیس" شمسههای مذهب و مزینی را در حواشی صفحات شامل میشوند.
    شماره حزب و اجزاء و نصف الجزء و.... به قلم ثلث و به شنگرف یا مشکی در حاشیه صفحات نوشته شده است.
    تمامی سرسورهها در این قرآن به صورت قاب تزئینی بسیار زیبایی مشتمل بر کتیبه عنوان، مکی یا مدنی بودن سوره و عدد آیات بقلم لاجورد و به خط رقاع (و در اواخر قرآن سر سورهها یکی در میان بقلم زر و تحریر مشکی و قلم لاجورد) در زمینه سفیدآب مزین به اسلیمیهای ظریف و زیبایی میباشند.
    در خاتمه قرآن و پس از سوره مبارکه "الناس" دعای معمول اختتام، بقلم زر و تحریر مشکی و لاجورد بشرح ذیل نوشته شده است:
    "صدق الله العلی العظیم / و صدق رسوله النبی الکریم / و نحن علی ذلک من الشاهدین / و الحمدلله رب العالمین" جلد چرمی "میشن قهوهای" متن مزین به نقوش اسلیمی و حاشیه نقوش بازوبندی به شیوه سوخت ضربی و سرطبلدار با جداول زرین و تماماً طلاپوش است. بر روی "لولا"ی جلد علاوه بر نقوش بازوبندی مزین و طلاپوش کتیبه قرآنی "آیات شریفه ۷۹ و ۸۰ سوره مبارکه الواقعه به سنت کتاب آرایی و تجلید دوره صفویه بشرح زیر نگاشته شده است.
    "لایمسه الاالمطهرون تنزیل من رب العالمین" اندرون جلد تیماج قرمز با تزئین ترنج و سرترنج میانی، لچک ترنج و نیم ترنج به شیوه سوخت معرق و عطف و لبه چرم مشکی.