1 [TABLE="width: 100%"] [TR] [TD="align: right"][/TD] [/TR] [TR] [TD="align: right"] درس هشتم تفخیم این کلمه در لغت به معنی بزرگداشت است و مُفَخّم به معنای مُعظّم و بزرگوار . تفخیم در اصطلاح تجوید, درشت و پرحجم تلفظ کردن حرف یا حرکت است. در برخی کتب, تفخیم را با تسمین مترادف گرفتهاند؛ البته تسمین به چاق کردن و فربه نمودن گفته میشود؛ اما تفخیم جنبه معنوی دارد و بزرگ نمودن مقام کسی یا چیزی است . کلمه تغلیظ هم در تجوید , مترادف تفخیم و به معنای بر غلظت چیزی افزودن آمده است؛ اما فقط به پرحجمی حرف «ل» اطلاق میشود . ترقیق کلمه ترقیق به معنای ر قیق کردن و از غلظت چیزی کاستن است و در تجوید, عبارت است: نازک و کمحجم تلفظ کردن حرف یا حرکت . بنابراین در تجوید، هرجا صحبت از پرحجمی صدا است، تفخیم واقع شده است و بالعکس؛ هرجا از کمحجمی و نازکی صدا بحث به میان آید، لفظ ترقیق به کار میرود (دقت کنید) . تغليظ و ترقيق «ل » « ل » در تمامی كلمات, كاملاً ترقيق میشود و تغلیظ (تفخیم) آن فقط در لام لفظ جلاله الله صورت میگیرد، آن هم به شرطی که حرکت قبل از آن فتحه یا ضمه باشد. اگر قبل از لام « الله»، کسره واقع شود، لام به ترقیق اداء میگردد . موارد تفخیم «راء » 1 ـ راء مفتوح و مضموم؛ مثال : رَحیم ـ راحِم ـ غَفوراً ـ رُحَماءُ ـ الرُوح ـ غَفورٌ 2 ـ راء ساکنِ ماقبل مفتوح و مضموم؛ مثال : یَرْض ٰ ی ـ قُرْ ٰ ان ـ نَهَرٍ (نَهَرْ) ـ حُمُرٌ (حُمُرْ ) 3 ـ راء ساکنِ ماقبل ساکنِ ماقبل مفتوح و مضموم (فقط در وقف پیش میآید)؛ مثال : وَالْفَجْرْ ـ اَلْیُسْرْ 4 ـ راء ساکنِ ماقبل، الف و واو مدّی؛ مثال : نارْ ـ نورْ 5 ـ راء ساکنِ ماقبل، همز ۀ وصل ( گرچه ماقبل راء مکسور باشد)؛ مثال : رَبِّ ٱ رْجِعونِ ـ ٱ ِرْجعُونِ 6 ـ راء ساکنِ مابعد, استعلاء ( در یک کلمه و گرچه ماقبل راء مکسور باشد ). مثال : مِرْصاداً ـ فِرْقَةٍ موارد ترقیق «راء » 1 ـ راء مکسور؛ مثال : رِجالٌ ـ ریحٌ ـ اَمرٍ 2 ـ راء ساکنِ ماقبل مکسور؛ مثال : فِرْعَون ـ قُدِرَ (قُدِرْ) ) 3 ـ راء ساکنِ ماقبل ساکنِ ماقبل مکسور (در وقف پیش میآید)؛ مثال : السِحْرْ ـ الذِّکْرْ 4 ـ راء ساکنِ ماقبل یاء مدی؛ مثال: قَدیرْ ـ یَسیرْ 5 ـ راء ساکنِ ماقبل یاء ساکنه ( گرچه قبل آن مفتوح باشد) مثال : خَیْرْ ـ سََیْرْ تفخیم و ترقیق الف مدّی الف مدّی تابع حرف پایه خویش است؛ اگر آن حرف مفخم باشد «الف»، تفخیم و در غیر این صورت ترقیق میشود . مثال تفخیم : ق الَ ـ صادِقینَ ـ فَاللهُ ـ یَدُ ُاللهِ ـ ر ٰ ازِقین َ مثال ترقیق : ش آءَ ـ مالِک ْ ادامه دارد[/TD] [/TR] [/TABLE]
