پاسخ : فتعلی شاه عهد نامه گلستان سرگور اوزلی برای برقراری صلح ایران و روسیه ، شخصا با شاه و نائب السلطنه که مخالف متارکه و صلح بود ، مذاکرات تشویق آمیز مفصلی انجام داد و بدین منظور یک ماه در تبریز نزد عباس میرزا مسکن گزید و از آنجا با فرمانده کل ارتش قفقازیه بنای مکاتبه را گذارد. البته این دوره ، زمان مناسبی بود تا سرگور اوزلی اطلاعاتی ازامکانات و نیروهای عباس میرزا و همچنین وضعیت منطقه کسب نماید . مذاکراتی بین دولت های ایران و روس انجام شد ولی هیچکدام از طرفین به توافق نرسیدند و دوباره جنگ آغاز شد . در اواخر مهر1192 ( اکتبر 1813 ) نیروهای روسیه در اصلاندوز به سپاه عباس میرزا حمله کردند و تپه مشرف به اردوگاه آنان را تصرف نمودند . در این جنگ سپاه ایران به سختی شکست خورد و به تبریز عقب نشینی کرد و روسها مهمات سپاه را به غنیمت بردند . روس ها به کمک انگلیسی ها تهیه آخرین جنگ با قوای جدید ناپلئون را میدیدند . ایران نیز در تهیه و تدارک قوای جدید برای حمله به روس ها بود ولی با وساطت انگلیس عهد نامه گلستان امضا شد. واتسون مینویسد : "بنا به درخواست حاکم گرجستان سرگور اوزلی معاهده صلحی میان طرفین برقرار کرد اکتبر 1813 (مهر 1813) که به موجب آن ایالات گرجستان و دربند، بادکوبه و شیروان و شکی ، گنجه و قراباغ و مغان و قسمتی از تالش را به روسها واگذار کردند و ایران از هر گونه حقوقی که بر قسمت های دیگر قفقازیثه داشت صرف نظر کرده موافقت نمود در دریای خزر ناو جنگی نداشته باشد و روسیه تعهد کرد ولیعهد را برای رسیدن به سلطنت یاری نماید. " سرپرسی سایکس می نویسد : "در ارتباط با صلح گلستان روسیه نمی توانست به جنگ با ایران ادامه دهد و شاید کمتر از آنچه در عهد نامه گلستان ممکن بود بدست آورد بسازد ، اما سفیر انگلیس که خود را بین ایران و روس انداخته بود موجب عهد نامه صلح گردید " و موقعیت روسیه و انگلیس تثبیت شد
پاسخ : فتعلی شاه حمله عباس میرزا به سپاه روس دوره دوم جنگ های ایران و روسیه بدون اعلان رسمی آغاز شد . فتحلی شاه قاجار مایل به جنگ با روسها نبود و تصمیم گرفت با ایشان صلح کند . درمرداد 1200 ( آگست 1821) میرزا داوود خان ارمنی به عنوان سفیر عازم سن پطرز بورگ شد .اما ژنرال یرمولف با عبور داود خان از قفقازیه مخالفت کرد و سفیر عثمانی راه عثمانی و لهستان راپیش گرفت . در استانبول داود خان با سفیر اتریش ملاقات کرد و از او درخواست نمود تا در ارتباط با ایران و روسیه میانجیگری کند . سفیر اتریش پیشنهاد کرد داود خان نامه ای برای پرنس مترنیخ صدراعظم روسیه تنظیم نماید و ضمن تشریح سابقه اختلاف روسیه و ایران ، درخواست خود را مبنی بر میانجیگری اتریش اعلام نماید . در خرداد 1205 (ژوئن 1826) عباس میرزا به سپاه روس ها حمله کرد و طالش و لنگران را آزاد نمود ولی گوگ چای و بالغ لو به دست روس ها افتاد و قلعه شیشه ای محاصره شد . اهالی گنجه قیام کردند و پادگان روس ها را در این شهر قتل عام نمودند لذاارتش ایران به راحتی شهر را تصرف کرد . این قیام به تمام مناطق مسلمان نشین قفقازیه سرایت کرد و در طول سه هفته اغلب نقاطی که در معاهده گلستان در اختیار روس ها قرار گرفته بود آزاد شد. جوابی از پرنس مترنیخ دریافت نشد و داود خان به لهستان رفت . درآذر 1205 ( دسامبر 1826) ، گراف سنلر وزیر خارجه روسیه یک مامور مرزی نزد سفیرایران فرستاد و اعلام کرد که مذاکرات متارکه جنگ بین فرماندهان نظامی آغاز شده و نیازی به آمدن داود خان به سن پترز بورگ نیست . علت واقعی جواب منفی روس ها این بود که در شهریور1205 (سپتامبر 1826 ) ژنرال یرمولف به سرعت سازمان نظامی خود را اصلاح کرده و از تاخیر عباس میرزا در اطراف قصبه شیشه ای استفاده کرده با پنج هزار نیروی تازه نفس اقدام به حمله متقابل کرد . جنگ شکمور اولین برخورد بین سپاهیان ایران و روس بود که سواره نظام ایرن به دست روس افتاد و محمد میرزا (ولیعهد ثانی) به دست قزاقان روسی اسیر شد ولی با کمک یکی از روسای شاهسون نجات یافت.
پاسخ : فتعلی شاه عهدنامه ترکمانچای در مرداد 1206 ( آگست 1827) جنگ سختی بین روسیه و ایران در سواحل شمالی رود ارس در گرفت . قصبه عباس آباد و اردو آباد توسط روس ها تصرف شد. عباس میرزا لشکر گراکوفسکی را درنزدیک کلیسای اچمپاد زین و نیروهای ژنرال آرسیتوف را در حوالی نخجوان منهدم و وادار به عقب نشینی کرد . روسها به اختلاف نظر فتحعلی شاه و عباس میرزا در ادامه جنگ با خود پی بردند و به حملات متقابل پرداختند . در ماه اکتبر ژنرال پاسکوئیچ پس از هشت روز جنگ خونین ایروان را فتح کرد و تمام سرزمین های ماوراء ارس به دست روس ها افتاد . ژنرال آرسیتوف با سپاه شش هزار نفری از رود ارس گذشت و وارد تبریز شد و تبریز را فتح نمود . لرد کرزن مینویسد : "روزنامه رسمی روسیه در پترزبورگ در فتح تبریز که به دست قشون روس افتاد ، غلو کردند ، فرمانده قشون روس نیز در آذربایجان از پارچه ایرانی بیرقی ترتیب داده آنرا با گلوله سوراخ سوراخ نموده برای امپراطور فرستادند تا معلوم باشد قشون روس چه فتح نمایانی کرده است . آن بیرق به امپراطوری در قصر کرملین مسکودر موزه جای داده شد . به علاوه پانزده عدد کلید بسیار ضخیم درست کرده به پایتخت روس فرستادند به عنوان اینکه حاکم شهر تبریز این کلید ها را به فرمانده قشون روس تسلیم نموده است . در صورتی که شهر تبریز فقط هشت دروازه دارد." همچنین اختلافاتی در خصوص قرار داد گلستان مطرح شد . سرگور اوزلی، شاه را هنگام انعقاد قرارداد فریب داده بود و در قرارداد ابهامی ایجاد کرده بود که طی آن روسها سه منطقه که کاملا به ایران تعلق داشت را طلب می کردند که عمده ترین آن گوگچای درنزدیکی ایروان بود. لذا حکومت گرجستان گوگ چای را تصرف کرد. فتحعلی شاه در فکر آزاد سازی شهرهای قفقاز بود ولی حاضر نبود برای حمایت مردم و سازماندهی سپاه اقدامی اتخاذ نماید . مردم مسلمان و مسیحی از آزار روسها به ستوه آمده بودند و نمی توانستند ذلت و حقارت را تحمل کنند و به تظاهرات ملی مذهبی پرداختند که به گفته واتسون ، پس از دوره نادر شاه نظیر نداشت . بدین ترتیب سرنوشت بازی خود را به پایان رساند اما ملت نتیجه ای از قیام خود نگرفتند و دچاراندیشه ای عمیق گشتند. اندیشه برای برداشتن استبداد از پیش پای ملت . سرانجام همان ضعف فرماندهی و ناتوانی دستگاههای دولتی و ناهماهنگی سازمان حکومتی با احتیاجات و خواستهای ملی در هنگام جنگ موجب شد دوباره همان بی انظباتی ها و تفرقه ها و شکست هایی که به دنبال پیروزی اولیه حاصل می آمد ، دامنگیر ارتش ایران شود . مجددا در گنجه میان چهارده تا پانزده هزار سرباز روس ، و سی و پنج هزار سواره و پیاده و توپچی ایران جنگ درگرفت . بین فرزندان شاه با یکدیگیر اختلاف پیش آمد و موجب دلسردی قشون و ضعف فرماندهی گردید ، آصف الدوله مسئول رساندن وسایل جنگی به ارتش ایران ، از میدان گریخت و بلافاصله یک صدو پنجاه مایل از گنجه دور شد ، سپاه ایران شکست خورد و عقب نشینی کرد. لرد کرزن می نویسد : "کتابخانه معتبری در اینجا (اردبیل) بود ولی در جنگ ایران و روس در سال1207( 1828 میلادی ) روسها اینجا را غارت کرده ، کتب ذی قیمت خطی آن را به حکم ژنرال باسکویچ به کتابخانه امپراتوری در سن پطرز بورگ انتقال دادند . " عباس میرزا مکرر شکست خورد و پیشنهاد صلح را پذیرفت و معاهده ترکمانچای منعقد شد که مطابق آن ایران ، خانات ایروان و نخجوان را به روس ها واگذار کرد و از حقوق خود برای کشتیرانی در دریای خزر محروم شد و متعهد شد تا مبلغ پنج میلیون تومان غرامت جنگی پرداخت نماید . در فصل دهم عهد نامه قرار شد تا گفتگوی تجاری به عنوان متمم عهد نامه سیاسی بین دولت های ایران و روسیه برقرار شود از جمله این که روسیه واجد حقوق کاپیتولاسیون در ایران شد و حقوقی در ارتباط با مداخله در ارتباط با امور اتباع روس در کشور بدست آورد .
پاسخ : فتعلی شاه [h=2]واگذاری ارتش ایران به انگلیس[/h] روابط ایران و روسیه کم کم بهبود یافت و روسها از قتل گریبادوف که برای ایجاد نفاق بین دولتهای ایران و روسیه به وقوع پیوست، چشم پوشی کردند. انگلیسیها قصد داشتند در ممالک آسیای مرکزی نفوذ بیشتری داشته باشند لذا امنیت خراسان و سرحدات هندوستان را هدف قرار میدادند. آنها تلاش میکردند تا نشان دهند علت اقدامات نظامی ایران در خراسان، تسخیر هرات به تحریک روس هاست تا مشترکا به هندوستان حمله کنند لذا در اواخر سلطنت فتحعلی شاه، حکومت بریتانیایی هند، هیئت مفصلی از ماموران نظامی خود را به ایران فرستاد. فتحعلی شاه این هیئت را پذیرفت و ارتش ایران را در اختیار ایشان قرارداد. [h=2]عهد نامه ارزنه الروم[/h] در اواخر سلطنت فتحعلی شاه، رفت و آمد ایلهای کرد چادرنشین در مناطق مرزی ایجاد اشکال نمود و عباس میرزا برای تثبیت اوضاع به غرب لشکرکشی کردو تا بغداد پیشروی کرد. دولت عثمانی تقاضای صلح کرد و در شهر ارزنه الروم در سال ۱۲۰۹ (۱۸۳۱ میلادی) عهد نامه ارزنه الروماول بین ایران و عثمانی به امضا رسید. [h=2]لشکرکشی محمد میرزا به هرات و مرگ عباس میرزا[/h] در سال۱۲۱۱ (۱۸۳۳ میلادی) محمد میرزا پسر عباس میرزا به هرات لشکرکشی کرد و کامران میرزا امیر هرات را شکست داد اما به علت مرگ ناگهانی عباس میرزا، در مشهد با امیر هرات پیمان صلح منعقد نمود که طی آن قرار شد هرات به ایران خراج بپردازد و استحکامات نموریان را خراب کند. محمد میرزا که ۲۸ ساله بود، بلافاصله خود را به تهران رساند و به ولیعهدی انتخاب شد . [h=2]زندگی خصوصی و فرزندان[/h] تعداد زنان وی را متفاوت ذکر کردهاند. سرهنگ دروویل فرانسوی ۷۰۰ و سرهنگ استوارت که یک سال بعد از مرگ او به ایران آمده ۱۰۰ و بی نینگ ۸۰۰ و مادام دیولافوا ۷۰۰ و مارخام ۳۰۰ و سپهر بیش از هزار یاد کردهاند. آغامحمدخان که خود ناتوان از زناشویی بود همواره برادرزادهٔ خودرا ترغیب به ازدواج و آوردن فرزند میکرد و برای هر فرزند جدید به او پاداش میداد. [h=2]القاب[/h] قاآن افخم – خاقان اعظم – نواب همایون – کامکار معظم – اولوالامر محترم – نواب مالک الرقاب – خدیو صاحبقران – شاه شاهان- ابوالخواقین – بدرالسلاطین – شمسالملوک – سلطان یوز اوغلان – نواب اقدس والا شهنشاه عالم. برخی اعمال فتحعلی شاه قاجار حک کردن متن سلطان صاحبقران فتحعلیشاه قاجار ۱۲۴۴ روی الماس دریای نور که باعث کاهش ارزش این الماس شده است. بخشیدن الماس شاه به امپراتور روسیه به عنوان خون بهای گریبایدوف حکاکی تصویر خود روی قسمتی از آثار تاریخی ساسانی در تاق بستان که باعث وارد آمدن خسارات عمده به آثار ساسانی شدهاست. از دست رفتن بخشهای اران، گرجستان، ترکمنستان و … در عهدنامههای ترکمانچای و گلستان که به واسطه بی لیاقتی فتحعلی شاه به ایران تحمیل شد.
