[h=1][/h] بسم الله الرحمن الرحیم مقدمه: خداوند متعال درفرهنگ قرآن سخن از دو نوع قلب متفاوت نموده است . قلبی که ازآلودگیهای رذایل اخلاقی به دور و معدن فضائل و کمالات اخلاقی شده است. و قلبی دیگری که به واسطه عدم بهرهمندی صاحبش از تهذیب نفس محکوم به نابودی شده است. آشنایی و معرفت به این دو قلب میتواند انسان را در مسیر انتخاب راه سعادت وکمال کمک نماید. قبل از معرفی این دو نوع قلب در فرهنگ قرآن به معرفی و شناسی قلب در فرهنگ اسلامی می پردازیم. قلب در لغت: از معاني اختصاصي قلب، روح و جان است[1] مثل كلام خداي تعالي در قرآن، كه ميفرمايد: «إِذْ جَاؤُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَإِذْ زَاغَتْ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا[الاحزاب/10] هنگامى كه از بالاى [سر] شما و از زير [پاى] شما آمدند، و آن گاه كه چشمها خيره شد و جانها به گلوگاهها رسيد و به خدا گمانهايى [نابجا] مىبرديد.» بعضي از محققين ميگويند: قلب دو گونه است: يكي قلب مادي ظاهري، كه عضوي از بدن و منبع حيات و حركت است، و ديگري قلب روحاني باطني، كه روح مجرد است و متعلق به قلب بدني و به واسطه اين روح، حركت و عمل و حيات در قلب و بدن تحقق پيدا ميكند و اين روح همان نفس ناطقه درككننده و حقيقت انسان است و از اين روح، همة قوا وصفات سرچشمه ميگيرد و تجلي پيدا ميكند، همچنانكه همه اعضاء ادامة حيات شان به قلب وابسته است. تفاوت های چشم گیر و شگفت انگیز دو قلب خداوند متعال تفاوت های چشم گیر وشگفت انگیز دونوع قلب را در آیات نورانی قرآن مجید این چنین معرفی می نماید: 1- آرامش و اطمینان در منطق قرآن قلبی که به ذکر خاوند متعال به آرامش خاطر رسیده است از معیارهای درستی و سلامت بر خوردار است از این رو خداوند متعل می فرماید«الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛[رعد/28] آنها كسانى هستند كه ايمان آوردهاند، و دلهايشان به ياد خدا مطمئن (و آرام) است آگاه باشيد، تنها با ياد خدا دلها آرامش مىيابد!» 2- قلب مریض و غیر سالم در مقابل قلب های مومنین که از آرامش و سلامتی برخورار هستند؛ قلبهای افراد منافق وجود دارد که نه تنها از آرامش و سلامتی برخوردار نیستد بلکه در مرض و بیماری هم گرفتار شده است.چرا که خداوند متعال می فرماید:« في قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُون؛[بقره/10]در دلهاى آنان يك نوع بيمارى است خداوند بر بيمارى آنان افزوده و به خاطر دروغهايى كه ميگفتند، عذاب دردناكى در انتظار آنهاست.» 3- قلب های هدایت پذیر و سعادتمند قلب های افراد مومن به واسطه باورهای صحیح که در آن راسخ شده است از نعمت و مولفه ارزشمند هدایت برخودار است از این رو خداوند متعال در این خصوص می فرماید:« وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليم؛[تغابن/11] و هر كس به خدا ايمان آورد، خداوند قلبش را هدايت مىكند و خدا به هر چيز داناست!» 4- قلب های گمراه وسرگردان قلب های انسانهای که خود را گرفتار گناه و الودگی نمودهاند به جایی میرسد که حاضر به تسلیم و اطاعت از مسیر هدایت و سعادت نمی شوند این چنین قلب های رفته رفته از دایره هدایت دور شده به طوری که حتی در مواجه با مسیرهدایت ابراز عدم شناخت میکنند خود را از آن خارج می سازد. وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛[اعراف/179]و در حقيقت، بسيارى از جنّيان و آدميان را براى دوزخ آفريدهايم. [چرا كه] دلهايى دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمىكنند، و چشمانى دارند كه با آنها نمىبينند، و گوشهايى دارند كه با آنها نمىشنوند. آنان همانند چهارپايان بلكه گمراهترند. [آرى،] آنها همان غافل ماندگانند.»
